Ready-made Materials

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում կուտակային կենսաթոշակային համակարգի ներդրման ընթացքում առաջացող ֆինանսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով բարեփոխման տնտեսական նպատակները, ֆինանսավորման աղբյուրները, պետական և մասնավոր հատվածների դերակատարությունը, ինչպես նաև համակարգի երկարաժամկետ ֆինանսական կայունության ապահովման հարցերը։ Կուտակային մոդելի էությունն այն է, որ կենսաթոշակային միջոցները ձևավորվում են մասնակիցների օգտին կատարվող կուտակային վճարներից և այդ միջոցների ներդրումից ստացվող եկամուտներից, ինչն այն տարբերակում է ավանդական բաշխողական համակարգից։ A Arlis +1 Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են համակարգի ներդրման համար անհրաժեշտ ֆինանսական ռեսուրսների ձևավորման, պետական համաֆինանսավորման, աշխատողների և գործատուների ֆինանսական պարտավորությունների, ինչպես նաև կուտակված միջոցների արդյունավետ կառավարման և ներդրման հետ կապված խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անցումային շրջանի ֆինանսական բեռին, քանի որ կուտակային համակարգի ձևավորումը պետք է համատեղվի գործող կենսաթոշակային պարտավորությունների կատարման հետ։ Կարևոր ուղղություն է նաև կենսաթոշակային ակտիվների ներդրման միջոցով ֆինանսական շուկայի զարգացման հնարավոր ազդեցության գնահատումը, քանի որ երկարաժամկետ կուտակային միջոցները կարող են դառնալ կապիտալի շուկայի ֆինանսավորման աղբյուր և նպաստել ներդրումային գործընթացների ընդլայնմանը։ G Government of Armenia +1 Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել նաև ներդրումային ռիսկերը, եկամտաբերության և պահպանման խնդիրները, ֆինանսական կառավարման արդյունավետությունը, մասնակիցների շահերի պաշտպանությունը և պետության կողմից սահմանվող երաշխիքների նշանակությունը։ Առանձին կարևորություն ունի համակարգի ֆինանսական կայունության և սոցիալական արդյունավետության հավասարակշռումը, քանի որ կենսաթոշակային բարեփոխման նպատակներից մեկը երկարաժամկետ հեռանկարում կենսաթոշակային ապահովության և անձի աշխատանքային եկամուտների միջև ավելի սերտ կապի ձևավորումն է։ G Government of Armenia Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու կուտակային համակարգի ներդրման հիմնական ֆինանսատնտեսական մարտահրավերները, գնահատելու դրանց հնարավոր ազդեցությունը պետական բյուջեի, քաղաքացիների եկամուտների և ֆինանսական շուկայի վրա, ինչպես նաև ներկայացնելու համակարգի արդյունավետության և կայունության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագիտության, ֆինանսների, սոցիալական քաղաքականության և կենսաթոշակային համակարգերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող ուսանողների, հետազոտողների և մասնագետների համար։

Աշխատանքը նվիրված է գլիկոսֆինգոլիպիդների և սֆինգոզինի նյութափոխանակության ու բաշխման ուսումնասիրությանը սպիտակ առնետների լյարդում և սրտում՝ ալոքսանային շաքարային դիաբետի պայմաններում և դրա բուժման ընթացքում։ Հետազոտության հիմքում ընկած է լիպիդային նյութափոխանակության փոփոխությունների և դիաբետիկ վիճակի միջև փոխկապակցվածության բացահայտումը՝ հաշվի առնելով այն կարևոր դերը, որը սֆինգոլիպիդային միացությունները կարող են ունենալ բջջային թաղանթների կառուցվածքի, ազդանշանային գործընթացների և հյուսվածքների ֆունկցիոնալ վիճակի պահպանման գործում։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են ալոքսանի ազդեցությամբ առաջացած նյութափոխանակային խանգարումները և դրանց հնարավոր արտահայտությունը լյարդի ու սրտի հյուսվածքներում՝ ուշադրություն դարձնելով գլիկոսֆինգոլիպիդների և սֆինգոզինի քանակական կամ որակական փոփոխություններին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի բուժման ընթացքում այդ ցուցանիշների դինամիկայի ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տալիս գնահատելու բուժական ազդեցության պայմաններում լիպիդային փոխանակության հնարավոր վերականգնման աստիճանը։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև դիաբետի զարգացման հետևանքով առաջացող կենսաքիմիական փոփոխությունների համեմատական վերլուծություն տարբեր հյուսվածքներում՝ բացահայտելով օրգանիզմի տարբեր օրգանների արձագանքի առանձնահատկությունները։ Ստացված տվյալները կարևոր են շաքարային դիաբետի դեպքում լիպիդային նյութափոխանակության խանգարումների մեխանիզմների ավելի խորքային ընկալման, ինչպես նաև սֆինգոլիպիդային համակարգի հնարավոր կենսաբանական նշանակության գնահատման տեսանկյունից։ Հետազոտությունը կարող է արժեքավոր լինել փորձարարական կենսաքիմիայի, կենսաբժշկության, էնդոկրինոլոգիայի և ախտաֆիզիոլոգիայի ոլորտներում՝ նպաստելով դիաբետիկ նյութափոխանակային փոփոխությունների ուսումնասիրմանը և հնարավոր բուժական ազդեցությունների գնահատմանը։

