Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ, լեզվաբանություն, գրականագիտություն, պատմություն, պատմագրություն: (Ինֆորմացիոն բյուլետեն) (1971, №5)

Chemistry

Ֆիզիկական քիմիայի և քիմիական կինետիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հեղուկ ֆազայում ընթացող արգելակված օքսիդացման ռեակցիաների մեխանիզմների թվային մոդելավորմանը և դրանց ընթացքի վրա ազդող գործոնների վերլուծությանը։ Քննության են առնվում օքսիդացման շղթայական ռեակցիաների հիմնական փուլերը, ազատ ռադիկալների առաջացման և փոխազդեցության գործընթացները, ինչպես նաև ինհիբիտորների ազդեցությունը ռեակցիաների արագության և զարգացման օրինաչափությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քիմիական ռեակցիաների կինետիկական մոդելների կառուցմանը, համապատասխան մաթեմատիկական հավասարումների թվային լուծմանը և ռեակցիոն համակարգի վարքագծի կանխատեսման հնարավորություններին։ Վերլուծվում են ռեագենտների և ինհիբիտորների կոնցենտրացիաների, ջերմաստիճանի, ռեակցիայի արագության հաստատունների և այլ ֆիզիկաքիմիական պարամետրերի ազդեցությունները օքսիդացման գործընթացների վրա։ Քննարկվում են նաև ռեակցիոն մեխանիզմների առանձին փուլերի նշանակության գնահատման, մոդելների զգայունության վերլուծության և տեսական հաշվարկների ու փորձարարական տվյալների համադրման մեթոդաբանական հարցերը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու հեղուկֆազային օքսիդացման ռեակցիաների արգելակման մեխանիզմների և դրանց արդյունավետության վրա ազդող գործոնների վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկական քիմիայի, քիմիական կինետիկայի, հաշվողական քիմիայի և օքսիդացման գործընթացների վերահսկման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է վահանաձև գեղձի հանգուցային գոյացությունների կլինիկական և մորֆոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են տարբեր տեսակի հանգուցային փոփոխությունների առաջացման պատճառները, տարածվածությունը, կլինիկական դրսևորումները և ախտորոշման ժամանակակից մոտեցումները։ Հեղինակը վերլուծում է հիվանդների կլինիկական տվյալները, պատկերային հետազոտությունների արդյունքները, բջջաբանական և հյուսվածաբանական առանձնահատկությունները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել տարբեր հանգուցային գոյացությունների կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ բնութագրերը։ Քննարկվում են բարորակ և չարորակ փոփոխությունների տարբերակիչ հատկանիշները, դրանց ախտորոշման դժվարությունները, ինչպես նաև վաղ հայտնաբերման և ճիշտ դասակարգման կարևորությունը բուժման արդյունավետ կազմակերպման համար։ Աշխատության մեջ լուսաբանվում են նաև վահանաձև գեղձի հիվանդությունների պաթոգենետիկ մեխանիզմները, ռիսկի գործոնները և կլինիկական պրակտիկայում կիրառվող ախտորոշիչ չափանիշները։ Գիրքը նախատեսված է էնդոկրինոլոգների, պաթոլոգների, վիրաբույժների, բժշկական հետազոտողների, կլինիկական օրդինատորների և բժշկական բուհերի ուսանողների համար՝ որպես մասնագիտական և գիտական արժեքավոր աղբյուր։

Culture

Արվեստաբանական և պատմամշակութային բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայ գեղանկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ Հովսեփ Կարալյանի (1897–1981) ստեղծագործական ժառանգության, գեղարվեստական մտածողության և անհատական ոճի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում նկարչի կյանքի և ստեղծագործական գործունեության հիմնական փուլերը, Թիֆլիսում և Մոսկվայում ստացած գեղարվեստական կրթության նշանակությունը, ինչպես նաև նրա արվեստի ձևավորումը XX դարի հայկական կերպարվեստի զարգացման համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Կարալյանի գեղանկարչության թեմատիկ բազմազանությանը, կենցաղային տեսարանների, մարդկային կերպարների և առօրյա կյանքի պատկերների գեղարվեստական մեկնաբանությանը։ Վերլուծվում են նրա ստեղծագործություններին բնորոշ քնարական տրամադրությունները, հիշողության և մանկության թեմաները, կերպարների արտահայտչականությունը, գունային լուծումները և կոմպոզիցիոն կառուցվածքի առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են գեղարվեստական պայմանականության, ձևերի ընդհանրացման, գծանկարի հակիրճության և իրականության բանաստեղծական ընկալման փոխհարաբերությունները նկարչի ստեղծագործություններում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել «Ձու վաճառողներ», «Լվացքից հետո», «Հանգիստ՝ ճանապարհին» և այլ աշխատանքներ՝ բացահայտելու Կարալյանի գեղարվեստական լեզվի ինքնատիպությունը և թեմատիկ նախասիրությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նկարչի ստեղծագործական ժառանգության տեղին հայ գեղանկարչության պատմության մեջ, նրա ցուցահանդեսային գործունեությանը և արվեստի զարգացման գործում ունեցած ներդրմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել արվեստաբանության, հայ կերպարվեստի պատմության, գեղանկարչության տեսության, մշակութաբանության և XX դարի հայկական արվեստի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Political Science

