Սովորողների ստեղծագործական ակտիվության ձևավորման պայմանները և դրանց գեղարվեստամանկավարժական ղեկավարումը

Technology

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարածքի համար քվազիգեոիդի մոդելի ճշգրտման և արդիականացման գիտամեթոդական խնդիրների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև ստացված մոդելի կիրառական արդյունավետության գնահատմանը գեոդեզիական և քարտեզագրական աշխատանքներում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է Երկրի իրական գրավիտացիոն դաշտի առանձնահատկությունների հաշվառման, բարձրությունների ժամանակակից համակարգերի կատարելագործման և արբանյակային դիրքորոշման միջոցով ստացվող երկրաչափական բարձրությունների ու գործնականում կիրառվող ֆիզիկական բարձրությունների միջև հուսալի կապի ապահովման վրա։ Քվազիգեոիդը դիտարկվում է որպես Երկրի գրավիտացիոն դաշտի հետ կապված հաշվարկային մակերևույթ, որի ճշգրիտ մոդելավորումը կարևոր նշանակություն ունի տարածական կոորդինատների և բարձրությունների որոշման ժամանակ։ Հայաստանի լեռնային և խիստ մասնատված ռելիեֆի պայմաններում նման մոդելի ճշգրտությունը առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ տեղանքի բարձրությունների մեծ տարբերությունները և գրավիտացիոն դաշտի տարածական փոփոխությունները կարող են զգալի ազդեցություն ունենալ հաշվարկների արդյունքների վրա։ Քննության են առնվում քվազիգեոիդի ձևավորման և ճշգրտման համար օգտագործվող գրավիմետրական, գեոդեզիական, արբանյակային և տեղագրական տվյալները։ Կարևորվում է տարբեր աղբյուրներից ստացված տեղեկատվության համատեղ մշակումը, տվյալների միասնական համակարգի ձևավորումը և դրանց ճշգրտության գնահատումը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում GNSS տեխնոլոգիաներով ստացված տվյալների օգտագործմանը, քանի որ գլոբալ նավիգացիոն արբանյակային համակարգերը հնարավորություն են տալիս բարձր ճշգրտությամբ որոշել կետերի տարածական դիրքը և էլիպսոիդային բարձրությունները։ Սակայն բազմաթիվ ինժեներական և քարտեզագրական խնդիրների լուծման համար անհրաժեշտ են ֆիզիկական բարձրություններ, ինչի պատճառով քվազիգեոիդի ճշգրիտ մոդելը կարևոր կապող օղակ է արբանյակային և ավանդական բարձրաչափական համակարգերի միջև։ Ուսումնասիրվում են համապատասխան բարձրությունների տարբերությունների հաշվարկման սկզբունքները և մոդելի միջոցով դրանց որոշման ճշգրտության բարձրացման հնարավորությունները։ Առանձին նշանակություն է տրվում գրավիմետրական տվյալների մշակմանը։ Երկրի գրավիտացիոն դաշտի տեղային առանձնահատկությունների վերաբերյալ չափումները հնարավորություն են տալիս ճշգրտել գլոբալ և տարածաշրջանային մոդելները և առավել մանրամասն ներկայացնել Հայաստանի տարածքում առկա անոմալիաները։ Քննության են առնվում գրավիտացիոն չափումների որակի, տարածական բաշխվածության և խտության ազդեցությունները վերջնական մոդելի ճշգրտության վրա։ Տվյալների անհավասար բաշխվածության պայմաններում կարևորվում են մաթեմատիկական մշակման և ինտերպոլյացիայի համապատասխան մեթոդները։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում թվային ռելիեֆային մոդելների օգտագործումը։ Լեռնային տարածքներում տեղանքի զանգվածների ազդեցությունը գրավիտացիոն դաշտի վրա կարող է նշանակալի լինել, ուստի ռելիեֆի մանրամասն հաշվառումը նպաստում է քվազիգեոիդի հաշվարկային մակերևույթի ճշգրտմանը։ Քննության են առնվում ռելիեֆային տվյալների տարածական լուծաչափի և ճշգրտության ազդեցությունները ստացվող արդյունքների վրա, ինչպես նաև բարձր լեռնային և բարդ ռելիեֆ ունեցող շրջաններում համապատասխան ուղղումների կիրառման անհրաժեշտությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում գլոբալ գրավիտացիոն մոդելների և տեղային տվյալների համատեղ կիրառմանը։ Գլոբալ մոդելները հնարավորություն են տալիս ներկայացնել Երկրի գրավիտացիոն դաշտի ընդհանուր կառուցվածքը, իսկ տեղական գեոդեզիական և գրավիմետրական չափումները լրացնում են դրանք տարածաշրջանային մանրամասներով։ Այս տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս ձևավորել Հայաստանի տարածքին առավել համապատասխան բարձր ճշգրտության մոդել։ Քննության են առնվում նաև մաթեմատիկական հաշվարկների, վիճակագրական գնահատման և տարածական մոդելավորման մեթոդները, որոնց միջոցով հնարավոր է նվազեցնել չափումների սխալների ազդեցությունը և ստանալ առավել հուսալի արդյունքներ։ Մոդելի արդիականացման կարևոր փուլ է դրա անկախ ստուգումն ու ճշգրտության գնահատումը։ Այդ նպատակով կարող են օգտագործվել հայտնի բարձրություններով գեոդեզիական կետեր, նիվելիրային տվյալներ և GNSS չափումներ։ Հաշվարկված և փաստացի