Նոր գրքեր: Տեխնիկա: (Ինֆորմացիոն ցանկ)= Новые книги: Техника (1990, Июль, №7-8)

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է արգանդի պարանոցի քաղցկեղի կապակցությամբ վիրահատական բուժում ստացած հիվանդների հետվիրահատական բարդությունների կանխատեսման և կանխարգելման կլինիկական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հիվանդների ընդհանուր վիճակի, ուռուցքային գործընթացի առանձնահատկությունների, վիրաբուժական միջամտության հետ կապված գործոնների և հետվիրահատական ընթացքի միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունների գնահատումն է։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն կլինիկական և լաբորատոր ցուցանիշների բացահայտմանը, որոնք կարող են կապված լինել բարդությունների առաջացման բարձր հավանականության հետ և օգտագործվել հիվանդների ռիսկային խմբերի տարբերակման համար։ Կանխատեսման համակարգի ձևավորումը դիտարկվում է որպես անհատականացված բժշկական հսկողության կարևոր բաղադրիչ, քանի որ տարբեր հիվանդների մոտ վերականգնման ընթացքը կարող է պայմանավորված լինել բազմաթիվ փոխկապակցված գործոններով։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են համակարգվել վաղ և ավելի ուշ հետվիրահատական շրջանում արձանագրվող անցանկալի կլինիկական երևույթները՝ գնահատելով դրանց հաճախականության և նախավիրահատական կամ ներվիրահատական գործոնների միջև առկա կապերը։ Կարևորվում է հիվանդի առողջական վիճակի բազմագործոն գնահատումը, ուղեկցող հիվանդությունների հաշվառումը և բուժման արդյունքների շարունակական դիտարկումը։ Կանխարգելման խնդիրը ներկայացվում է որպես համալիր կլինիկական մոտեցում, որը ներառում է ռիսկերի ժամանակին ճանաչում, համապատասխան բժշկական հսկողություն և հետվիրահատական վերականգնման կազմակերպում՝ մասնագիտական ուղեցույցների ու հիվանդի անհատական առանձնահատկությունների հաշվառմամբ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կանխատեսող չափանիշների տեղեկատվական արժեքի գնահատումը և դրանց հիման վրա կլինիկական որոշումների ընդունման առավել հիմնավորված համակարգի ձևավորումը։ Ուշադրություն կարող է հատկացվել նաև բուժման արդյունավետության, հիվանդների հետագա առողջական վիճակի և կյանքի որակի գնահատմանը՝ հետվիրահատական բարդությունների ազդեցությունը ամբողջական պատկերացնելու համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ուռուցքաբանության, գինեկոլոգիայի, վիրաբուժական ուռուցքաբանության և կլինիկական կանխատեսման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով նպաստել հետվիրահատական ռիսկերի ավելի վաղ բացահայտմանը, հիվանդների բժշկական հսկողության կատարելագործմանը և բուժման արդյունքների բարելավմանը։

History

Աշխատությունը նվիրված է 1991-2005 թվականներին Իրանի և Ադրբեջանի միջև ձևավորված ու զարգացած միջպետական քաղաքական և տնտեսական հարաբերությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության ժամանակաշրջանը առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ այն սկսվում է Խորհրդային Միության փլուզումից և Ադրբեջանի անկախության վերականգնումից հետո նոր միջպետական հարաբերությունների հաստատմամբ և ավարտվում է երկու երկրների միջև հարաբերությունների հարաբերական կարգավորման փուլում։ Իրանը Ադրբեջանի անկախությունը ճանաչել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 25-ին, իսկ դիվանագիտական հարաբերությունները պաշտոնապես հաստատվել են 1992 թվականի մարտի 12-ին։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից մեկը երկկողմ քաղաքական հարաբերությունների ձևավորման նախադրյալների ուսումնասիրությունն է։ Երկու պետությունների միջև գոյություն ունեին պատմական, մշակութային, կրոնական և աշխարհագրական կապեր, սակայն անկախ Ադրբեջանի ի հայտ գալը միաժամանակ ստեղծեց Իրանի համար նոր աշխարհաքաղաքական և ներքին անվտանգության խնդիրներ։ Իրանական կողմի համար զգայուն հարց էր Ադրբեջանի ազգային