Профиль личности, аффективные расстройства и качество жизни при сердечно-сосудистых заболеваниях

Linguistics

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է երկարմատ կամ միարմատ բառերի ներկայացմանն ու բառարանագիտական մշակմանը երկլեզու բառարաններում՝ հայերեն-ռուսերեն և ռուսերեն-հայերեն բառարանների նյութի հիման վրա։ Աշխատության կենտրոնում արմատակից բառերի բառարանային ներկայացման առանձնահատկություններն են, դրանց փոխկապակցվածության բացահայտումը և այն մեթոդների ուսումնասիրությունը, որոնց միջոցով հնարավոր է նման բառերը համակարգված ու օգտակար ձևով ներկայացնել երկլեզու բառարաններում։ Թեման միավորում է ընդհանուր լեզվաբանության, բառարանագիտության և թարգմանական լեզվաբանության խնդիրները՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով հայերենի և ռուսերենի միջև բառային համապատասխանությունների ու տարբերությունների բացահայտմանը։ Արմատակից բառերը բառապաշարի այն միավորներն են, որոնք կապված են ընդհանուր արմատով կամ ընդհանուր բառաստեղծական հիմքով և ձևավորում են բառային ընտանիքներ։ Դրանց ուսումնասիրությունը կարևոր է բառապաշարի կառուցվածքը հասկանալու համար, քանի որ առանձին բառերը հաճախ գոյություն ունեն ոչ թե մեկուսացված, այլ իմաստային, ձևաբանական և բառակազմական կապերի ամբողջ համակարգում։ Երկլեզու բառարանում այդ հարաբերությունների ճիշտ ներկայացումը կարող է էապես բարձրացնել բառարանի տեղեկատվական արժեքը և օգտվողին հնարավորություն տալ ավելի լավ հասկանալու բառերի միջև առկա կապերը։ Հայերեն և ռուսերեն լեզուների համեմատական դիտարկումն այս առումով առանձնահատուկ հետաքրքրություն ունի։ Երկու լեզուները տարբեր են իրենց քերականական կառուցվածքով, բառակազմական միջոցներով և բառապաշարի կազմակերպման առանձնահատկություններով, ուստի նույն արմատային կամ իմաստային կապը երկու լեզուներում կարող է արտահայտվել տարբեր ձևերով։ Որոշ դեպքերում հնարավոր է գտնել ուղղակի արմատակից համապատասխանություններ, իսկ այլ դեպքերում նույն իմաստային դաշտը ձևավորվում է տարբեր արմատներով կամ տարբեր բառակազմական մոդելներով։ Այս հանգամանքը երկլեզու բառարանագրության մեջ պահանջում է ոչ միայն բառերի թարգմանական համարժեքների մեխանիկական ներկայացում, այլև դրանց կառուցվածքային ու իմաստային հարաբերությունների ուսումնասիրություն։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է պարզել, թե ինչպես են արմատակից բառերը ներկայացված գործող հայերեն-ռուսերեն և ռուսերեն-հայերեն բառարաններում։ Դրա համար կարող են ուսումնասիրվել բառարանային հոդվածների կառուցվածքը, գլխաբառերի ընտրությունը, ածանցյալների և բարդությունների ներկայացման եղանակները, հղումային համակարգերը, թարգմանական համարժեքների դասավորությունը և բառերի միջև ներքին կապերի արտահայտման միջոցները։ Նման վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ինչպես բառարանների առավելությունները, այնպես էլ այն դեպքերը, երբ բառային ընտանիքի անդամները ներկայացված են միմյանցից առանձնացված և օգտագործողը դժվարությամբ կարող է վերականգնել դրանց ընդհանուր բառակազմական կամ արմատային կապը։ Երկլեզու բառարանի հիմնական նպատակը սովորաբար մեկ լեզվի բառային միավորները մյուս լեզվով համարժեքներով ներկայացնելն է, սակայն ժամանակակից բառարանագրական մոտեցումները պահանջում են ավելի լայն տեղեկատվություն։ Օգտվողի համար կարևոր է ոչ միայն իմանալ բառի թարգմանությունը, այլև հասկանալ դրա իմաստային տարբերությունները, ոճական կիրառությունը, բառակազմական հնարավորությունները և կապը նույն ընտանիքի այլ բառերի հետ։ Այդ տեսանկյունից արմատակից բառերի համակարգված ներկայացումը կարող է բառարանը դարձնել ոչ միայն թարգմանական, այլև լեզվի ուսուցման և բառապաշարի յուրացման արդյունավետ գործիք։ Հատուկ նշանակություն ունի բառային ընտանիքի հասկացությունը։ Միևնույն արմատից կազմված բառերը