հայտնի արժեքների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել մոդելի մնացորդային սխալները, բացահայտել տարածքային շեղումները և որոշել այն շրջանները, որտեղ անհրաժեշտ են լրացուցիչ չափումներ կամ հաշվարկային մեթոդների կատարելագործում։ Առանձին նշանակություն է տրվում պետական գեոդեզիական ցանցի տվյալների օգտագործմանը և արդիականացմանը։ Ժամանակակից արբանյակային տեխնոլոգիաների ինտեգրումը ավանդական գեոդեզիական ցանցերի հետ հնարավորություն է տալիս բարձրացնել տարածական տվյալների միասնականությունը և պարզեցնել տարբեր ժամանակներում ու տարբեր տեխնոլոգիաներով կատարված չափումների համադրումը։ Քվազիգեոիդի արդիականացված մոդելը կարող է նպաստել բարձրությունների որոշման գործընթացի արագացմանը՝ որոշ խնդիրներում նվազեցնելով երկարատև դասական նիվելիրային աշխատանքների անհրաժեշտությունը։ Դիտարկվում է մոդելի կիրառությունը քարտեզագրության բնագավառում, որտեղ տարածական տվյալների ճշգրտությունը կարևոր պայման է տեղագրական քարտեզների, թվային քարտեզագրական նյութերի և աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի ձևավորման համար։ Բարձրությունների միասնական և ճշգրիտ հիմքը հնարավորություն է տալիս բարելավել տեղանքի ռելիեֆի ներկայացումը, տարբեր աղբյուրներից ստացված տարածական տվյալների համադրելիությունը և քարտեզագրական արտադրանքի ընդհանուր որակը։ Կարևորվում է նաև մոդելի կիրառումը ինժեներական գեոդեզիայում։ Ճանապարհների, կամուրջների, շենքերի, հիդրոտեխնիկական կառույցների և այլ ենթակառուցվածքների նախագծման ու շինարարության ժամանակ անհրաժեշտ է բարձրությունների ճշգրիտ որոշում։ Արբանյակային չափումների և համապատասխան քվազիգեոիդային մոդելի համատեղ կիրառումը կարող է բարձրացնել դաշտային աշխատանքների արդյունավետությունը և արագացնել անհրաժեշտ բարձրաչափական տվյալների ստացումը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում կադաստրային և հողաշինարարական աշխատանքներում կիրառման հնարավորություններին։ Միասնական տարածական հենքի առկայությունը նպաստում է տարբեր տվյալների փոխհամադրելիությանը, տարածքների ճշգրիտ քարտեզագրմանը և գեոդեզիական տեղեկատվական ռեսուրսների արդյունավետ կառավարմանը։ Դիտարկվում է նաև մոդելի նշանակությունը ժամանակակից գեոդինամիկական և երկրագիտական ուսումնասիրությունների համար, որտեղ բարձր ճշգրտության տարածական չափումները կարող են օգտագործվել երկրակեղևի շարժումների և ժամանակային փոփոխությունների դիտարկման նպատակով։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է կիրառման արդյունավետության գնահատումը։ Այն ներառում է ոչ միայն ստացվող բարձրությունների ճշգրտության, այլև աշխատանքների ժամանակատարության, չափումների ծավալի և տեխնոլոգիական կազմակերպման գնահատում։ Եթե արդիականացված մոդելը հնարավորություն է տալիս GNSS չափումների հիման վրա անհրաժեշտ ճշգրտությամբ ստանալ գործնական բարձրություններ, ապա որոշ գեոդեզիական խնդիրների լուծումը կարող է իրականացվել ավելի արագ և արդյունավետ եղանակով։ Միաժամանակ ընդգծվում է, որ մոդելի կիրառելիությունը պետք է գնահատվի կոնկրետ աշխատանքների համար սահմանված ճշգրտության պահանջների համաձայն։ Առանձին նշանակություն է տրվում մոդելի պարբերական արդիականացման անհրաժեշտությանը։ Նոր գրավիմետրական չափումների, ավելի ճշգրիտ արբանյակային տվյալների, թվային ռելիեֆային մոդելների և գեոդեզիական ցանցի նոր դիտարկումների կուտակումը հնարավորություն է տալիս շարունակաբար բարձրացնել դրա ճշգրտությունը։ Այդ պատճառով քվազիգեոիդի մոդելավորումը դիտարկվում է ոչ թե որպես մեկանգամյա հաշվարկ, այլ որպես տվյալների շարունակական համալրում և գիտատեխնիկական զարգացում պահանջող գործընթաց։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է Հայաստանի տարածքի գրավիտացիոն դաշտի և բարձրությունների համակարգի առավել ճշգրիտ ներկայացման մեթոդների կատարելագործմամբ, իսկ կիրառական նշանակությունը՝ ժամանակակից արբանյակային գեոդեզիայի հնարավորությունների արդյունավետ օգտագործմամբ։ Արդիականացված մոդելի կիրառումը կարող է նպաստել գեոդեզիական չափումների միասնականության բարձրացմանը, քարտեզագրական աշխատանքների կատարելագործմանը, տարածական տվյալների որակի բարելավմանը և տարբեր ինժեներական ու գիտական խնդիրների առավել արդյունավետ լուծմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել գեոդեզիայի, քարտեզագրության, ֆիզիկական գեոդեզիայի, գրավիմետրիայի, գեոինֆորմատիկայի և արբանյակային դիրքորոշման ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների, ինժեներների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Biology