ինքնության և քաղաքական գաղափարների հնարավոր ազդեցությունը Իրանի հյուսիսարևմտյան շրջանների ադրբեջանախոս բնակչության վրա։ Միևնույն ժամանակ Ադրբեջանի իշխանությունները մտահոգված էին Իրանի քաղաքական ազդեցությամբ և նրա հարաբերություններով Հայաստանի հետ։ Այս հանգամանքները սկզբնական շրջանում սահմանափակեցին երկկողմ հարաբերությունների արագ խորացումը։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել Ղարաբաղյան հակամարտության ազդեցության վերլուծությունը։ Թեև Իրանը հանդես էր գալիս տարածաշրջանային կայունության և տարածքային ամբողջականության պահպանման օգտին և տարբեր փուլերում փորձել էր միջնորդական դեր ստանձնել, նրա հարաբերությունները Հայաստանի հետ և հակամարտության որոշ փուլերում Երևանի նկատմամբ ցուցաբերած աջակցությունը Բաքվում ընկալվում էին որպես լուրջ խոչընդոտ։ Իրանը 1992 և 2000 թվականներին փորձել է նպաստել հակամարտության կարգավորմանը, սակայն այդ միջնորդական նախաձեռնությունները վերջնական արդյունքի չեն հանգեցրել։ Քաղաքական հարաբերությունների վրա էապես ազդել են նաև երկու երկրների արտաքին քաղաքական կողմնորոշումների տարբերությունները։ Ադրբեջանը անկախության առաջին տարիներին ձգտում էր ընդլայնել կապերը Թուրքիայի, ԱՄՆ-ի և եվրոպական պետությունների հետ, մինչդեռ Իրանը փորձում էր պահպանել իր ազդեցությունն ու դիրքերը Հարավային Կովկասում և զգուշությամբ էր վերաբերվում տարածաշրջանում արևմտյան և թուրքական ազդեցության աճին։ Այս հակասությունները հատկապես արտահայտվեցին անվտանգության և ռազմավարական համագործակցության ոլորտներում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի Կասպից ծովի իրավական կարգավիճակի և բնական պաշարների օգտագործման խնդիրը։ Կասպից ծովի հատակի բաժանման վերաբերյալ երկու երկրների դիրքորոշումները զգալիորեն տարբերվում էին, իսկ նավթային հանքավայրերի շահագործման և էներգետիկ նախագծերի շուրջ առաջացած տարաձայնությունները պարբերաբար սրում էին հարաբերությունները։ 2001 թվականին Կասպից ծովում նավթային հետախուզական աշխատանքների հետ կապված միջադեպը ցույց տվեց, որ տնտեսական շահերի և տարածքային վեճերի համադրությունը կարող էր վերածվել լուրջ անվտանգության խնդրի։ Աշխատանքի տնտեսական բաղադրիչը կարող է ընդգրկել երկկողմ առևտրի, ներդրումների, տրանսպորտային հաղորդակցության, էներգետիկ համագործակցության և սահմանամերձ տնտեսական կապերի զարգացումը։ Անկախության առաջին տարիներին Ադրբեջանի տնտեսությունը ծանր ճգնաժամ էր ապրում, իսկ արտաքին շուկաների հասանելիությունը սահմանափակ էր, ինչի պայմաններում հարևան Իրանի հետ առևտրատնտեսական կապերի զարգացումը կարևոր նշանակություն ուներ։ Իրանական շուկան և ներդրողները հետաքրքրված էին նորանկախ Ադրբեջանի տնտեսությամբ, իսկ ցամաքային հարևանությունը նպաստում էր փոխադարձ առևտրի կազմակերպմանը։ Սակայն տնտեսական հարաբերությունների զարգացումը հավասարաչափ և շարունակական չի եղել։ Տվյալների համաձայն՝ 1995 թվականին Իրանի բաժինը Ադրբեջանի ընդհանուր արտաքին առևտրաշրջանառության մեջ կազմել է մոտ 20,2%, մինչդեռ 2000 թվականին այն նվազել է մինչև 2,2%, իսկ 2005 թվականին կազմել է մոտ 2,8%։ Այս փոփոխությունները ցույց են տալիս, որ երկու երկրների տնտեսական փոխկապակցվածությունը ժամանակի ընթացքում զգալիորեն փոփոխվել է և կախված է եղել ինչպես քաղաքական հարաբերությունների վիճակից, այնպես էլ Ադրբեջանի արտաքին տնտեսական կապերի ընդլայնումից։ Էներգետիկ համագործակցությունը հետազոտության առանձնահատուկ թեմաներից է։ Ադրբեջանի նավթային պաշարների նկատմամբ միջազգային հետաքրքրության աճը փոխեց տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական նշանակությունը։ Իրանը ցանկանում էր ներգրավվել տարածաշրջանային էներգետիկ նախագծերում և իր տարածքը օգտագործել նավթի և գազի տարանցման համար, մինչդեռ Ադրբեջանը զարգացնում էր այլընտրանքային ուղիներ՝ հատկապես Թուրքիայի և արևմտյան շուկաների