Աշխատանքը նվիրված է Հովսեփ Թութունջյանի հոգեբանական հայացքների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել նրա պատկերացումները մարդու հոգեկան աշխարհի, հոգեբանական գործընթացների և անձի ձևավորման վերաբերյալ։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են նրա մոտեցումները մարդու ներաշխարհի, գիտակցության, մտածողության, զգացմունքների, կամքի և վարքի փոխկապակցվածության նկատմամբ, ինչպես նաև այն գաղափարները, որոնց միջոցով նա մեկնաբանում է մարդու հոգեկան գործունեության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անձի զարգացման և սոցիալական միջավայրի փոխազդեցությանը՝ դիտարկելով, թե ինչպես են դաստիարակությունը, կրթությունը, հասարակական հարաբերությունները և անհատի կենսափորձը մասնակցում հոգեբանական առանձնահատկությունների ձևավորմանը։ Աշխատանքում հնարավոր է անդրադարձ կատարել նաև մարդու անհատականության, ինքնագիտակցության, բարոյական արժեքների և ներքին շարժառիթների վերաբերյալ հեղինակի պատկերացումներին՝ դրանք դիտարկելով տվյալ ժամանակաշրջանի հոգեբանական և փիլիսոփայական մտքի ընդհանուր համատեքստում։ Հեղինակի հայացքների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու նրա ներդրումը հայկական հոգեբանական մտքի զարգացման մեջ և բացահայտելու այն գաղափարական կապերը, որոնք առկա են հոգեբանական գիտելիքի, փիլիսոփայական մտածողության և մարդաբանական հարցադրումների միջև։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև այն առումով, որ հնարավորություն է տալիս գնահատելու հոգեբանական երևույթների վերաբերյալ նրա մոտեցումների գիտական և պատմամշակութային նշանակությունը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հոգեբանության, փիլիսոփայության, մանկավարժության և հայ մտքի պատմության ոլորտներով հետաքրքրվող ուսանողների, հետազոտողների և մասնագետների համար։

Աշխատանքը նվիրված է բարդացած կոլոռեկտալ քաղցկեղով հիվանդների բուժման համալիր մոտեցման ուսումնասիրությանը՝ համադրելով վիրաբուժական միջամտությունը և իմունակարգավորող բուժման մեթոդները։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է ներկայացնել բուժման այնպիսի հայեցակարգային մոտեցում, որի շրջանակում հիվանդի վիճակը, ուռուցքային գործընթացի առանձնահատկությունները և օրգանիզմի իմունաբանական պատասխանն անհրաժեշտ է գնահատել փոխկապակցված կերպով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բարդացած կոլոռեկտալ քաղցկեղի այն կլինիկական իրավիճակներին, որոնք կարող են ուղեկցվել հիվանդության տեղային կամ համակարգային բարդություններով և էապես ազդել բուժման մարտավարության ընտրության վրա։ Քննարկվում է վիրաբուժական բուժման դերը ուռուցքային օջախի վերահսկման և հիվանդության բարդությունների վերացման կամ նվազեցման գործում, ինչպես նաև վիրահատական միջամտության արդյունավետության վրա հիվանդի ընդհանուր և իմունաբանական վիճակի հնարավոր ազդեցությունը։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է հատկացվում իմունակարգավորող թերապիայի կիրառման հիմնավորմանը՝ դիտարկելով դրա հնարավոր նշանակությունը օրգանիզմի պաշտպանական մեխանիզմների կարգավորման, բուժման հանդեպ արձագանքի և հետվիրահատական վերականգնման գործընթացների համատեքստում։ Ուսումնասիրությունը միաժամանակ անդրադառնում է բուժման արդյունքների գնահատմանը, հնարավոր հետվիրահատական բարդություններին, հիվանդների կյանքի որակի փոփոխություններին և համալիր բուժման արդյունավետության չափանիշներին։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս խնդիրը դիտարկել ոչ միայն որպես վիրաբուժական միջամտության անհրաժեշտություն, այլև որպես փոխկապակցված բուժական միջոցառումների համակարգ, որտեղ տարբեր մեթոդների ճիշտ հաջորդականությունն ու համադրությունը կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ հիվանդի կլինիկական ելքի համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել ուռուցքաբանության, կոլոռեկտալ վիրաբուժության, կլինիկական բժշկության և իմունաբանական ուղղությունների մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան ոլորտների ուսանողներին և հետազոտողներին։

Աշխատանքը նվիրված է պոլիանիլինի հիմքով կոմպոզիտային նյութերի ստացման, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են պոլիանիլինի սինթեզի հիմնական մոտեցումները, կոմպոզիտների ձևավորման պայմանները և բաղադրիչների փոխազդեցության ազդեցությունը ստացվող նյութերի կառուցվածքի ու գործառական բնութագրերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պոլիմերային մատրիցայի կառուցվածքին, հաղորդականության, կայունության և այլ հատկությունների ձևավորման օրինաչափություններին, ինչպես նաև տարբեր բաղադրիչների ներմուծման միջոցով նյութի հատկությունների նպատակային փոփոխման հնարավորություններին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է սինթեզի պայմանների և նյութի կառուցվածքի միջև կապի բացահայտումը, քանի որ պոլիանիլինի մոլեկուլային կառուցվածքը, դոպավորման աստիճանը, մասնիկների փոխազդեցությունը և կոմպոզիտի միկրոկառուցվածքը կարող են էապես ազդել դրա էլեկտրական, օպտիկական, մեխանիկական և ջերմային բնութագրերի վրա։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել նաև ստացված նմուշների կառուցվածքային և ֆիզիկաքիմիական պարամետրերը՝ համապատասխան վերլուծական մեթոդների կիրառմամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատել սինթեզի արդյունավետությունը և բացահայտել կառուցվածք-հատկություն փոխկապակցվածությունները։ Պոլիանիլինի կոմպոզիտների նկատմամբ հետաքրքրությունը պայմանավորված է դրանց կիրառման լայն հնարավորություններով՝ հաղորդիչ և կիսահաղորդչային նյութերից մինչև սենսորային համակարգեր, էլեկտրոնային սարքեր, էներգետիկ տեխնոլոգիաներ և պաշտպանիչ ծածկույթներ։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել նոր կամ բարելավված հատկություններով պոլիմերային կոմպոզիտների ստացման պայմանների ընտրությանը և դրանց կիրառական ներուժի գնահատմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քիմիայի, նյութագիտության, պոլիմերների քիմիայի և ֆիզիկական քիմիայի ոլորտների ուսանողների, հետազոտողների և մասնագետների համար։

Աշխատանքը նվիրված է 1945-2004 թվականներին Մերձավոր Արևելքում ջրային ռեսուրսների շուրջ ձևավորված հիմնախնդիրների, հակասությունների և քաղաքական գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում է ջրի սահմանափակ պաշարների նշանակությունը տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական զարգացման, գյուղատնտեսության, բնակչության կենսապահովման և պետությունների ազգային անվտանգության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անդրսահմանային գետերի և ջրային ավազանների օգտագործման հետ կապված խնդիրներին, որոնց շուրջ տարբեր պետությունների շահերի բախումը հաճախ վերածվել է երկարաժամկետ քաղաքական լարվածության։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են տարածաշրջանի հիմնական ջրային համակարգերի օգտագործման, ջրային ենթակառուցվածքների զարգացման, ամբարտակների և ոռոգման ծրագրերի իրականացման, ինչպես նաև ջրային ռեսուրսների վերահսկողության հետ կապված գործընթացները։ Աշխատանքը ցույց է տալիս, որ ջրի հիմնախնդիրը Մերձավոր Արևելքում չի սահմանափակվում բնական ռեսուրսների պակասով, այլ սերտորեն կապված է պատմական, քաղաքական, տնտեսական և աշխարհաքաղաքական գործոնների հետ։ Քննարկվում են նաև ջրային ռեսուրսների և տարածաշրջանային հակամարտությունների փոխկապակցվածությունը, միջպետական բանակցությունների ու համագործակցության փորձերը, ինչպես նաև ջրի՝ որպես քաղաքական ազդեցության և անվտանգության կարևոր գործոնի դերը։ Ժամանակաշրջանի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են բնակչության աճը, տնտեսական զարգացումը, քաղաքաշինությունը, կլիմայական պայմանները և քաղաքական հակասությունները խորացրել ջրի նկատմամբ մրցակցությունը։ Աշխատանքը կարևոր է Մերձավոր Արևելքի միջազգային հարաբերությունների, տարածաշրջանային անվտանգության և բնական ռեսուրսների կառավարման առանձնահատկությունները հասկանալու համար և կարող է օգտակար լինել պատմության, քաղաքագիտության, միջազգային հարաբերությունների և տարածաշրջանագիտության ոլորտների ուսանողների ու հետազոտողների համար։

Աշխատանքը նվիրված է 12-14 տարեկան դեռահասների սոցիալական ընկալման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հատկապես ագրեսիայի բարձր մակարդակ ունեցող դեռահասների շրջանում։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են այն հոգեբանական առանձնահատկությունները, որոնք կարող են ազդել դեռահասի կողմից շրջապատող մարդկանց վարքի, մտադրությունների և սոցիալական իրավիճակների ընկալման ու մեկնաբանման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միջանձնային փոխհարաբերությունների ընթացքում առաջացող դժվարություններին, սոցիալական ազդակների գնահատմանը, ուրիշների գործողությունների նկատմամբ վերաբերմունքին, կոնֆլիկտային իրավիճակների մեկնաբանմանը և սեփական հույզերի ու վարքային արձագանքների կարգավորմանը։ Քննարկվում է նաև ագրեսիվ վարքի և սոցիալական ընկալման փոխկապակցվածությունը՝ հաշվի առնելով դեռահասության շրջանում տեղի ունեցող հուզական, ճանաչողական և սոցիալական նշանակալի փոփոխությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես կարող են ագրեսիայի արտահայտված դրսևորումները կապված լինել հասակակիցների վարքի ընկալման, սոցիալական իրավիճակների գնահատման և միջանձնային հարաբերությունների կառուցման առանձնահատկությունների հետ։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում այն գործոններին, որոնք կարող են նպաստել սոցիալական ընկալման դժվարությունների ձևավորմանը կամ պահպանմանը, այդ թվում՝ ընտանեկան միջավայրին, հասակակիցների հետ հարաբերություններին և սոցիալական փորձին։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ դեռահասների հոգեբանական աջակցության, կանխարգելիչ ծրագրերի մշակման և կրթական միջավայրում արդյունավետ միջանձնային փոխհարաբերությունների ձևավորման տեսանկյունից։ Այն կարող է հետաքրքրել զարգացման և կրթական հոգեբանության ոլորտների ուսանողներին, հոգեբաններին, մանկավարժներին և դեռահասների սոցիալական ու հուզական զարգացման հարցերով զբաղվող հետազոտողներին։