կարող են ունենալ տարբեր քերականական կարգեր, տարբեր իմաստային նրբերանգներ և տարբեր գործածական սահմաններ։ Դրանց միջև կապը կարող է լինել անմիջական կամ ավելի հեռավոր, իսկ որոշ դեպքերում պատմականորեն ընդհանուր ծագում ունեցող բառերը ժամանակի ընթացքում կարող են իմաստային զգալի տարբերություններ ձեռք բերել։ Հետևաբար բառարանագիրը պետք է տարբերակի զուտ ձևական արմատային ընդհանրությունը և իրական բառային-իմաստային կապը։ Այս խնդիրը հատկապես կարևոր է երկլեզու բառարաններում, որտեղ մեկ լեզվի բառային ընտանիքի կառուցվածքը կարող է ամբողջությամբ չհամընկնել մյուս լեզվի համապատասխան ընտանիքի հետ։ Ռուսերենում բառաստեղծական հարաբերությունները հաճախ արտահայտվում են արմատի և ածանցների միջոցով, մինչդեռ հայերենում կարող են գործել այլ բառակազմական մոդելներ և ձևաբանական միջոցներ։ Այդ պատճառով նույն բառային ընտանիքի անդամների թարգմանական համապատասխանությունները կարող են ունենալ տարբեր կառուցվածքներ։ Որոշ հայերեն բառերի համար ռուսերենում կարող են լինել միարմատ համարժեքներ, մինչդեռ այլ դեպքերում համապատասխան իմաստը կարող է արտահայտվել նկարագրական ձևով, այլ արմատով կամ այլ բառակազմական կառուցվածքով։ Այսպիսի տարբերությունների բացահայտումը կարևոր է ինչպես բառարանագրության տեսության, այնպես էլ գործնական բառարանների կազմման համար։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև բառարանային հոդվածի ներսում արմատակից բառերի փոխկապակցման խնդիրը։ Հնարավոր մեթոդներից են հղումները, բառային ընտանիքների խմբավորումը, ածանցյալների ներկայացումը հիմնական բառի ներքո կամ համապատասխան նշումների կիրառումը։ Յուրաքանչյուր մեթոդ ունի իր առավելություններն ու սահմանափակումները։ Լավ մշակված համակարգը պետք է միաժամանակ ապահովի տեղեկատվության ամբողջականությունը և բառարանի օգտագործման հարմարավետությունը՝ չծանրաբեռնելով բառարանային հոդվածը ավելորդ նյութով։ Աշխատությունը կարևոր է նաև թարգմանական պրակտիկայի տեսանկյունից։ Արմատակից բառերի ճիշտ տարբերակումը կարող է օգնել թարգմանչին խուսափել կեղծ կամ մասնակի համարժեքներից, ինչպես նաև ճիշտ ընտրել տվյալ համատեքստին համապատասխան բառը։ Հատկապես կարևոր է այն դեպքը, երբ երկու լեզուներում արմատային ընդհանրությունը կարող է ստեղծել իմաստային սխալ նույնացման վտանգ։ Բառարանի կառուցվածքային և իմաստային հստակ ներկայացումը կարող է նվազեցնել նման սխալների հավանականությունը։ Լեզու սովորողների համար նույնպես արմատակից բառերի համակարգային ներկայացումը կարող է զգալի առավելություն ունենալ։ Եթե սովորողը տեսնում է, թե ինչպես են մեկ արմատից կազմվում տարբեր բառեր և ինչպես են դրանք համապատասխանեցվում մյուս լեզվի բառապաշարին, նա կարող է ավելի հեշտ ընդլայնել իր բառապաշարը և հասկանալ բառակազմական օրինաչափությունները։ Այսպիսով, բառարանը վերածվում է ոչ միայն բառի թարգմանությունը գտնելու միջոցի, այլև լեզվի կառուցվածքն ինքնուրույն ուսումնասիրելու գործիքի։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ արմատակից բառերի խնդիրը երկլեզու բառարանագրության մեջ ունի ինչպես տեսական, այնպես էլ գործնական նշանակություն։ Հայերեն-ռուսերեն և ռուսերեն-հայերեն բառարանների նյութի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել տարբեր լեզուների բառային համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, պարզել բառային ընտանիքների ներկայացման արդյունավետ եղանակները և կատարելագործել երկլեզու բառարանների կազմման սկզբունքները։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, բառարանագիրներին, թարգմանիչներին, հայերեն և ռուսերեն լեզուների մասնագետներին, ինչպես նաև լեզվաբանական և թարգմանական ֆակուլտետների ուսանողներին՝ հատկապես երկլեզու բառարանների կառուցվածքի, բառային-բառակազմական կապերի և հայերեն-ռուսերեն լեզվական համապատասխանությունների ուսումնասիրման տեսանկյունից։

Other Subjects

Նյութը վերաբերում է Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ 2023 թվականին ձևավորված քաղաքական և իրավական իրավիճակին՝ կենտրոնանալով չճանաչված կառույցների լուծարման վերաբերյալ նախկինում ընդունված որոշման հետագա վիճարկման վրա։ Քննարկման առանցքում այդ ժամանակվա ղեկավարության ներկայացուցչի հայտարարությունն է, ըստ որի՝ պետական կառույցների լուծարման մասին որոշումը իրավական ուժ չունի կամ ենթակա է վերանայման։ Այս հայտարարությունը ներկայացվում է 2023 թվականի սեպտեմբերյան ռազմական գործողություններին հաջորդած իրադարձությունների համատեքստում, երբ տարածաշրջանի հայ բնակչության մեծ մասը տեղափոխվեց Հայաստան, իսկ այնտեղ գործող նախկին կառավարման համակարգը փաստացի դադարեցրեց իր նախկին գործառույթները։ Նյութի կարևոր բաղադրիչներից է իրավական և փաստացի իրողությունների տարբերակումը․ քաղաքական գործչի հայտարարությունը ինքնին չի նշանակում նախկին կարգավիճակի կամ կառավարման համակարգի գործնական վերականգնում և պետք է դիտարկել որպես տվյալ կողմի արտահայտած իրավաքաղաքական դիրքորոշում։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքներին, որոնց պայմաններում ընդունվել էր լուծարման մասին որոշումը, ինչպես նաև հետագայում դրա իրավաչափության շուրջ առաջացած տարակարծություններին։ Թեման ընդգրկում է նաև Հայաստանի, Ադրբեջանի և Լեռնային Ղարաբաղի նախկին կառույցների ներկայացուցիչների դիրքորոշումների փոխհարաբերությունը, միջազգային իրավունքի և տարածքային ամբողջականության շուրջ քննարկումները, ինչպես նաև տարածաշրջանի հայ բնակչության տեղահանության հետևանքով առաջացած մարդասիրական և սոցիալական խնդիրները։ Հարցը դիտարկվում է ավելի լայն հարավկովկասյան քաղաքական գործընթացների շրջանակում, որտեղ փոխկապակցվում են հակամարտության երկարատև պատմությունը, անվտանգության խնդիրները, բանակցային գործընթացները և հակամարտությունից հետո ձևավորված նոր պայմանները։ Նյութի վերլուծության համար կարևոր է տարբերակել պաշտոնապես հաստատված իրադարձությունները կողմերի քաղաքական հայտարարություններից և իրավական մեկնաբանություններից, քանի որ կառույցների կարգավիճակի, ընդունված փաստաթղթերի իրավական նշանակության և դրանց հնարավոր հետևանքների վերաբերյալ կողմերի գնահատականները կարող են էապես տարբերվել։ Ընդհանուր առմամբ նյութը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես են ռազմական և քաղաքական կտրուկ փոփոխություններից հետո շարունակվում նախկին կառավարման համակարգի իրավական ժառանգության, քաղաքական ներկայացուցչության և հակամարտության հետևանքների շուրջ բանավեճերը։

Culture

Հրատարակությունը ներկայացնում է ՀԽՍՀ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ տվյալ ժամանակաշրջանում լույս տեսած նոր գրականության մասին ընթացիկ մատենագիտական տեղեկատվություն։ Այն նպատակ ունի համակարգված կերպով տեղեկացնել ընթերցողներին, հետազոտողներին, գրադարաններին և մշակութային ոլորտի մասնագետներին նոր հրատարակությունների մասին՝ հեշտացնելով անհրաժեշտ գրականության հայտնաբերումն ու ընտրությունը։ Նյութը կարող է ընդգրկել մշակույթի և արվեստի տարբեր բնագավառներին վերաբերող գրքեր, ժողովածուներ, ուսումնասիրություններ, կատալոգներ, հոդվածներ և այլ մատենագիտական միավորներ՝ դրանք դասակարգելով համապատասխան թեմատիկ կամ ոլորտային բաժիններում։ Մատենագիտական գրառումները հնարավորություն են տալիս ստանալ հրատարակությունների վերաբերյալ հիմնական նույնականացնող տվյալները՝ հեղինակ, վերնագիր, հրատարակության վայր և տարեթիվ, հրատարակիչ, ծավալ և այլ անհրաժեշտ տեղեկություններ։ Առանձին տեղ կարող է հատկացվել կերպարվեստին, երաժշտությանը, թատրոնին, կինոյին, ճարտարապետությանը, գրականությանը, ժողովրդական արվեստին, մշակույթի պատմությանը և մշակութային ժառանգությանը վերաբերող գրականությանը։ Հրատարակության ընթացիկ տեղեկատու բնույթը կարևոր է նրանով, որ այն ապահովում է նոր լույս տեսած նյութերի պարբերական և համակարգված ներկայացում՝ նպաստելով գիտական և մասնագիտական տեղեկատվության արագ շրջանառությանը։ Այն կարող է օգտագործվել նաև գրադարանային ֆոնդերի համալրման, մատենագիտական տեղեկանքների պատրաստման և ընթերցողների անհատական տեղեկատվական սպասարկման ժամանակ։ Նման տեղեկատուները կարևոր դեր են ունեցել հատկապես այն ժամանակաշրջանում, երբ տպագիր մատենագիտական աղբյուրները գիտական և մասնագիտական տեղեկատվության որոնման հիմնական միջոցներից էին։ Հրատարակությունը արժեքավոր է նաև ՀԽՍՀ մշակութային կյանքի և խորհրդային շրջանի հայ մշակույթի վերաբերյալ տպագիր ժառանգության հետազոտության տեսանկյունից, քանի որ հնարավորություն է տալիս վերականգնել որոշակի ժամանակահատվածում շրջանառվող գիտական, մշակութային և արվեստագիտական գրականության պատկերը։ Այն կարող է ծառայել որպես երկրորդային տեղեկատվական աղբյուր՝ օգնելով հետազոտողին կողմնորոշվել թեմային վերաբերող սկզբնաղբյուրների և մասնագիտական գրականության որոնման գործում։ Նյութը հատկապես օգտակար է գրադարանավարների, մատենագետների, մշակութաբանների, արվեստաբանների, գրականագետների, երաժշտագետների, պատմաբանների, հետազոտողների և մշակույթի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Literature

Սալվադոր Դալին համաշխարհային կերպարվեստի ամենահայտնի և ինքնատիպ նկարիչներից մեկն է, որը համարվում է սյուրռեալիզմի ուղղության ամենաազդեցիկ ներկայացուցիչներից։ Նա ծնվել է Իսպանիայում և վաղ տարիքից ցուցաբերել է արտասովոր հետաքրքրություն նկարչության և երևակայական պատկերների նկատմամբ։ Դալին ստեղծել է արվեստի յուրահատուկ աշխարհ, որտեղ իրականությունն ու երազը միախառնվում են՝ ստեղծելով անսովոր, երբեմն նույնիսկ անհասկանալի պատկերներ, որոնք նպատակ ունեն բացահայտելու մարդու ենթագիտակցությունը։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ պատկերում են ժամանակի, հիշողության, երազների և մարդկային հոգեբանության խորքային շերտերը, իսկ ամենահայտնի աշխատանքներից մեկը՝ «Հիշողության կայունությունը», դարձել է ժամանակի հարաբերականության և իրականության փխրունության խորհրդանիշ։ Դալին ոչ միայն նկարիչ էր, այլև քանդակագործ, գրող և կինոյի հետ համագործակցող արվեստագետ, ով մշտապես ձգտում էր խախտել ավանդական արվեստի սահմանները և ստեղծել նոր արտահայտչաձևեր։ Նրա էքսցենտրիկ վարքագիծը և արտահայտիչ կերպարը նույնպես դարձել են իր արվեստի մաս, ինչը նրան առանձնացրել է 20-րդ դարի մյուս արվեստագետներից։ Դալիի ստեղծագործական ժառանգությունը մեծ ազդեցություն է ունեցել ժամանակակից արվեստի զարգացման վրա՝ ներշնչելով բազմաթիվ արվեստագետների և ձևավորելով սյուրռեալիստական մտածողության նոր ընկալումներ։ Նրա արվեստը մինչ օրս համարվում է մարդկային երևակայության սահմանները ընդլայնելու և ենթագիտակցության աշխարհը բացահայտելու բացառիկ օրինակ։