ուղղությամբ։ Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղի նախագծում Իրանի չներգրավվելը խորացրեց տնտեսական և աշխարհաքաղաքական մրցակցության բաղադրիչը։ Տրանսպորտային և հաղորդակցական համագործակցությունը, ընդհակառակը, կարող էր ծառայել որպես հարաբերությունների կայունացման գործոն։ Երկու երկրների ընդհանուր սահմանը, Նախիջևանի առանձնահատուկ աշխարհագրական դիրքը և Իրանի տարածքով հաղորդակցության հնարավորությունները տնտեսական կապերի զարգացման համար կարևոր նշանակություն ունեին։ Այդ պատճառով երկկողմ հարաբերություններում տնտեսական շահերը հաճախ հանդես էին գալիս որպես քաղաքական լարվածությունը մեղմելու գործոն։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է նաև 1990-ականների վերջից հարաբերությունների աստիճանական բարելավման գործընթացի ուսումնասիրությունը։ Բարձր մակարդակի փոխայցելությունները և քաղաքական երկխոսության ակտիվացումը վկայում էին այն մասին, որ երկու կողմերն էլ փորձում էին խուսափել հարաբերությունների ամբողջական վատթարացումից։ Ադրբեջանի նախագահ Հեյդար Ալիևի այցերը Իրան և իրանական բարձրաստիճան պաշտոնյաների շփումները Բաքվի հետ նպաստեցին երկխոսության պահպանմանը։ 2001 թվականի Կասպիցյան ճգնաժամից հետո ևս կողմերը ձգտեցին վերականգնել հարաբերությունների կայունությունը։ Հեյդար Ալիևի 2002 թվականի այցը Իրան այդ գործընթացի կարևոր փուլերից էր։ Հետագա հարաբերությունների բարելավմանը նպաստեց նաև 2004 թվականին Իրանի նախագահ Մոհամմադ Խաթամիի այցը Ադրբեջան։ Այցի ընթացքում կողմերը կարողացան առաջընթաց արձանագրել մի շարք երկկողմ հարցերում, թեև Կասպից ծովի իրավական կարգավիճակի խնդիրը մնաց չլուծված։ 2004-2005 թվականները կարելի է դիտարկել հարաբերությունների հարաբերական մերձեցման կարևոր փուլ։ 2004 թվականին բացվեց Ադրբեջանի գլխավոր հյուպատոսությունը Թավրիզում, իսկ 2005 թվականի հունվարին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը պաշտոնական այց կատարեց Իրան։ Այդ ժամանակահատվածում կողմերը փորձում էին ընդլայնել տնտեսական համագործակցությունը և նվազեցնել քաղաքական տարաձայնությունների ազդեցությունը երկկողմ կապերի վրա։ Միաժամանակ հարաբերություններում պահպանվում էին հիմնարար հակասություններ։ Դրանց թվում էին Կասպից ծովի բաժանման հարցը, Ադրբեջանի կապերը ԱՄՆ-ի և ՆԱՏՕ-ի հետ, Իսրայելի հետ Բաքվի համագործակցությունը, Ղարաբաղյան հակամարտության վերաբերյալ կողմերի տարբեր դիրքորոշումները և Իրանի ներքին ադրբեջանական բնակչության խնդիրը։ Այդ գործոնների պատճառով հարաբերությունների բարելավումը լիարժեք ռազմավարական դաշինքի չվերածվեց և հիմնականում պահպանվեց զգուշավոր փոխգործակցության շրջանակում։ Հետազոտության կարևոր արդյունք կարող է լինել այն եզրահանգումը, որ 1991-2005 թվականներին իրանա-ադրբեջանական հարաբերությունները զարգացել են համագործակցության և հակասությունների զուգահեռ ազդեցության ներքո։ Տնտեսական շահերը, ընդհանուր սահմանը, մշակութային և կրոնական կապերը նպաստել են երկխոսության պահպանմանը, մինչդեռ աշխարհաքաղաքական մրցակցությունը, էներգետիկ շահերը, Ղարաբաղյան հակամարտությունը, Կասպից ծովի իրավական կարգավիճակը և արտաքին քաղաքական կողմնորոշումների տարբերությունները պարբերաբար սահմանափակել են հարաբերությունների խորացումը։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն երկու պետությունների երկկողմ հարաբերությունների պատմությունը հասկանալու, այլև 1990-ականների և 2000-ականների սկզբի Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական վերափոխումները, տարածաշրջանային անվտանգության համակարգը և տնտեսական շահերի ու արտաքին քաղաքականության փոխազդեցությունը գնահատելու համար։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է դաբաղի դեմ կիրառվող պատվաստանյութի արտադրության տեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործման ուսումնասիրությանը՝ արտադրության արդյունավետության, ստացվող արտադրանքի որակի և կենսաբանական անվտանգության