Աշխատանքը նվիրված է ժամանակակից արևելահայերենում չեզոք սեռի բայերի արժույթի ուսումնասիրությանը՝ լեզվական համակարգում դրանց շարահյուսական և իմաստային առանձնահատկությունների բացահայտման նպատակով։ Ուսումնասիրության կենտրոնում բայերի արժույթն է՝ այն կարողությունը, որով բայը որոշում կամ պայմանավորում է իր հետ կապվող անհրաժեշտ և հնարավոր բաղադրիչների քանակը, բնույթը և շարահյուսական հարաբերությունները։ Քննարկվում են չեզոք սեռի բայերի կողմից պահանջվող կամ թույլատրվող լրացումները, դրանց արտահայտման ձևերը, կապը բայի իմաստային կառուցվածքի հետ և նախադասության կազմում դրանց դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ տարբեր բայեր կարող են ունենալ տարբեր արժութային կառուցվածքներ՝ պայմանավորելով ենթակայի, խնդրի, պարագայական կամ այլ բաղադրիչների առկայությունը և դրանց ձևաբանական ու շարահյուսական դրսևորումները։ Աշխատանքում արժույթի երևույթը դիտարկվում է ժամանակակից արևելահայերենի փաստական նյութի հիման վրա՝ հնարավորություն տալով բացահայտել չեզոք սեռի բայերի գործառական բազմազանությունը և դրանց կիրառության օրինաչափությունները։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն բայի քերականական բնութագրերի, այլև նախադասության կառուցվածքի, բայային իմաստաբանության և շարահյուսական կապերի ավելի խորքային ընկալման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի քերականությամբ, բայագիտությամբ, շարահյուսությամբ և տեսական լեզվաբանությամբ զբաղվող ուսանողների, դասախոսների և հետազոտողների համար։

Աշխատանքը նվիրված է գերխիտ երկնային մարմիններում միջուկային և մասնիկների ֆիզիկայի հիմնարար խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են այն ֆիզիկական գործընթացներն ու նյութի վիճակները, որոնք առաջանում են ծայրահեղ բարձր խտությունների և ճնշումների պայմաններում, երբ սովորական նյութի կառուցվածքն ու հատկությունները էապես փոխվում են։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ատոմային միջուկների, տարրական մասնիկների և խիտ միջուկային նյութի փոխազդեցություններին, ինչպես նաև այն տեսական մոդելներին, որոնց միջոցով հնարավոր է նկարագրել գերխիտ նյութի ներքին կառուցվածքը և վարքը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր տեղ են զբաղեցնում նեյտրոնային աստղերի և այլ կոմպակտ աստղաֆիզիկական օբյեկտների ֆիզիկական հատկությունները, դրանց առաջացման ու զարգացման գործընթացները, նյութի հավասարակշռության վիճակը և ծայրահեղ պայմաններում տեղի ունեցող մասնիկային երևույթները։ Քննարկվող խնդիրները կապում են միջուկային ֆիզիկան, տարրական մասնիկների ֆիզիկան, քվանտային մեխանիկան և աստղաֆիզիկան՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել նյութի վարքը այնպիսի պայմաններում, որոնք անհնար է ամբողջությամբ վերարտադրել Երկրի վրա իրականացվող սովորական լաբորատոր փորձերում։ Աշխատանքը հատկապես արժեքավոր է գերխիտ նյութի կառուցվածքը, միջուկային փոխազդեցությունների առանձնահատկությունները և կոմպակտ աստղերի դիտարկվող հատկությունների ֆիզիկական հիմքերը հասկանալու տեսանկյունից։ Այն կարող է հետաքրքրել ֆիզիկայի, աստղաֆիզիկայի և միջուկային ֆիզիկայի ուսանողներին, հետազոտողներին ու մասնագետներին։

Աշխատանքը նվիրված է ժամանակակից անգլերենում իմաստային ժխտման երևույթի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով, թե ինչպես է ժխտական իմաստը ձևավորվում, արտահայտվում և ընկալվում տարբեր լեզվական կառույցներում։ Ուսումնասիրության առանցքում ժխտման քերականական, բառային և շարահյուսական դրսևորումներն են, ինչպես նաև դրանց փոխկապակցվածությունը նախադասության ընդհանուր իմաստի և հաղորդակցական նպատակի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն միջոցներին, որոնց օգնությամբ անգլերենում փոխանցվում է բացասական նշանակություն՝ ժխտական մասնիկների, բառերի, բառակապակցությունների, օժանդակ բայերի և տարբեր շարահյուսական կառուցվածքների միջոցով։ Ներկայացվում են ժխտման տարբեր տեսակների առանձնահատկությունները, դրանց կիրառության պայմանները և իմաստային նրբերանգները՝ ցույց տալով, որ ժխտումը միայն դրական իմաստի հակադրությունը չէ, այլ կարող է արտահայտել բազմաթիվ լրացուցիչ նշանակություններ՝ սահմանափակում, բացառում, անհնարինություն, բացակայություն, հակադրություն, կասկած կամ խոսողի վերաբերմունք։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ բացահայտում է ժխտական կառույցների գործածության օրինաչափությունները ժամանակակից անգլերենում և հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ հասկանալու դրանց դերը իրական խոսքային հաղորդակցության մեջ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել անգլերեն լեզվի քերականությամբ, տեսական լեզվաբանությամբ, իմաստաբանությամբ և շարահյուսությամբ հետաքրքրվող ուսանողների, հետազոտողների և դասավանդողների համար։