Այս ուսումնասիրությունը անդրադառնում է Ժան Գառզուի բեմանկարչական արվեստին՝ առանձնահատուկ շեշտադրելով նրա ստեղծագործական ձեռագրի ձևավորումը թատրոնի և օպերային բեմադրությունների գեղարվեստական ձևավորման ոլորտում։ Նրա բեմանկարչությունը բնութագրվում է սուր գծային մտածողությամբ, մոնումենտալ և միաժամանակ մելանխոլիկ պատկերային աշխարհով, որտեղ տարածությունը հաճախ կառուցվում է խորհրդանշական, գրեթե երազային տրամաբանությամբ։ Գառզուն իր ձևավորումներում համադրում է գրաֆիկական հստակությունը և գունային սահմանափակ, բայց արտահայտիչ պալիտրան՝ ստեղծելով բեմական միջավայրեր, որոնք ոչ միայն ծառայում են գործողության ֆոնին, այլև ինքնուրույն արտահայտչական ուժ ունեն։ Նրա աշխատանքներում նկատվում է ժամանակի և հիշողության թեմատիկ ընդգծում, ինչպես նաև մարդու գոյության փխրունության ու դրամատիկության փոխանցում՝ դեկորատիվ լուծումների միջոցով։ Բեմանկարչական այս մոտեցումը նպաստել է թատերական ներկայացումների էմոցիոնալ խորացմանը և ռեժիսորական գաղափարների տեսողական հզորացմանը՝ դարձնելով նրա արվեստը կարևոր ներդրում եվրոպական բեմարվեստի զարգացման մեջ։

Literature

Աշխատանքը նվիրված է XIX դարի երկրորդ կեսի ֆրանսիական արձակում նեոռոմանտիզմի ձևավորման, զարգացման և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն գրական գործընթացներն են, որոնց միջոցով ռոմանտիկական աշխարհայացքի և գեղարվեստական սկզբունքների որոշ տարրեր շարունակեցին գոյատևել ու վերափոխվել այն ժամանակաշրջանում, երբ ֆրանսիական գրականության մեջ մեծ ազդեցություն էին ձեռք բերում ռեալիզմը, նատուրալիզմը և ժամանակակից հասարակական իրականության առավել իրատեսական պատկերման միտումները։ Աշխատությունը դիտարկում է նեոռոմանտիզմը ոչ թե պարզապես որպես նախկին ռոմանտիկական ավանդույթների կրկնություն, այլ որպես նոր պատմամշակութային պայմաններում դրանց վերաիմաստավորման և նոր գեղագիտական ձևերով արտահայտվելու գործընթաց։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում անհատի ներաշխարհին, զգացմունքների և բանականության հակադրությանը, իդեալի ու իրականության բախմանը, երազանքի, երևակայության, մենության և հոգևոր որոնումների թեմաներին, որոնք շարունակում էին կարևոր տեղ զբաղեցնել ֆրանսիական արձակում։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են վերլուծվել նաև հերոսի հոգեբանական կերպավորման առանձնահատկությունները, բնության և միջավայրի գեղարվեստական գործառույթը, խորհրդանշական պատկերների կիրառումը և պատմողական այնպիսի եղանակները, որոնց միջոցով հեղինակները ներկայացնում են մարդու ներքին հակասություններն ու գոյաբանական անհանգստությունը։ Նեոռոմանտիկական միտումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու XIX դարի երկրորդ կեսի գրականության ներքին բազմազանությունը և ցույց տալու, որ այդ ժամանակաշրջանի արձակը չի սահմանափակվում միայն ռեալիստական կամ նատուրալիստական սկզբունքներով։ Միաժամանակ աշխատանքը կարևորում է տարբեր գրական ուղղությունների փոխազդեցությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող էին ռոմանտիկական ժառանգությունը, ռեալիստական դիտարկումը և նոր ձևավորվող սիմվոլիստական մտածողությունը փոխներթափանցել միմյանց և ստեղծել գեղարվեստական նոր արտահայտչաձևեր։ Թեման կարևոր է նաև ֆրանսիական գրականության պատմության զարգացման տրամաբանությունը հասկանալու համար, քանի որ XIX դարի երկրորդ կեսը նշանավորվում է գեղագիտական արժեքների արագ փոփոխությամբ և գրական նոր ուղղությունների ակտիվ ձևավորմամբ։ Այս համատեքստում նեոռոմանտիզմի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս ավելի հստակ տեսնել ռոմանտիզմից դեպի արդիական գրական մտածողություն անցման առանձնահատկությունները և հասկանալ, թե ինչ ճանապարհով են զգացմունքային, անհատական և իդեալիստական մոտիվները պահպանվել ու վերափոխվել նոր դարաշրջանի գեղարվեստական մտածողության պայմաններում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է XIX դարի երկրորդ կեսի ֆրանսիական արձակը որպես տարբեր գեղագիտական սկզբունքների փոխազդեցության և վերաիմաստավորման տարածք՝ առանձնացնելով այն միտումները, որոնց միջոցով ռոմանտիկական ավանդույթը շարունակեց իր ազդեցությունը և նախապատրաստեց հետագա գրական նորարարությունների մի մասը։