Բնապահպանական և ջրաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Աղստև գետի և նրա ջրահավաք ավազանի էկոլոգիական վիճակի համալիր ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում գետային համակարգի բնական պայմանները, ջրային ռեսուրսների ձևավորման առանձնահատկությունները, ջրի որակը և ավազանի էկոհամակարգերի վրա ազդող հիմնական բնական ու մարդածին գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրի ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշներին, հնարավոր աղտոտման աղբյուրներին, ջրային կենսաբազմազանությանը և գետի տարբեր հատվածներում էկոլոգիական պայմանների փոփոխություններին։ Վերլուծվում են բնակավայրերի, գյուղատնտեսական գործունեության, արդյունաբերական ազդեցությունների և հողօգտագործման առանձնահատկությունների հնարավոր հետևանքները գետային էկոհամակարգի վիճակի վրա։ Քննարկվում են նաև ջրահավաք տարածքի լանդշաֆտային առանձնահատկությունները, մակերևութային հոսքի ձևավորումը, ջրային ռեսուրսների պահպանության և էկոլոգիական մշտադիտարկման խնդիրները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու գետի և նրա ավազանի էկոլոգիական վիճակի, բնական համակարգերի փոխկապակցվածության և շրջակա միջավայրի պահպանության համար կարևոր գործոնների մասին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել էկոլոգիայի, ջրաբանության, ջրային ռեսուրսների կառավարման և բնապահպանության ոլորտների մասնագետների համար։

