Պետության դերը փոքր բիզնեսի զարգացման գործում Հայաստանի Հանրապետությունում

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում կլիմայի փոփոխության ազդեցության սոցիալ-տնտեսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ համադրելով բնապահպանական, տնտեսական և հասարակական գործընթացների վերլուծությունը։ Գրքում ուսումնասիրվում են կլիմայական փոփոխությունների հիմնական դրսևորումները և դրանց հնարավոր ազդեցությունները Հայաստանի բնական ռեսուրսների, տնտեսության տարբեր ճյուղերի և բնակչության կենսապայմանների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրային ռեսուրսների հասանելիության, գյուղատնտեսության արտադրողականության, հողերի վիճակի, անտառային և էկոհամակարգերի պահպանության, ինչպես նաև բնական աղետների և եղանակային ծայրահեղ երևույթների հետ կապված ռիսկերին։ Աշխատության մեջ կլիմայի փոփոխությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես բնապահպանական խնդիր, այլև որպես սոցիալ-տնտեսական զարգացման վրա երկարաժամկետ ազդեցություն ունեցող գործոն, որը կարող է խորացնել որոշ տարածքային և սոցիալական անհավասարություններ։ Հեղինակը վերլուծում է կլիմայական փոփոխությունների ազդեցությունը տնտեսության տարբեր ոլորտների վրա՝ անդրադառնալով գյուղատնտեսությանը, էներգետիկային, ջրային տնտեսությանը, ենթակառուցվածքներին և բնակչության զբաղվածությանը։ Քննարկվում են նաև կլիմայական ռիսկերի նկատմամբ հասարակության և տնտեսության խոցելիության գնահատման մոտեցումները, ինչպես նաև տարբեր ոլորտների հարմարվողականության հնարավորությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում կլիմայի փոփոխության սոցիալական հետևանքներին՝ ներառյալ բնակչության կենսամակարդակի, առողջության, աշխատանքի պայմանների, միգրացիոն գործընթացների և համայնքների կայունության վրա հնարավոր ազդեցությունները։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են կլիմայական փոփոխություններին հարմարվելու և դրանց բացասական սոցիալ-տնտեսական հետևանքները նվազեցնելու հնարավոր ուղղություններ՝ ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, նորարարական տեխնոլոգիաների ներդրման, ենթակառուցվածքների բարելավման, ռիսկերի կառավարման և պետական քաղաքականության կատարելագործման միջոցով։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև երկարաժամկետ զարգացման ռազմավարությունների մշակման տեսանկյունից, քանի որ հնարավորություն է տալիս կլիմայական գործոնը ներառել տնտեսական և սոցիալական քաղաքականության պլանավորման գործընթացներում։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, աշխարհագրագետների, կլիմայագետների, բնապահպանների, պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի կայուն զարգացման և կլիմայական փոփոխություններին հարմարվելու հիմնախնդիրներով։

Sociology

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է սոցիոլոգիական գիտելիքում սոցիալական համատեքստի գնահատման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով դրա վերլուծության տեսական և մեթոդաբանական մոտեցումները։ Գրքում քննարկվում են սոցիալական երևույթների ուսումնասիրման ընթացքում համատեքստային գործոնների նշանակությունը, դրանց ազդեցությունը հասարակական գործընթացների մեկնաբանության վրա և սոցիոլոգիական գիտելիքի ձևավորման առանձնահատկությունները։ Հեղինակը վերլուծում է սոցիալական միջավայրի, մշակութային արժեքների, պատմական պայմանների, խմբային հարաբերությունների և ինստիտուցիոնալ ազդեցությունների դերը սոցիալական իրողությունների գնահատման գործում։ Աշխատությունում ներկայացվում են սոցիոլոգիական հետազոտությունների մեթոդներ, տվյալների վերլուծության մոտեցումներ և սոցիալական համատեքստի գնահատման խնդիրների լուծման հնարավոր ուղիներ՝ հիմնված տեսական ու գործնական ուսումնասիրությունների վրա։ Գիրքը նախատեսված է սոցիոլոգների, հասարակագետների, հետազոտողների, քաղաքագետների, դասախոսների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են սոցիալական գործընթացների ուսումնասիրման մեթոդաբանությամբ և սոցիոլոգիական գիտելիքի զարգացման հիմնահարցերով։