բարձրացման նպատակով։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են պատվաստանյութի արտադրության հիմնական տեխնոլոգիական փուլերը, կիրառվող հումքի և կենսաբանական նյութերի առանձնահատկությունները, արտադրական գործընթացների վերահսկման մեթոդները և վերջնական արտադրանքի որակի գնահատման մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արտադրական գործընթացների օպտիմալացմանը, տեխնոլոգիական ռեժիմների կատարելագործմանը, արտադրանքի կայունության և պահպանման պայմանների ապահովմանը, ինչպես նաև արտադրության ընթացքում հնարավոր ռիսկերի նվազեցմանը։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են նաև տեխնոլոգիական գործընթացների ստանդարտացման, որակի վերահսկման և արտադրության արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղիները։ Հետազոտությունը կարող է նշանակություն ունենալ անասնաբուժական կենսապատրաստուկների արտադրության զարգացման, դաբաղի կանխարգելման միջոցների կատարելագործման և կենդանիների վարակիչ հիվանդությունների դեմ պայքարի արդյունավետության բարձրացման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել անասնաբույժների, կենսատեխնոլոգների, մանրէաբանների, պատվաստանյութերի արտադրության մասնագետների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է բառակազմական համակարգի ուսումնասիրությանը գործառական տեսանկյունից՝ հատկապես գոյականական հիմքերից նոր բառերի կազմության նյութի հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում բառակազմական հարացույցն է՝ որպես միևնույն հիմքից կամ ելակետային բառից ձևավորվող ածանցյալ միավորների կազմակերպված ամբողջություն, որի անդամները միմյանց հետ կապված են կառուցվածքային, իմաստային և գործառական հարաբերություններով։ Քննվում է, թե ինչպես է ելակետային գոյականը հանդես գալիս տարբեր ածանցյալների ձևավորման հիմք և ինչպիսի օրինաչափություններ են գործում բառակազմական միջոցների ընտրության ընթացքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բառակազմական հարացույցի անդամների գործառական տարբերակմանը, դրանց հաղորդակցական նշանակությանը և խոսքում կիրառության առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են ածանցյալ բառերի իմաստային խմբերը, բառակազմական նշանակությունների փոխհարաբերությունները և այն սահմանափակումները, որոնք պայմանավորում են տվյալ հիմքից որոշակի կառուցվածքի բառերի ստեղծման հնարավորությունը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է ձևաբանական կառուցվածքի և բառային իմաստի փոխազդեցությունը՝ բացահայտելով, թե բառաստեղծման գործընթացում ինչպես են համադրվում լեզվի ձևական հնարավորությունները և հաղորդակցական պահանջները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բառակազմական արտադրողականության խնդիրը՝ պարզաբանելով, թե ինչու որոշ կաղապարներ ակտիվորեն օգտագործվում են նոր բառերի ստեղծման համար, մինչդեռ մյուսները սահմանափակ կիրառություն ունեն կամ բնորոշ են լեզվի որոշակի շերտերի։ Ուսումնասիրվում է նաև ածանցյալ միավորների ոճական և գործառական բաշխումը տարբեր խոսքային միջավայրերում, դրանց հարաբերությունը բառապաշարի համակարգի և անվանողական պահանջների հետ։ Գործառական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բառակազմությունը դիտարկել ոչ միայն որպես պատրաստի կառուցվածքների ձևական համակարգ, այլև որպես լեզվական հաղորդակցության ընթացքում նոր անվանումների ստեղծման և իմաստների արտահայտման գործուն մեխանիզմ։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում բառակազմական հարացույցի ներքին կառուցվածքին, դրա ամբողջականությանը, հնարավոր բաց դիրքերին և առանձին անդամների միջև եղած իմաստային կապերին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բառակազմության տեսության, ձևաբանության, բառագիտության և գործառական լեզվաբանության մոտեցումները՝ նպաստելով ածանցյալ բառերի համակարգային կազմակերպման և խոսքային