Agriculture

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության արտադրական ներուժի օգտագործման տնտեսավիճակագրական վերլուծությանը և ոլորտի առկա ռեսուրսների արդյունավետության գնահատմանը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են գյուղատնտեսության արտադրական ներուժը ձևավորող հիմնական գործոնները՝ հողային, աշխատանքային, նյութական, տեխնիկական և ֆինանսական ռեսուրսները, ինչպես նաև դրանց օգտագործման մակարդակն ու արդյունավետությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գյուղատնտեսական արտադրության ծավալների և կառուցվածքի, մշակաբույսերի բերքատվության, անասնաբուծական արտադրանքի, գյուղատնտեսական հողերի օգտագործման, աշխատուժի և հիմնական արտադրական միջոցների ցուցանիշների դինամիկայի ուսումնասիրությանը։ Տնտեսավիճակագրական մեթոդների կիրառմամբ կարող են վերլուծվել ոլորտի զարգացման միտումները, արտադրողականության փոփոխությունները, առանձին ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունը և արտադրական արդյունքների վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև տարբեր ժամանակահատվածների վիճակագրական տվյալների համեմատություն, ցուցանիշների կառուցվածքային և դինամիկ վերլուծություն, հարաբերական և միջին մեծությունների հաշվարկ, ինչպես նաև գյուղատնտեսության արտադրական ներուժի օգտագործման վրա ազդող գործոնների գնահատում։ Հետազոտության կարևոր նպատակներից է բացահայտել առկա ներուժի լիարժեք օգտագործմանը խոչընդոտող տնտեսական և կազմակերպական խնդիրները և գնահատել արտադրության արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները։ ՀՀ գյուղատնտեսության օրինակով իրականացված վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել ոլորտի զարգացման մակարդակի, ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետության և առկա չօգտագործված հնարավորությունների վերաբերյալ։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են կիրառվել գյուղատնտեսության զարգացման ռազմավարությունների մշակման, պետական ագրարային քաղաքականության կատարելագործման, արտադրական ռեսուրսների արդյունավետ բաշխման և գյուղատնտեսական ձեռնարկությունների տնտեսական գործունեության բարելավման նպատակներով։

Chemistry

Աշխատությունը նվիրված է ացետիլենային համակարգերի հիման վրա սնդիկ պարունակող օրգանական միացությունների ստացման, կառուցվածքային առանձնահատկությունների և քիմիական փոխարկումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են չհագեցած ածխածնային համակարգերի և սնդիկ պարունակող բաղադրիչների փոխազդեցությունների ընդհանուր օրինաչափությունները, առաջացող մետաղօրգանական միացությունների կառուցվածքը, կայունությունը և ռեակցունակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ացետիլենային կապի մասնակցությամբ ընթացող ռեակցիաների մեխանիզմներին և այն կառուցվածքային ու էլեկտրոնային գործոններին, որոնք կարող են ազդել փոխարկումների ուղղության և վերջնական նյութերի հատկությունների վրա։ Վերլուծվում է տարբեր տեղակալիչների ազդեցությունը սկզբնական նյութերի ռեակցունակության վրա, ինչպես նաև ուսումնասիրվում են առաջացող միացությունների հետագա քիմիական փոփոխությունների հնարավոր ուղղությունները։ Քննության են առնվում կառուցվածքի և ռեակցունակության միջև կապերը, միջանկյալ մասնիկների առաջացման առանձնահատկությունները և տարբեր ռեակցիոն պայմանների ազդեցությունը փոխարկումների ընթացքի վրա։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ստացված նյութերի նույնականացմանն ու կառուցվածքի հաստատմանը՝ ֆիզիկաքիմիական և սպեկտրային հետազոտության մեթոդների կիրառմամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատել դրանց բաղադրությունը և մոլեկուլային կառուցվածքի առանձնահատկությունները։ Հետազոտության տեսական նշանակությունը կապված է ացետիլենային համակարգերի և մետաղօրգանական միացությունների քիմիայի վերաբերյալ պատկերացումների ընդլայնման, ինչպես նաև տարբեր կառուցվածքային գործոնների ազդեցության բացահայտման հետ։ Միաժամանակ աշխատանքը կարող է նպաստել օրգանական սինթեզում նոր փոխարկումների և միջանկյալ միացությունների ուսումնասիրմանը՝ մետաղօրգանական քիմիայի ընդհանուր օրինաչափությունների տեսանկյունից։ Քանի որ սնդիկը և դրա միացությունները բարձր թունավորություն ունեցող նյութեր են, նման հետազոտություններն իրականացվում են մասնագիտացված լաբորատոր պայմաններում՝ համապատասխան անվտանգության և թափոնների կառավարման խիստ պահանջների պահպանմամբ։ Աշխատանքը գիտական նշանակություն ունի օրգանական և մետաղօրգանական քիմիայի զարգացման, ացետիլենային համակարգերի ռեակցունակության ուսումնասիրման և սնդիկ պարունակող օրգանական նյութերի կառուցվածքաքիմիական առանձնահատկությունների բացահայտման համար։