History

Գիրքը նվիրված է 1917-1923 թվականներին Արցախահայության ազգային-քաղաքական և ազատագրական պայքարի պատմությանը՝ ներկայացնելով այդ ժամանակաշրջանում տարածաշրջանում տեղի ունեցած բարդ ու հակասական քաղաքական, ռազմական և հասարակական գործընթացները։ Ուսումնասիրության առանցքում Արցախում հայ բնակչության ինքնապաշտպանության, անվտանգության ապահովման, քաղաքական իրավունքների պահպանման և սեփական բնակավայրերում ազգային գոյության շարունակականության համար մղվող պայքարն է։ Աշխատությունը պատմական գործընթացները դիտարկում է Ռուսական կայսրության փլուզումից և 1917 թվականի հեղափոխական իրադարձություններից հետո ստեղծված իրավիճակի համատեքստում, երբ նախկին վարչաքաղաքական համակարգի թուլացումը Հարավային Կովկասում առաջ բերեց իշխանության, սահմանների և տարածքային պատկանելության բազմաթիվ խնդիրներ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Արցախում հայկական տեղական իշխանության ու ինքնակազմակերպման ձևերին, բնակչության ինքնապաշտպանության կազմակերպմանը, ազգային կառույցների գործունեությանը և տարածաշրջանի քաղաքական ապագայի շուրջ ընթացող պայքարին։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև Արցախում և հարակից տարածքներում տեղի ունեցած ռազմական բախումների, զինված դիմադրության և բնակչության անվտանգության ապահովման խնդիրների վերլուծությունը։ Հեղինակը գործընթացները կապում է ոչ միայն տեղական զարգացումների, այլև Հայաստանի և Ադրբեջանի հարաբերությունների, Հարավային Կովկասում ձևավորված նոր քաղաքական իրադրության, տարածաշրջանում գործող տարբեր ուժերի և արտաքին քաղաքական ազդեցությունների հետ։ 1918-1920 թվականների իրադարձությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին պետականության և իշխանության համար պայքարը, ազգային ինքնորոշման ձգտումները և տարածքային վեճերը փոխկապակցվում միմյանց հետ։ Աշխատության կարևոր հատվածներից է նաև 1920-1921 թվականների իրադարձությունների և խորհրդային իշխանության հաստատման գործընթացների դիտարկումը, որի արդյունքում Արցախյան հարցը ստացավ նոր քաղաքական և վարչական ձևակերպումներ։ Մինչև 1923 թվականն ընդգրկող ժամանակագրական շրջանակը հնարավորություն է տալիս հետևելու այն գործընթացներին, որոնք հանգեցրին տարածաշրջանի վարչաքաղաքական կարգավիճակի փոփոխությանը և հետագա տասնամյակների համար կարևոր հետևանքներ ունեցան։ Գիրքը արժեքավոր է Արցախահայության պատմական փորձի, ազգային ինքնակազմակերպման, ինքնապաշտպանության և քաղաքական պայքարի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է հետաքրքրել Հայոց պատմությամբ, Արցախի պատմությամբ, ազգային-ազատագրական շարժումներով, Հարավային Կովկասի քաղաքական պատմությամբ և XX դարի սկզբի հայ-ադրբեջանական հարաբերություններով զբաղվող հետազոտողներին ու ընթերցողներին: