Սառնարանային տեխնիկայի խնդիրների ժողովածու

Biology

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է մեկսուբստրատ ֆերմենտային ռեակցիայի արագության ֆլուկտուացիաների ուսումնասիրմանը մաթեմատիկական մոդելավորման մեթոդներով։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն օրինաչափությունները, որոնցով ֆերմենտային կատալիզի ընթացքում ռեակցիայի արագությունը կարող է ժամանակի ընթացքում փոփոխվել և տատանվել, ինչպես նաև մշակել այդ փոփոխությունները նկարագրող համապատասխան մաթեմատիկական մոտեցումներ։ Ֆերմենտային ռեակցիաները կենսաբանական համակարգերում կարևոր դեր են կատարում նյութափոխանակության բազմաթիվ գործընթացներում, իսկ դրանց արագությունը կախված է ֆերմենտի և սուբստրատի կոնցենտրացիաներից, ջերմաստիճանից, միջավայրի պայմաններից և այլ գործոններից։ Միաժամանակ իրական կենսաքիմիական համակարգերը իդեալականորեն կայուն չեն, և մոլեկուլային մակարդակում տեղի ունեցող պատահական գործընթացները կարող են առաջացնել ռեակցիայի արագության տատանումներ։ Աշխատության մեջ այդ ֆլուկտուացիաները դիտարկվում են ոչ միայն որպես չափման սխալ կամ պատահական շեղում, այլև որպես ֆերմենտային համակարգի ներքին դինամիկայի ուսումնասիրության կարևոր տեղեկատվական աղբյուր։ Մաթեմատիկական մոդելավորման միջոցով հնարավոր է ձևակերպել ֆերմենտային ռեակցիայի ընթացքը նկարագրող հավասարումներ, ուսումնասիրել դրանց լուծումները և գնահատել արագության փոփոխությունների վիճակագրական բնութագրերը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել դետերմինիստական և ստոխաստիկ մոդելներ՝ տարբեր պայմաններում ռեակցիայի դինամիկան նկարագրելու և համեմատելու համար։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես են մոլեկուլային մակարդակի պատահական փոխազդեցությունները արտացոլվում դիտարկվող ռեակցիայի արագության վրա և ինչպիսի պայմաններում են առաջանում առավել նկատելի ֆլուկտուացիաներ։ Մոդելավորման ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել ֆերմենտ–սուբստրատ փոխազդեցության տարբեր փուլերը, միջանկյալ համալիրների առաջացումն ու քայքայումը, ռեակցիայի արագության ժամանակային փոփոխությունները և համակարգի վիճակագրական հատկությունները։ Թվային հաշվարկները հնարավորություն են տալիս վերլուծել այնպիսի ցուցանիշներ, ինչպիսիք են միջին արագությունը, շեղումները, տատանումների ինտենսիվությունը, կոռելացիաները և համակարգի տարբեր պարամետրերի նկատմամբ զգայունությունը։ Աշխատության կարևոր նշանակությունն այն է, որ մաթեմատիկական մոդելավորումը թույլ է տալիս ուսումնասիրել այնպիսի միկրոսկոպիկ գործընթացներ, որոնք միշտ չէ, որ հնարավոր է ուղղակիորեն դիտարկել փորձարարական եղանակով։ Տարբեր մոդելների համադրումը կարող է նաև հնարավորություն տալ գնահատելու դետերմինիստական նկարագրությունների սահմանափակումները և պարզելու, թե երբ է անհրաժեշտ հաշվի առնել ստոխաստիկ ազդեցությունները։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ ֆերմենտային կինետիկայի, կենսաֆիզիկայի, համակարգերի կենսաբանության և կենսաքիմիական գործընթացների քանակական ուսումնասիրության ոլորտներում։ Մշակված մոդելները կարող են ծառայել նաև որպես հիմք ավելի բարդ բազմասուբստրատ կամ բազմափուլ կենսաքիմիական համակարգերի դինամիկայի ուսումնասիրման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել կենսաքիմիկոսներին, կենսաֆիզիկոսներին, մաթեմատիկական կենսաբանությամբ, ֆերմենտային կինետիկայով և ստոխաստիկ գործընթացների մոդելավորմամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը միավորում է կենսաքիմիական կինետիկայի և մաթեմատիկական մոդելավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ավելի խորությամբ հասկանալ մեկսուբստրատ ֆերմենտային ռեակցիաների արագության ֆլուկտուացիաների բնույթը, դրանց առաջացման մեխանիզմները և համակարգի ընդհանուր դինամիկայի վրա դրանց ազդեցությունը։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է հանքաքարի աղացի էլեկտրաբանեցման համակարգում կիրառվող սինխրոն շարժիչի անկանոն և վթարային աշխատանքային ռեժիմներից պաշտպանության մեթոդների մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ապահովել հզոր էլեկտրաշարժիչի հուսալի, անվտանգ և արդյունավետ շահագործումը հանքաքարի աղացման ծանր արդյունաբերական պայմաններում՝ հաշվի առնելով շարժիչի և տեխնոլոգիական մեխանիզմի փոխկապակցվածությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են սինխրոն շարժիչի աշխատանքի ընթացքում առաջացող հնարավոր աննորմալ ռեժիմները, դրանց առաջացման պատճառները և ազդեցությունը էլեկտրական մեքենայի, սնուցող ցանցի ու ամբողջ տեխնոլոգիական գործընթացի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գերբեռնվածության, կարճ միացումների, լարման և հոսանքի անթույլատրելի փոփոխությունների, ֆազերի խախտման, գրգռման համակարգի անսարքությունների, սինխրոնիզմի կորստի և այլ վտանգավոր ռեժիմների ժամանակին հայտնաբերմանն ու կանխարգելմանը։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են շարժիչի էլեկտրական և մեխանիկական պարամետրերը, դրանց փոփոխության օրինաչափությունները տարբեր աշխատանքային պայմաններում և պաշտպանական համակարգի արձագանքի պահանջները։ Քննության են առնվում պաշտպանության ավանդական և ժամանակակից միջոցները, դրանց աշխատանքի սկզբունքները, զգայունությունը, ընտրողականությունը, արագագործությունը և հուսալիությունը։ Կարևորվում է այնպիսի պաշտպանության համակարգի մշակումը, որը կարող է տարբերակել բնական անցումային գործընթացները իրական վթարային իրավիճակներից և կանխել անհարկի անջատումները՝ առանց սարքավորումների անվտանգության հաշվին։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև պաշտպանական սարքավորումների և կարգավորումների պարամետրերի ընտրությունը՝ ելնելով շարժիչի տեխնիկական բնութագրերից, հանքաքարի աղացի բեռնվածության բնույթից և էլեկտրամատակարարման պայմաններից։ Աշխատությունը հաշվի է առնում այն հանգամանքը, որ հանքաքարի աղացումը բնութագրվում է փոփոխական և հաճախ ծանրաբեռնված աշխատանքային ռեժիմներով, ինչի հետևանքով էլեկտրաշարժիչը կարող է ենթարկվել զգալի դինամիկ և էլեկտրական ազդեցությունների։ Այդ պայմաններում պաշտպանության համակարգի ճիշտ կազմակերպումը կարևոր է ոչ միայն շարժիչի վնասումից խուսափելու, այլև արտադրական պարապուրդների, տեխնոլոգիական խափանումների և տնտեսական կորուստների նվազեցման համար։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել մաթեմատիկական մոդելավորման, էլեկտրական պարամետրերի վերլուծության, փորձարարական հետազոտությունների և համակարգչային հաշվարկների մեթոդներ՝ առաջարկվող պաշտպանության լուծումների արդյունավետությունը գնահատելու նպատակով։ Առանձին նշանակություն ունի մշակված մեթոդների գործնական կիրառելիության գնահատումը և դրանց ինտեգրումը գործող էլեկտրաշարժիչների պաշտպանության ու կառավարման համակարգերում։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել հանքարդյունաբերական ձեռնարկություններում էլեկտրաշարժիչների շահագործման հուսալիության բարձրացմանը, վթարների կանխարգելմանը, սարքավորումների ծառայության ժամկետի երկարացմանը և էլեկտրաէներգիայի օգտագործման արդյունավետության բարելավմանը։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել էլեկտրատեխնիկների, էներգետիկների, արդյունաբերական ավտոմատացման մասնագետների, հանքարդյունաբերական ձեռնարկությունների տեխնիկական անձնակազմի, ինչպես նաև էլեկտրական մեքենաների և էլեկտրաշարժիչների պաշտպանության ոլորտում զբաղվող հետազոտողների ու ուսանողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է սինխրոն էլեկտրաշարժիչների տեսական ուսումնասիրությունը և արդյունաբերական կիրառության պահանջները՝ նպատակ ունենալով մշակել արդյունավետ պաշտպանական մեթոդներ, որոնք կապահովեն հանքաքարի աղացի էլեկտրաբանեցման համակարգի անվտանգ, կայուն և անխափան աշխատանքը։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության համակարգի պետական ֆինանսավորման առանձնահատկությունների և բնակչության առողջական վիճակը բնութագրող ցուցանիշների վրա դրա ազդեցության տնտեսական, սոցիալական ու կառավարչական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են առողջապահության ոլորտում պետական ծախսերի ձևավորման և բաշխման սկզբունքները, ֆինանսավորման հիմնական մեխանիզմները, ինչպես նաև առողջապահական ծառայությունների մատչելիության և որակի ապահովման գործում պետական մասնակցության նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պետական ֆինանսավորման ծավալների և կառուցվածքի փոխկապակցվածությանը բնակչության կյանքի սպասվող տևողության, հիվանդացության, մահացության, մայրական և մանկական առողջության ու հանրային առողջության այլ ցուցանիշների հետ։ Ուսումնասիրվում են առողջապահական ծախսերի արդյունավետության գնահատման մեթոդները, ֆինանսական ռեսուրսների բաշխման անհամաչափությունները, բժշկական ծառայությունների տարածքային հասանելիության և սոցիալական հավասարության ապահովման խնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում Հայաստանի առողջապահական համակարգի ֆինանսավորման կազմակերպական առանձնահատկություններին, պետական ծրագրերի իրականացմանը, կանխարգելիչ բժշկության զարգացմանը և առողջապահական քաղաքականության արդյունավետության բարձրացման հնարավորություններին։ Կարևորվում են առողջապահական ֆինանսավորման և բնակչության առողջության ցուցանիշների միջև կապերի վիճակագրական ու տնտեսագիտական վերլուծությունը, պետական միջոցների նպատակային օգտագործումը և առողջապահական համակարգի կայուն զարգացման պայմանների ձևավորումը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել առողջապահության տնտեսագետների, հանրային առողջության մասնագետների, ֆինանսական վերլուծաբանների, պետական կառավարման ոլորտի աշխատակիցների, առողջապահական քաղաքականության հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Economics

Այս աշխատությունը նվիրված է բնական պայմանների և բնական ռեսուրսների էությանը, դասակարգմանը և դրանց տնտեսական ու սոցիալական նշանակությանը ժամանակակից հասարակությունում։ Գրքում ներկայացվում է, թե ինչ են բնական պայմանները՝ որպես կլիմայական, աշխարհագրական և էկոլոգիական գործոնների ամբողջություն, որոնք ազդում են մարդկային գործունեության և տնտեսության զարգացման վրա, ինչպես նաև ինչ են բնական ռեսուրսները՝ որպես բնությունից ստացվող նյութական և էներգետիկ պաշարներ։ Հեղինակը անդրադառնում է բնական ռեսուրսների հիմնական տեսակներին՝ հողային, ջրային, հանքային, կենսաբանական և էներգետիկ ռեսուրսներ՝ բացատրելով դրանց օգտագործման առանձնահատկությունները և սահմանափակ բնույթը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, պահպանության և վերարտադրության խնդիրներին, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի վրա մարդու տնտեսական գործունեության ազդեցությանը։ Գրքում քննարկվում են նաև կայուն զարգացման սկզբունքները և բնական ռեսուրսների կառավարման պետական քաղաքականությունը։ Վերլուծվում է բնական պայմանների և ռեսուրսների դերը տնտեսության տարածքային զարգացման, արդյունաբերության տեղաբաշխման և գյուղատնտեսության արդյունավետության վրա։ Աշխատությունը համադրում է տեսական մոտեցումները և կիրառական վերլուծությունները՝ օգտակար լինելով տնտեսագետների, աշխարհագրագետների, բնապահպանների և ուսանողների համար։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության հարկային համակարգի կառուցվածքի ձևավորման, զարգացման և փոփոխությունների հետ կապված տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում հարկային համակարգի կառուցվածքային բաղադրիչների փոխհարաբերությունները, հարկատեսակների դերը պետական եկամուտների ձևավորման գործում, հարկային բեռի բաշխման առանձնահատկությունները և հարկային քաղաքականության ազդեցությունը տնտեսական գործունեության վրա են։ Հարկային համակարգը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պետական բյուջեի եկամուտների ապահովման մեխանիզմ, այլև որպես տնտեսական քաղաքականության կարևոր գործիք, որի միջոցով հնարավոր է ազդել սպառման, խնայողությունների, ներդրումների, ձեռնարկատիրական ակտիվության և եկամուտների բաշխման գործընթացների վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ուղղակի և անուղղակի հարկերի հարաբերակցությունը, տարբեր հարկատեսակների ֆիսկալ նշանակությունը, հարկային արտոնությունների և հատուկ հարկման ռեժիմների ազդեցությունը, ինչպես նաև հարկային բազայի ընդլայնման ու հարկային վարչարարության արդյունավետության բարձրացման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել այն հարցին, թե հարկային համակարգի կառուցվածքային փոփոխություններն ինչպես են անդրադառնում տնտեսավարող սուբյեկտների վարքագծի, ներդրումային որոշումների, գործարար միջավայրի և տնտեսության տարբեր հատվածների զարգացման վրա։ Կարևոր ուղղություն է հարկային բեռի արդար և արդյունավետ բաշխման սկզբունքների ուսումնասիրությունը՝ պետական ֆինանսական պահանջները տնտեսական աճի խթանման և սոցիալական նպատակների հետ համադրելու տեսանկյունից։ Կարող են քննության առնվել նաև հարկային օրենսդրության կայունության, կանխատեսելիության և պարզության խնդիրները, քանի որ հարկային կանոնների հաճախակի կամ բարդ փոփոխությունները կարող են մեծացնել տնտեսավարողների վարչարարական ծախսերն ու անորոշությունը։ Հետազոտության մեջ կարող է նշանակալի տեղ զբաղեցնել հարկային վարչարարության կատարելագործումը, թվային գործիքների կիրառումը, հարկային կարգապահության բարձրացումը և ստվերային տնտեսական գործունեության սահմանափակման ինստիտուցիոնալ մեխանիզմների գնահատումը։ Հայաստանի փորձի ուսումնասիրությունը կարող է համադրվել միջազգային մոտեցումների հետ՝ բացահայտելու ազգային տնտեսական պայմաններին համապատասխան հարկային կառուցվածքի ձևավորման հնարավոր ուղղությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է պետական ֆինանսների, հարկային քաղաքականության և մակրոտնտեսական կարգավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով համակարգային գնահատել հարկային համակարգի կառուցվածքային վերափոխումների պատճառները, տնտեսական հետևանքները և կատարելագործման հնարավորությունները։

History

Հրատարակությունը վերաբերում է հայերի մասնակցությամբ պատմական հակամարտությունների ընթացքում բռնությունների, բնակչության կորուստների և դրանց վերաբերյալ ներկայացված վկայությունների ու պնդումների թեմային։ Նման բնույթի աշխատությունները կարևոր է ուսումնասիրել իրենց ստեղծման ժամանակաշրջանի քաղաքական, ռազմական և գաղափարական միջավայրի համատեքստում, քանի որ դրանցում ներկայացված տեղեկությունները կարող են արտացոլել ինչպես փաստագրված իրադարձություններ և ականատեսների հաղորդումներ, այնպես էլ հակամարտող կողմերի քաղաքական դիրքորոշումներ, ընտրովի ներկայացումներ կամ քարոզչական նպատակներ։ Բովանդակության առանցքում կարող են լինել բնակավայրերի նկատմամբ գործողությունների, խաղաղ բնակչության տեղահանության, գույքային կորուստների, զոհերի և տարբեր համայնքների միջև բախումների վերաբերյալ նկարագրություններ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի օգտագործված սկզբնաղբյուրների ծագման ուսումնասիրությունը՝ պաշտոնական փաստաթղթերը, մամուլի հրապարակումները, վկայությունները, դիվանագիտական հաղորդագրությունները և հետագա պատմագիտական ուսումնասիրությունները միմյանցից տարբերակելու համար։ Նման նյութերի գիտական քննությունը պահանջում է տարբեր կողմերի աղբյուրների համադրում, տվյալների ժամանակագրական և աշխարհագրական ստուգում, ինչպես նաև փաստական տեղեկությունների տարանջատում հեղինակային մեկնաբանություններից ու քաղաքական գնահատականներից։ Աշխատությունը կարող է արժեքավոր լինել ոչ միայն նկարագրվող իրադարձությունների, այլև պատմական հիշողության, հակամարտությունների ներկայացման և ազգային պատմագրությունների ձևավորման ուսումնասիրության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս վերլուծելու, թե ինչպես են զանգվածային բռնության վերաբերյալ պատմությունները կառուցվել և տարածվել տարբեր հասարակություններում, ինչպիսի լեզվական ու գաղափարական միջոցներով են ներկայացվել հակառակորդ խմբերը և ինչպես են այդ պատմությունները հետագայում օգտագործվել քաղաքական կամ հասարակական բանավեճերում։ Հետևաբար հրատարակությունը նպատակահարմար է դիտարկել համեմատական և աղբյուրագիտական մոտեցմամբ՝ հաշվի առնելով դրա հեղինակային դիրքորոշումը, ստեղծման ժամանակը և օգտագործված փաստական նյութի հավաստիության աստիճանը։ Այս տեսանկյունից այն կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել Կովկասի և հարակից տարածաշրջանների պատմության, ազգամիջյան հակամարտությունների, պատմական սկզբնաղբյուրների քննադատության և հավաքական հիշողության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։