Other Subjects

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է օտար լեզուներով նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նախատեսված ընթերցողների, ուսանողների, գիտաշխատողների և մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են միջազգային գրականությամբ և տարբեր լեզուներով հրատարակված ժամանակակից աշխատություններով։ Ցանկում ընդգրկված են անգլերեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն և այլ լեզուներով գիտական, գեղարվեստական, հասարակական-քաղաքական, տեխնիկական և մշակութային բնույթի նոր հրատարակություններ, որոնք արտացոլում են համաշխարհային գիտության, մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման արդի միտումները։ Հրատարակությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվել օտարալեզու նոր գրականության մեջ, ծանոթանալ տարբեր երկրների հեղինակների և հետազոտողների աշխատանքներին և ընտրել համապատասխան նյութեր ուսումնական, գիտահետազոտական և մասնագիտական գործունեության համար։ Այն նաև նպաստում է միջազգային գիտելիքների տարածմանը և միջմշակութային հաղորդակցության զարգացմանը՝ ապահովելով բազմալեզու գրականության հասանելիություն լայն ընթերցողական շրջանակների համար։

Other Subjects

Աշխատությունը նվիրված է Երևանի պատմական կենտրոնի տարածական կառուցվածքի, ճարտարապետական միջավայրի և հատակագծային կազմակերպման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ քաղաքային զարգացման տարբեր փուլերի և ժառանգության պահպանության խնդիրների համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում պատմականորեն ձևավորված փողոցային ցանցը, թաղամասերի կառուցվածքը, հրապարակները, հասարակական տարածքները, կառուցապատման բնույթը և առանձին ճարտարապետական կառույցների դերը քաղաքային միջավայրի ամբողջական կերպարի ձևավորման գործում։ Ուշադրություն է դարձվում պատմական կառուցվածքի և հետագա քաղաքաշինական վերափոխումների փոխհարաբերությանը՝ բացահայտելով այն խնդիրները, որոնք առաջանում են նոր կառուցապատման, տրանսպորտային ենթակառուցվածքների զարգացման, բնակչության և գործառույթների կենտրոնացման պայմաններում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի արժեքավոր պատմաճարտարապետական միջավայրի պահպանման և ժամանակակից քաղաքի պահանջներին դրա հարմարեցման միջև հավասարակշռության ապահովումը։ Քննության են առնվում կառուցապատման մասշտաբի, շենքերի բարձրության, փողոցների և բակային տարածքների հարաբերակցության, տեսողական կապերի ու քաղաքային համայնապատկերի պահպանման հարցերը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում պատմական շենքերի, հուշարձանների և ավանդական քաղաքային հյուսվածքի դերին՝ կենտրոնի ինքնատիպությունն ու մշակութային հիշողությունը պահպանելու տեսանկյունից։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում մշակված գլխավոր հատակագծերի և քաղաքաշինական նախագծերի ազդեցությանը կենտրոնական հատվածների կառուցվածքի վրա՝ գնահատելով դրանց արդյունքում առաջացած տարածական փոփոխությունները։ Ուսումնասիրվում են հասարակական տարածքների բարեկարգման, հետիոտնային և տրանսպորտային շարժման կազմակերպման, կանաչ տարածքների պահպանման և քաղաքային գործառույթների արդյունավետ տեղաբաշխման խնդիրները։ Պատմական միջավայրի վերականգնման և վերակառուցման մոտեցումները դիտարկվում են ոչ միայն առանձին շենքերի պահպանության, այլև ամբողջական քաղաքային հյուսվածքի շարունակականության ապահովման տեսանկյունից։ Աշխատությունն ունի տեսական և կիրառական նշանակություն ճարտարապետության ու քաղաքաշինության համար՝ նպաստելով պատմական կենտրոնների վերակառուցման սկզբունքների, մշակութային ժառանգության պահպանության և ժամանակակից քաղաքային զարգացման միջև փոխհարաբերությունների առավել ամբողջական ընկալմանը։