գործառույթների առավել ամբողջական ըմբռնմանը։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է ազգային արժույթի փոխարժեքի և գնաճի կարգավորման փոխկապակցվածության, դրանց վրա ազդող տնտեսական գործոնների և իրականացվող դրամավարկային քաղաքականության սոցիալ-տնտեսական արդյունավետության ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության նյութերի հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում փոխարժեքի փոփոխությունների և գների ընդհանուր մակարդակի միջև ձևավորվող կապերն են, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը բնակչության գնողունակության, իրական եկամուտների, սպառման, խնայողությունների, ներդրումների, արտաքին առևտրի և ընդհանուր տնտեսական ակտիվության վրա։ Քննության են առնվում ազգային արժույթի արժևորման և արժեզրկման հնարավոր հետևանքները, ներմուծվող ապրանքների գների միջոցով փոխարժեքային փոփոխությունների փոխանցումը ներքին գնաճին և տնտեսական սպասումների նշանակությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում դրամավարկային քաղաքականության գործիքների ազդեցության ուսումնասիրությունը՝ հատկապես տոկոսադրույքների, փողի առաջարկի, ֆինանսական շուկայի պայմանների և արժութային շուկայում ձևավորվող գործընթացների փոխկապակցվածության տեսանկյունից։ Հայաստանի դրամավարկային քաղաքականության զարգացման ընթացքում կիրառվել են տարբեր ռազմավարական մոտեցումներ, իսկ գնաճի նպատակադրման համակարգի պայմաններում առաջնային նշանակություն է ստացել գների կայունության ապահովումը՝ փոխարժեքի ձևավորումը հիմնականում թողնելով շուկայական պահանջարկի և առաջարկի ազդեցությանը։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել փոխարժեքի և գնաճի շարժընթացի տնտեսական վերլուծություն, դրանց վրա արտաքին և ներքին գործոնների ազդեցության գնահատում, ինչպես նաև դրամավարկային կարգավորման միջոցների սոցիալական ու տնտեսական հետևանքների ուսումնասիրություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում գների կայունության սոցիալական նշանակությանը, քանի որ բարձր և անկայուն գնաճը կարող է նվազեցնել իրական եկամուտների ու խնայողությունների գնողունակությունը և մեծացնել տնտեսական անորոշությունը։ Միաժամանակ փոխարժեքի զգալի տատանումները կարող են տարբեր ազդեցություն ունենալ ներմուծողների, արտահանողների, սպառողների և տնտեսության առանձին ոլորտների վրա։ Հետևաբար կարգավորման արդյունավետությունը դիտարկվում է ոչ միայն գնաճային կամ արժութային ցուցանիշների փոփոխության, այլև տնտեսական աճի, զբաղվածության, սոցիալական բարեկեցության և մակրոտնտեսական կայունության տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է դրամավարկային տնտեսագիտության, միջազգային ֆինանսների և սոցիալ-տնտեսական արդյունավետության գնահատման մոտեցումները՝ բացահայտելով փոխարժեքային ու գնաճային գործընթացների կարգավորման նշանակությունը Հայաստանի տնտեսության կայուն և հավասարակշռված զարգացման համար։

Religion

Աշխատությունը ներկայացնում է Հայ Առաքելական Եկեղեցու 1849 թվականի եկեղեցական ամսացույց-մայսացույցի (մեսյակեսլավի) կառուցվածքն ու բովանդակությունը՝ ներառելով տարվա ընթացքում կատարվող տոները, սրբերի հիշատակի օրերը, ծիսական կարգերը և եկեղեցական օրացույցի առանձնահատկությունները։ Վերլուծվում են եկեղեցական տարվա կազմակերպման սկզբունքները, տոնացույցի ձևավորման ավանդույթները և դրանց կապը հայ միջնադարյան ու նոր շրջանի տոմարական համակարգերի հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սրբախոսական նյութերին, ծիսական օրերի հերթականությանը, ինչպես նաև եկեղեցական կյանքի և ժողովրդական ավանդույթների փոխհարաբերությանը։ Ուսումնասիրությունը դիտարկում է այս տիպի հրատարակությունները որպես կարևոր աղբյուրներ հայ եկեղեցական պատմության, տոմարագիտության և մշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար՝ ընդգծելով դրանց փաստագրական և գիտական արժեքը։