Այս աշխատությունը հայկական միջնադարյան աշխարհագրական մտքի կարևոր աղբյուրներից է, որը ներկայացնում է հին և վաղ միջնադարյան աշխարհի տարածքների, երկրների, ժողովուրդների, քաղաքների, գետերի, լեռների և ծովերի վերաբերյալ պատկերացումները՝ դրանք համադրելով Կլավդիոս Պտղոմեոսի աշխարհագրական համակարգի հետ։ Գիրքը հատկապես արժեքավոր է Մեծ Հայքի և հարակից տարածաշրջանների պատմական աշխարհագրության ուսումնասիրության համար, քանի որ Պտղոմեոսի տվյալները այստեղ ոչ միայն փոխանցվում կամ համառոտ ներկայացվում են, այլև լրացվում են տեղական և ավելի ուշ ժամանակաշրջանների տեղեկություններով։ Աշխատության առանցքում աշխարհը բաժանվում է խոշոր աշխարհագրական միավորների, որոնց նկարագրության ընթացքում ուշադրություն է դարձվում տարածքների դիրքին, սահմաններին, բնակավայրերին, բնական առանձնահատկություններին և տարբեր ժողովուրդների տեղաբաշխմանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն Հայաստանի, Վրաստանի, Աղվանքի, Պարսկաստանի, Միջագետքի, Ասորիքի, Կողքիսի, Փոքր Ասիայի և հարակից շրջանների վերաբերյալ հատվածները, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել տարածաշրջանի հին աշխարհագրական անվանումների և տարածքային հարաբերությունների մասին։ Աշխատության հիմքում ընկած է այն ավանդույթը, որի համաձայն հայկական վաղ միջնադարյան գիտնականները փորձում էին դասական աշխարհի աշխարհագրական գիտելիքները հարմարեցնել իրենց ժամանակի իրականությանը՝ պահպանելով հին հեղինակների տեղեկությունները, բայց միաժամանակ ներառելով նոր տվյալներ։ Այդ պատճառով այն հետաքրքիր է ոչ միայն որպես աշխարհագրական նկարագրություն, այլև որպես գիտության, քարտեզագրության և պատմական աշխարհընկալման զարգացման վկայություն։ Գիրքը կարևոր նյութ է նաև տեղանունների պատմության համար․ բազմաթիվ հին անվանումներ, բնակավայրերի դիրքեր և տարածաշրջանների փոխհարաբերություններ կարող են օգտագործվել ժամանակակից պատմական աշխարհագրության և հնագիտության ուսումնասիրություններում։ Ներկայացված ֆրանսերեն հրատարակությունը հիմնված է հայերեն բնագրի վրա և թարգմանվել է Պ. Արսեն Սուքրյի կողմից․ բնօրինակ հրատարակությունը լույս է տեսել Վենետիկում 1881 թվականին, իսկ ժամանակակից վերահրատարակություններից մեկը կատարվել է Bibliothèque nationale de France-ի թվայնացված ժառանգության հիման վրա։ H Hachette BNF +1 Աշխատության գիտական արժեքը հատկապես մեծ է այն պատճառով, որ այն գտնվում է դասական հունա-հռոմեական աշխարհագրության և հայկական վաղ միջնադարյան աշխարհագրական գիտելիքի հատման կետում։ Պտղոմեոսի համակարգի օգտագործումը ցույց է տալիս, թե ինչպես էին հին աշխարհագրական պատկերացումները փոխանցվում հայկական մտավոր միջավայր և վերամշակվում տեղական գիտական ավանդույթի շրջանակում։ Հայկական աղբյուրագիտական ավանդույթի համաձայն՝ այս աշխարհագրական աշխատության մեջ Պտղոմեոսի «Երկրագրության» հաջորդականությունը հիմք է ծառայել տարբեր երկրամասերի նկարագրության համար, մինչդեռ Հայաստանի և հարակից երկրների վերաբերյալ նյութը զգալիորեն ընդլայնվել է այլ աղբյուրների և տեղական տեղեկությունների միջոցով։ W Wikisource Այսպիսով, գիրքը կարելի է դիտարկել որպես պատմական քարտեզի և աշխարհագրական տեղեկատուի յուրօրինակ համադրություն, որը հատկապես հետաքրքիր է նրանց համար, ովքեր ուսումնասիրում են հին Հայաստանի սահմանները, պատմական տեղանունները, հարևան ժողովուրդների տարածքները, հին ճանապարհները և միջնադարյան հայերի պատկերացումները աշխարհի կառուցվածքի մասին։ Այն առավելապես գիտահետազոտական և աղբյուրագիտական բնույթ ունի և կարող է արժեքավոր լինել պատմաբանների, աշխարհագետների, քարտեզագրության պատմությամբ զբաղվողների, հայագետների և Կովկասի ու Մերձավոր Արևելքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Նյութը վերաբերում է 2020 թվականի նոյեմբերին Արցախյան երկրորդ պատերազմի ընթացքում ռազմավարական նշանակություն ունեցող Շուշի քաղաքի շուրջ ծավալված մարտերին և Ադրբեջանի կողմից քաղաքի գրավման մասին 2020 թվականի նոյեմբերի 8-ին արված հայտարարությանը։ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հեռուստատեսային ելույթում հայտարարեց, որ ադրբեջանական ուժերը վերահսկողություն են հաստատել քաղաքի նկատմամբ, մինչդեռ հայկական կողմը սկզբնական շրջանում հերքում էր քաղաքի ամբողջական անկումը և հայտարարում, որ մարտերը շարունակվում են։ Շուշին ռազմավարական նշանակություն ուներ իր աշխարհագրական դիրքի պատճառով․ այն գտնվում է Ստեփանակերտից մոտ 15 կիլոմետր հեռավորության վրա՝ բարձրադիր և պաշտպանական առումով կարևոր տեղանքում, ինչպես նաև Հայաստանի հետ կապող հիմնական ճանապարհի հարևանությամբ։ Այդ դիրքը քաղաքի վերահսկողությունը դարձնում էր կարևոր ինչպես ռազմական գործողությունների, այնպես էլ ամբողջ տարածաշրջանի հաղորդակցությունների և պաշտպանության տեսանկյունից։ Նյութի հիմնական թեման ոչ միայն քաղաքի նկատմամբ վերահսկողության մասին հակասական հայտարարություններն են, այլև այդ իրադարձության նշանակությունը պատերազմի ընդհանուր ընթացքի համար։ Շուշիի շուրջ մարտերը տեղի էին ունենում այն ժամանակ, երբ ադրբեջանական ուժերը առաջխաղացում էին