Finance

Այս աշխատանքը ուսումնասիրում է ֆինանսական շուկաների տարածման ազդեցությունը ներդրումային ակտիվության և ագրարային ոլորտի զարգացման վրա՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Իրանի Իսլամական Հանրապետության Քոգիլուե և Բոյեր Ահմադ նահանգի օրինակին։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել, թե ինչպես են ֆինանսական ինստիտուտների հասանելիության ընդլայնումը, վարկային մեխանիզմների զարգացումը և կապիտալի հոսքերի ակտիվացումը նպաստում գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության բարձրացմանը և գյուղական տնտեսությունների կայուն զարգացմանը։ Վերլուծվում է ֆինանսական միջնորդության դերը ներդրումների խթանման գործընթացում, հատկապես փոքր և միջին գյուղացիական տնտեսությունների համար, որոնք հաճախ սահմանափակված են կապիտալի հասանելիության խնդիրներով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բանկային համակարգի, վարկային քաղաքականության և ֆինանսական ծառայությունների հասանելիության տարածքային անհավասարություններին, որոնք կարող են ազդել զարգացման տեմպերի վրա։ Գործնական ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են նահանգի ագրարային ոլորտի հիմնական ցուցանիշները՝ արտադրողականություն, ներդրումների ծավալ, տեխնոլոգիական արդիականացում և շուկայի ինտեգրում։ Վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ ֆինանսական շուկաների զարգացումը կարող է էականորեն նպաստել գյուղատնտեսության արդիականացմանը՝ ապահովելով նոր տեխնոլոգիաների ներմուծում, արտադրական ռիսկերի նվազեցում և եկամուտների աճ։ Միևնույն ժամանակ ընդգծվում են նաև կառուցվածքային մարտահրավերները, ինչպիսիք են ֆինանսական անհավասարությունը, տարածաշրջանային սահմանափակումները և ներդրումային ռիսկերի բարձր մակարդակը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ընդգծում է ֆինանսական զարգացման և ագրարային աճի փոխկապակցվածությունը՝ առաջարկելով արդյունավետ քաղաքականությունների ձևավորման ուղիներ տարածաշրջանային տնտեսական զարգացման համար։

Psychology

Սոցիալ-հոգեբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայ ընտանիքի գործառման առանձնահատկությունների և դրանց վրա ազդող սոցիալական, մշակութային ու հոգեբանական գործոնների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանում և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում բնակվող հայ ընտանիքների համեմատական վերլուծության շրջանակներում։ Քննության են առնվում ընտանիքի կառուցվածքը, հիմնական գործառույթները, ընտանեկան դերերի բաշխումը, միջանձնային հարաբերությունները և ընտանիքի անդամների փոխգործակցության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազգային արժեքների, մշակութային ավանդույթների, ընտանեկան դաստիարակության, սերունդների փոխհարաբերությունների և սոցիալական միջավայրի ազդեցությանը ընտանիքի հոգեբանական մթնոլորտի ձևավորման վրա։ Վերլուծվում են Հայաստանում և ԱՄՆ-ում բնակվող հայ ընտանիքների սոցիալական հարմարման պայմանները, ընտանեկան հարաբերությունների պահպանման մեխանիզմները և մշակութային ինքնության փոխանցման առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են նաև միգրացիայի, միջմշակութային շփումների, սոցիալ-տնտեսական պայմանների, կրթական միջավայրի և հասարակական արժեքների փոփոխությունների հնարավոր ազդեցությունները ընտանեկան կյանքի կազմակերպման վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են ամուսնական հարաբերությունների, ծնողավարման մոտեցումների, ընտանեկան հաղորդակցության, կոնֆլիկտների կարգավորման և հոգեբանական աջակցության հիմնախնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում ընտանիքի հոգեբանական կայունության, փոխադարձ վստահության, հուզական աջակցության և ազգային մշակութային շարունակականության պահպանման գործոններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սոցիալական հոգեբանության, ընտանիքի հոգեբանության, սփյուռքագիտության, սոցիոլոգիայի և միջմշակութային հարաբերությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։