Geography

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության հարավային ջրավազանային կառավարման տարածքում ընտրված ստորերկրյա և մակերևութային ջրային ռեսուրսների որակական վիճակի համալիր ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բնական ջրերի ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի գնահատումն է, դրանց տարածական փոփոխությունների բացահայտումը և ջրի որակի վրա բնական ու մարդածին գործոնների հնարավոր ազդեցությունների վերլուծությունը։ Դիտարկվում են մակերևութային և ստորերկրյա ջրերի հիմնական առանձնահատկությունները՝ հաշվի առնելով ջրային համակարգերի ձևավորման պայմանները, երկրաբանական միջավայրը, ջրահավաք ավազանների առանձնահատկությունները, բնակավայրերի և տնտեսական գործունեության ազդեցությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են գնահատվել ջրի թթվահիմնային վիճակը, հանքայնացումը, էլեկտրահաղորդականությունը, հիմնական իոնների և կենսածին տարրերի պարունակությունը, ինչպես նաև ջրի էկոլոգիական ու օգտագործման որակը բնութագրող այլ ցուցանիշներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տարբեր ջրային աղբյուրներից ստացված տվյալների համեմատությանը, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ստորերկրյա և մակերևութային ջրերի քիմիական կազմի ու որակական վիճակի տարբերությունները։ Կարևորվում է նաև ցուցանիշների տարածական բաշխման ուսումնասիրությունը՝ հնարավոր աղտոտման կամ բնական հանքայնացման առավել արտահայտված հատվածները որոշելու և դրանց ձևավորման պատճառները գնահատելու նպատակով։ Ստացված տվյալների համադրումը ջրի որակի համապատասխան չափանիշների հետ հնարավորություն է տալիս բնութագրելու ուսումնասիրված ջրային ռեսուրսների վիճակը և դրանց հնարավոր օգտագործման սահմանափակումները։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև ջրային էկոհամակարգերի պահպանության տեսանկյունից, քանի որ ջրի որակի պարբերական գնահատումը թույլ է տալիս ժամանակին արձանագրել շրջակա միջավայրում տեղի ունեցող փոփոխությունները և տարբերակել բնական գործընթացների ու մարդածին ազդեցությունների դերը։ Մակերևութային և ստորերկրյա ջրերի միասնական դիտարկումը նպաստում է տարածքի ջրային համակարգերի փոխկապակցվածության առավել ամբողջական ընկալմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը կարող է ծառայել որպես գիտական հիմք ջրային ռեսուրսների վիճակի գնահատման, բնապահպանական մոնիթորինգի կատարելագործման և ջրավազանային սկզբունքով դրանց կայուն կառավարման համար։

Biology

Այս աշխատանքային տետրը նախատեսված է «Գենետիկա» առարկայի գործնական պարապմունքների ընթացքում ուսանողների ինքնուրույն աշխատանքի համար։ Այն լրացնում է դասախոսական նյութը և օգնում է ամրապնդել տեսական գիտելիքները՝ կիրառելով դրանք խնդիրների, վարժությունների և հաշվարկների միջոցով։ Տետրում ընդգրկված են՝ Գենետիկական խնդիրների լուծման առաջադրանքներ Մենդելյան խաչաձևումների վարժություններ Ժառանգականության օրինաչափությունների ամրապնդման հարցեր Քրոմոսոմային քարտեզների և պարզ սխեմաների վերլուծություն Ինքնաստուգման հարցեր և առաջադրանքներ Այս նյութը նպաստում է ուսանողների վերլուծական մտածողության զարգացմանը և գենետիկայի գործնական կիրառման հմտությունների ձևավորմանը։

Literature

Նար-Դոս-ի «Նոր մարդը» ստեղծագործությունը սոցիալ-հոգեբանական բնույթի պատմություն է, որտեղ հեղինակը ներկայացնում է նոր ժամանակների ազդեցությունը մարդու մտածողության, արժեքների և վարքագծի վրա։ Գլխավոր գաղափարն այն է, թե ինչպես է «նոր մարդը» ձևավորվում հասարակական փոփոխությունների պայմաններում՝ հաճախ կանգնելով հին բարոյական պատկերացումների և նոր, ավելի պրագմատիկ ու շահադիտական մոտեցումների միջև։ Ստեղծագործությունում Նար-Դոսը ցույց է տալիս, որ այս փոփոխությունները ոչ միշտ են միանշանակ դրական․ նոր միջավայրը կարող է մարդուն տալ ավելի լայն հնարավորություններ, բայց միաժամանակ նաև հեռացնել նրան ավանդական մարդկային արժեքներից՝ ստեղծելով ներքին հակասություններ և հոգեբանական բախումներ։ «Նոր մարդը» կերպարի միջոցով հեղինակը վերլուծում է ժամանակի հասարակական անցումային վիճակը և մարդու ինքնության փոփոխությունը այդ գործընթացում։

Biology

Գյուղատնտեսական մանրէաբանության և հողագիտության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Bacillus thuringiensis տեսակի էնտոմոպաթոգեն մանրէների ազդեցության ուսումնասիրությանը Արագածոտնի մարզի խնձորենու այգիների հողերի կենսաբանական ակտիվության վրա։ Քննության են առնվում հողային միջավայրում մանրէաբանական գործընթացների առանձնահատկությունները և կենսաբանական պայքարի միջոցների կիրառման հնարավոր ազդեցությունները հողի բնական կենսագործունեության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հողային միկրոօրգանիզմների ակտիվությանը, օրգանական նյութերի փոխակերպման գործընթացներին և հողի կենսաբանական վիճակը բնութագրող ցուցանիշներին։ Վերլուծվում են էնտոմոպաթոգենների կիրառման պայմանները, դրանց փոխազդեցությունը հողային մանրէաբանական համակեցությունների հետ և հնարավոր փոփոխությունները այգիների հողային էկոհամակարգերում։ Քննարկվում է նաև կենսաբանական վնասատուների դեմ պայքարի միջոցների արդյունավետ կիրառումը՝ հողի բերրիության և էկոլոգիական հավասարակշռության պահպանման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու նման կենսաբանական պատրաստուկների կիրառման ազդեցությունը այգեգործական հողերի կենսաբանական գործընթացների վրա։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հողագիտության, գյուղատնտեսական մանրէաբանության, բույսերի պաշտպանության և ագրոէկոլոգիայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։