իրականացնում Արցախի հարավային ուղղությամբ և լեռնային անցումներով մոտենում էին քաղաքի մատույցներին։ Երկու կողմերն էլ հաղորդում էին ծանր մարտերի մասին, իսկ քաղաքի գրավումը կամ դրա նկատմամբ վերահսկողության հաստատումը կարող էր էապես փոխել ռազմաճակատի ռազմավարական հավասարակշռությունը։ Նյութում արտացոլված է նաև տեղեկատվական հակամարտության կարևորությունը։ Ադրբեջանի ղեկավարությունը ներկայացնում էր իր հայտարարությունը որպես ռազմական նշանակալի հաջողություն, մինչդեռ հայկական պաշտոնական աղբյուրները սկզբնական փուլում պնդում էին, որ քաղաքում և դրա շրջակայքում դեռևս մարտեր են ընթանում։ Այս հակասությունը ցույց է տալիս, որ պատերազմի ընթացքում ռազմական գործողություններին զուգահեռ մեծ նշանակություն ուներ տեղեկատվության տարածումը, իրադարձությունների մեկնաբանությունը և միջազգային հանրությանը տարբեր պատկերացումների ներկայացումը։ Շուշիի նկատմամբ վերահսկողության հարցը հատկապես կարևոր էր նաև Ստեփանակերտի անվտանգության տեսանկյունից։ Քաղաքի բարձրադիր դիրքը հնարավորություն էր տալիս վերահսկել շրջակա տարածքի մի մասը և մոտենալ տարածաշրջանի վարչական կենտրոնին։ Հետևաբար դրա շուրջ մարտերը պարզապես տեղային բախում չէին, այլ ավելի լայն ռազմական գործողության առանցքային փուլերից մեկը։ Նյութում նշվող ռազմական առաջխաղացումները պետք է դիտարկել 2020 թվականի սեպտեմբերի վերջին սկսված լայնածավալ պատերազմի ընդհանուր համատեքստում, երբ Ադրբեջանը և հայկական կողմերը մարտական գործողություններ էին վարում Արցախի և հարակից տարածքների համար։ Հրապարակման պատմական նշանակությունը հետագայում ավելի հստակ դարձավ, քանի որ Շուշիի համար մղված մարտերին հաջորդեց 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի լույս 10-ի գիշերը Ռուսաստանի միջնորդությամբ ձեռք բերված եռակողմ հայտարարությունը, որը դադարեցրեց լայնածավալ ռազմական գործողությունները և ամրագրեց պատերազմի արդյունքներից բխող մի շարք տարածքային ու քաղաքական փոփոխություններ։ Այսպիսով, նյութը կարելի է դիտարկել որպես պատերազմի վճռորոշ փուլում ստեղծված տեղեկատվական աղբյուր, որը փաստագրում է այն պահը, երբ քաղաքի նկատմամբ վերահսկողության հարցը դեռևս վիճարկվում էր կողմերի կողմից։ Աղբյուրը հատկապես արժեքավոր է 2020 թվականի պատերազմի ժամանակակից մամուլի լուսաբանման, ռազմական հաղորդագրությունների և հակամարտության վերաբերյալ տեղեկատվական քաղաքականության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտագործվել նաև Շուշիի ռազմավարական նշանակության, պատերազմի վերջին փուլի, հայկական և ադրբեջանական կողմերի պաշտոնական հաղորդագրությունների տարբերությունների և միջազգային լրատվամիջոցների կողմից իրադարձությունների ներկայացման ուսումնասիրության ժամանակ։ Հոդվածի հեղինակը Էնդրյու Ի. Կրամերն է, իսկ սկզբնական հրապարակումը կատարվել է The New York Times-ում 2020 թվականի նոյեմբերի 8-ին։ Ընդհանուր առմամբ, նյութը ներկայացնում է 2020 թվականի Արցախյան պատերազմի ամենանշանակալի ռազմական դրվագներից մեկի վերաբերյալ տեղեկությունը՝ կենտրոնանալով Շուշիի համար ընթացող մարտերի, Ադրբեջանի կողմից քաղաքի գրավման մասին հայտարարության, հայկական կողմի հակադարձման և այդ իրադարձության՝ պատերազմի ընդհանուր ընթացքի վրա ունեցած ռազմավարական նշանակության վրա։

Նյութը վերաբերում է 2023 թվականի սեպտեմբերին Լեռնային Ղարաբաղում տեղի ունեցած ռազմական էսկալացիայից հետո Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարար Աննալենա Բերբոքի դիրքորոշմանը և տարածաշրջանում միջազգային դիտորդների ներկայության անհրաժեշտության վերաբերյալ նրա պահանջին։ Բերբոքը, անդրադառնալով Լեռնային Ղարաբաղում ստեղծված իրավիճակին, ընդգծում էր, որ միջազգային հանրությունը բավարար տեղեկություն չունի այնտեղ բնակվող մարդկանց իրական դրության մասին, և անհրաժեշտ է ապահովել թափանցիկություն ու միջազգային դիտորդների մուտքը տարածաշրջան։ Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարարությունը նույնպես նշել էր, որ տվյալ պահին տեղեկատվական հնարավորությունները սահմանափակ էին, ուստի անհրաժեշտ էր հնարավորինս արագ միջազգային «աչքեր և ականջներ» ունենալ տեղում՝ բնակչության անվտանգության և իրավիճակի օբյեկտիվ գնահատման համար։ Նյութի հիմնական թեման Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև երկարատև հակամարտության հերթական սրման միջազգային արձագանքն է։ 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Ադրբեջանը ռազմական գործողություն սկսեց Լեռնային Ղարաբաղում, ինչից հետո հայտարարվեց հրադադարի մասին, իսկ տարածաշրջանում ստեղծված իրավիճակը առաջացրեց լուրջ հումանիտար և քաղաքական մտահոգություններ։ Գերմանիայի պաշտոնական դիրքորոշմամբ՝ անհրաժեշտ էր անհապաղ դադարեցնել ռազմական գործողությունները, պաշտպանել խաղաղ բնակչությանը և վերադառնալ բանակցային գործընթացին։ Բերբոքը շեշտում էր, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև կայուն խաղաղությունը հնարավոր է միայն բանակցությունների միջոցով։ Միջազգային դիտորդների հարցը նյութում առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ նրանց ներկայությունը դիտարկվում էր որպես տարածաշրջանում տեղի ունեցող զարգացումների վերաբերյալ անկախ և առավել վստահելի տեղեկատվություն ստանալու միջոց։ Գերմանիան պատրաստակամություն էր հայտնում գործընկերների հետ աշխատելու դիտորդների հնարավորինս արագ տեղակայման ուղղությամբ։ Միաժամանակ քննարկվում էր այն հարցը, թե ինչ ձևաչափով և ինչ մանդատով կարող էր իրականացվել նման առաքելությունը։ Այդ ժամանակ գործող Եվրոպական միության դիտորդական առաքելությունը Հայաստանում ուներ այլ մանդատ․ այն դիտարկում էր Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանային իրավիճակը Հայաստանի տարածքից և իրավասություն չուներ Լեռնային Ղարաբաղում դիտարկում իրականացնելու։ Նյութի կարևոր բաղադրիչներից է նաև Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության անվտանգության և իրավունքների խնդիրը։ Գերմանական կողմը հայտարարում էր, որ Ադրբեջանի կողմից տրված անվտանգության և մարդու իրավունքների պաշտպանության երաշխիքները պետք է իրականություն դառնան, իսկ բնակչության նկատմամբ միջազգային վերահսկողության և թափանցիկության ապահովումը կարող էր վստահության կարևոր միջոց լինել։ Բերբոքը ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում իր ելույթում ընդգծում էր նաև, որ Լեռնային Ղարաբաղի բնակչության հարկադիր տեղահանումը անընդունելի է, և պետք է ապահովել մարդկանց անվտանգությունն ու իրավունքների պաշտպանությունը։ Ուսումնասիրվող նյութը կարելի է դիտարկել նաև ավելի լայն՝ Հայաստան-Ադրբեջան հարաբերությունների և Հարավային Կովկասում միջազգային դերակատարների քաղաքականության համատեքստում։ Գերմանիայի մոտեցումը միաժամանակ ներառում էր երկու հիմնական ուղղություն՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության բանակցությունների աջակցություն և տարածաշրջանում մարդու իրավունքների ու անվտանգության միջազգային վերահսկողության անհրաժեշտության շեշտադրում։ Գերմանիան հանդես էր գալիս որպես Եվրոպական միության շրջանակում դիվանագիտական գործընթացին աջակցող երկիր և փորձում էր նպաստել հակամարտության խաղաղ կարգավորմանը։ Նյութում անդրադարձ է կատարվում նաև հումանիտար բաղադրիչին։ Լեռնային Ղարաբաղում ռազմական գործողություններից և դրան հաջորդած իրադարձություններից հետո մեծ թվով մարդիկ ստիպված եղան հեռանալ իրենց բնակության վայրերից և տեղափոխվել Հայաստան։ Գերմանիան հայտարարել էր նաև մարդասիրական օգնության ընդլայնման մասին՝ աջակցելով Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի աշխատանքներին և տեղահանված մարդկանց օգնությանը։ Հետագայում Բերբոքի այցը Հայաստան և Ադրբեջան ևս շարունակեց այս քաղաքական գիծը։ 2023 թվականի նոյեմբերին նա այցելեց Երևան, հանդիպեց Հայաստանի պաշտոնյաների հետ և ծանոթացավ Եվրոպական միության քաղաքացիական դիտորդական առաքելության աշխատանքին, ապա այցելեց Բաքու՝ քննարկելու խաղաղության գործընթացը և տարածաշրջանային խնդիրները։ Այդ այցի ընթացքում Գերմանիայի դիրքորոշումը ներկայացվում էր որպես Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև կայուն խաղաղության հաստատմանն ուղղված դիվանագիտական ջանքերի աջակցություն։ Այսպիսով, նյութը կարևոր է ոչ միայն որպես 2023 թվականի Լեռնային Ղարաբաղի իրադարձությունների վերաբերյալ գերմանական քաղաքական արձագանքի արտացոլում, այլև որպես միջազգային դիտորդական մեխանիզմների, հումանիտար պաշտպանության և հակամարտությունների խաղաղ կարգավորման վերաբերյալ եվրոպական մոտեցումների օրինակ։ Այն հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էր Գերմանիան գնահատում տարածաշրջանում ստեղծված իրավիճակը, ինչ դեր էր վերապահում միջազգային հանրությանը և ինչպիսի միջոցներ էր առաջարկում բնակչության անվտանգության, իրավիճակի թափանցիկության և Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև բանակցային գործընթացի պահպանման համար։

Հրատարակությունը իրենից ներկայացնում է Հայկական ԽՍՀ-ում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրականության համակարգված մատենագիտական ցանկ, որի հիմնական նպատակն է ընթերցողներին, մասնագետներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և գրադարանային աշխատողներին արագ և կազմակերպված կերպով տեղեկացնել տվյալ ոլորտներում հրատարակված նոր նյութերի մասին։ Այն կազմվել է որպես ընթացիկ մատենագիտական տեղեկատվության աղբյուր և արտացոլում է հանրապետությունում հայերեն ու ռուսերեն լեզուներով հրատարակված մշակութաբանական և արվեստագիտական գրականությունը, ինչպես նաև համապատասխան թեմաներով այլ հրատարակություններ։ Ցանկի բովանդակային ընդգրկումը բավական լայն է և կարող է ներառել մշակույթի պատմությանը, մշակութային շինարարությանը, մշակութային-լուսավորական աշխատանքին, թանգարանագիտությանը, մշակութային ժառանգությանն ու հուշարձանների պահպանությանը, արվեստի տարբեր ճյուղերին, գրադարանագիտությանը և մատենագիտությանը վերաբերող նյութեր։ Հետևաբար այն արժեքավոր է ոչ միայն որպես նոր գրքերի մասին տեղեկությունների հավաքածու, այլև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային և գիտական տեղեկատվական միջավայրի փաստագրական արտացոլում։ Հրատարակության կառուցվածքում կարևոր նշանակություն ունի նյութերի դասակարգման սկզբունքը։ Մատենագիտական գրառումները համակարգվում են գրադարանային-մատենագիտական դասակարգման սխեմայի համաձայն, ինչի շնորհիվ ընթերցողը կարող է որոնումը կատարել ոչ միայն հեղինակով կամ հրատարակության անվանումով, այլև հետաքրքրող թեմատիկ կամ մասնագիտական բաժնի շրջանակում։ Յուրաքանչյուր բաժնի ներսում գրականության նկարագրությունները դասավորվում են այբբենական կարգով՝ նախ հայերեն, ապա ռուսերեն նյութերով։ Այս կառուցվածքը դարձնում է ցանկը հարմար գործիք ինչպես ընդհանուր տեղեկատվական որոնման, այնպես էլ մասնագիտական գրականության նպատակային ընտրության համար։ Հրատարակության առանձնահատկություններից է նաև յուրաքանչյուր մատենագիտական նկարագրությանը գրքի շիֆրի տրամադրումը։ Դա կարևոր գործնական նշանակություն ունի գրադարանային աշխատանքում, քանի որ ընթերցողին կամ գրադարանավարին հնարավորություն է տալիս ավելի արագ գտնել համապատասխան հրատարակությունը գրադարանի ֆոնդում։ Այսպիսով, ցանկը կատարում է ոչ միայն տեղեկատվական, այլև որոնողական և կողմնորոշիչ գործառույթ՝ կապ ստեղծելով մատենագիտական նկարագրության և գրադարանային հավաքածուի կոնկրետ միավորի միջև։ Նման հրատարակությունների ձևավորումը հատկապես կարևոր էր խորհրդային ժամանակաշրջանի գրադարանային համակարգում, երբ նոր գրականության ընթացիկ հաշվառումն ու մասնագիտական տեղեկատվության տարածումը գրադարանների գիտատեղեկատվական աշխատանքի կարևոր ուղղություններից էին։ Մշակույթի և արվեստի ոլորտում աշխատող մասնագետների համար նոր հրատարակությունների մասին պարբերաբար տեղեկանալը հնարավորություն էր տալիս հետևելու գիտական ուսումնասիրությունների, արվեստագիտական քննադատության, մշակութային կյանքի և համապատասխան մասնագիտական գրականության զարգացմանը։ Ցանկը կարող էր օգտագործվել նաև մատենագիտական տեղեկանքների պատրաստման, գրականության թեմատիկ ցուցակների կազմման, գրադարանային ցուցահանդեսների կազմակերպման և ընթերցողների հարցումների սպասարկման ժամանակ։ Հրատարակության կարևոր արժեքը դրա պատմական տեղեկատվական ներուժն է։ Այսօր նման մատենագիտական ցանկերը հնարավորություն են տալիս վերականգնելու որոշակի ժամանակահատվածում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ շրջանառվող գրականության պատկերը։ Դրանք կարող են ցույց տալ, թե տվյալ ժամանակաշրջանում մշակույթի և արվեստի որ ուղղություններն էին առավել ակտիվ ուսումնասիրվում, ինչպիսի հրատարակություններ էին տարածվում և ինչ թեմատիկ խնդիրներ էին ներկայացվում մասնագիտական գրականության մեջ։ Այդ պատճառով նյութը կարող է դիտարկվել նաև որպես խորհրդային Հայաստանի մշակութային կյանքի և գիտական մտքի ուսումնասիրության օժանդակ աղբյուր։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել նաև հետազոտողների համար, ովքեր զբաղվում են գրականության պատմությամբ, արվեստի պատմությամբ, թատրոնով, երաժշտությամբ, կերպարվեստով, ճարտարապետությամբ, թանգարանային գործով կամ մշակութային ժառանգության պահպանության հարցերով։ Մատենագիտական նկարագրությունների համակարգված բնույթը հնարավորություն է տալիս կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի վերաբերյալ թեմատիկ գրականության ցանկեր, հետևել առանձին գիտական կամ մշակութային ուղղությունների զարգացմանը և բացահայտել հետազոտության համար անհրաժեշտ սկզբնաղբյուրները։ Միաժամանակ այն կարող է հետաքրքրել գրադարանագիտության և մատենագիտության պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, քանի որ արտացոլում է խորհրդային շրջանի մասնագիտական տեղեկատվության կազմակերպման մեթոդները։ Հրատարակության գործնական նշանակությունը հատկապես մեծ է գրադարանավարների համար։ Այն կարող էր ծառայել որպես ամենօրյա աշխատանքի օժանդակ գործիք՝ նոր ստացված գրականությունը բացահայտելու, ընթերցողների հարցումները բավարարելու, թեմատիկ մատենագիտական ցուցակներ կազմելու և մշակույթի ու արվեստի վերաբերյալ տեղեկատվական սպասարկում իրականացնելու նպատակով։ Միաժամանակ այն կարող էր նպաստել ընթերցանության և մասնագիտական գրականության տարածմանը՝ ընթերցողներին ուղղորդելով դեպի նոր և համապատասխան հրատարակություններ։ Ընդհանուր առմամբ, այս մատենագիտական ցանկը կարելի է դիտարկել որպես Հայկական ԽՍՀ-ում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր գրականության ընթացիկ հաշվառման և տարածման կարևոր գործիք։ Այն միավորում է թեմատիկ դասակարգումը, այբբենական համակարգումը, մատենագիտական նկարագրությունը և գրադարանային որոնումը՝ ստեղծելով մշակույթի ու արվեստի ոլորտի նոր հրատարակությունների մասին տեղեկություն ստանալու հարմար աղբյուր։ Պատմական տեսանկյունից այն արժեքավոր է նաև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային, գիտական և գրադարանային տեղեկատվական միջավայրի փաստագրական վկայություն։