Ready-made Materials

Աշխատությունը նվիրված է ցածրաչափ էլեկտրոնային համակարգերի ռելաքսացիոն և մագնիսական հատկությունների տեսական ուսումնասիրությանը՝ քվանտային մեխանիկայի և խտացված միջավայրի ֆիզիկայի ժամանակակից պատկերացումների շրջանակում։ Հետազոտության կենտրոնում այն ֆիզիկական երևույթներն են, որոնք առաջանում են էլեկտրոնների շարժման տարածական սահմանափակման պայմաններում և էապես տարբերվում են ծավալային նյութերում դիտվող գործընթացներից։ Քննության են առնվում էլեկտրոնային վիճակների քվանտացումը, էներգիական սպեկտրի կառուցվածքը, լիցքակիրների փոխազդեցությունները և արտաքին մագնիսական դաշտի ազդեցությամբ համակարգի հատկությունների փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ռելաքսացիոն գործընթացներին, որոնց միջոցով գրգռված էլեկտրոնային համակարգը ժամանակի ընթացքում մոտենում է հավասարակշռային վիճակին։ Դիտարկվում են այդ գործընթացների հնարավոր կապերը լիցքակիրների, բյուրեղային ցանցի տատանումների, խառնուրդների և համակարգի այլ բաղադրիչների փոխազդեցությունների հետ։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել ռելաքսացիայի բնութագրական ժամանակների և դրանց կախվածությունների տեսական գնահատում՝ տարբեր ֆիզիկական պայմաններում։ Մագնիսական հատկությունների ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են էլեկտրոնների ուղեծրային և սպինային ազատության աստիճանները, արտաքին մագնիսական դաշտում էներգիական մակարդակների փոփոխությունները և դրանց ազդեցությունը համակարգի մագնիսական արձագանքի վրա։ Ցածրաչափ կառուցվածքների առանձնահատուկ երկրաչափությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու երկչափ և միաչափ համակարգերում, ինչպես նաև քվանտային սահմանափակմամբ այլ կառուցվածքներում առաջացող յուրահատուկ երևույթները։ Տեսական մոդելավորման միջոցով հնարավոր է բացահայտել համակարգի չափայնության, ջերմաստիճանի, մագնիսական դաշտի և նյութական պարամետրերի ազդեցությունը ուսումնասիրվող բնութագրերի վրա։ Կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև էլեկտրոնային փոխազդեցությունների և քվանտային համակցված երևույթների դերը, որոնք ցածրաչափ համակարգերում հաճախ առավել արտահայտված են տարածական սահմանափակման պատճառով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քվանտային մեխանիկայի, պինդ մարմնի ֆիզիկայի և նանոֆիզիկայի տեսական մոտեցումները՝ նպաստելով ցածրաչափ էլեկտրոնային համակարգերում ընթացող ռելաքսացիոն գործընթացների և մագնիսական երևույթների ֆիզիկական բնույթի առավել խորքային ըմբռնմանը։

Աշխատությունը նվիրված է լանջային պայմաններում չկառավարվող շարժման ժամանակ թրթուրավոր հերկման ագրեգատի դինամիկական և տեխնոլոգիական բնութագրերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գյուղատնտեսական մեքենայական ագրեգատի շարժման կայունության, հետագծից շեղման, քարշային հատկությունների և հողի մշակման տեխնոլոգիական որակի միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածություններն են։ Լանջի վրա աշխատելիս ագրեգատի վրա ազդող ուժերի հարաբերակցությունը տարբերվում է հարթ տեղանքում ձևավորվող պայմաններից, ինչի հետևանքով կարող են փոփոխվել շարժման ուղղությունը, աշխատանքային օրգանների դիրքը, քարշային դիմադրությունը և մշակվող շերտի պարամետրերը։ Քննության են առնվում թրթուրավոր շարժիչ համակարգի և հերկման գործիքի փոխազդեցության առանձնահատկությունները, ծանրության ուժի բաղադրիչների, հողի դիմադրության և մեքենայի կառուցվածքային պարամետրերի ազդեցությունը շարժման բնույթի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ագրեգատի լայնական և երկայնական դինամիկային, լանջի թեքության պայմաններում առաջացող կողմնային շեղումներին և դրանց ազդեցությանը աշխատանքային ընթացքի կայունության վրա։ Հետազոտությունը կարող է ներառել մեքենայական համակարգի շարժման մաթեմատիկական նկարագրություն, տեսական հաշվարկների և փորձարարական տվյալների համեմատական գնահատում, ինչպես նաև հիմնական դինամիկական ցուցանիշների միջև կապերի բացահայտում։ Տեխնոլոգիական տեսանկյունից կարևոր են հերկման խորության և հավասարաչափության, աշխատանքային ընդգրկման, արտադրողականության և էներգետիկ արդյունավետության փոփոխությունները տարբեր շարժման պայմաններում։ Ագրեգատի չկառավարվող շարժման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու նրա բնական շարժման օրինաչափությունները և գնահատելու այն գործոնները, որոնք առավել մեծ ազդեցություն ունեն հետագծային կայունության վրա։ Ստացված օրինաչափությունները կարող են հիմք հանդիսանալ մեքենայական ագրեգատների կառուցվածքային և շահագործական բնութագրերի գիտական գնահատման, ինչպես նաև լանջային գյուղատնտեսական տարածքներում մեքենայացված հողի մշակման արդյունավետության բարելավման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գյուղատնտեսական մեքենաների տեսության, մեքենատրակտորային ագրեգատների դինամիկայի և հողի մշակման մեքենայացված տեխնոլոգիաների ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել թրթուրավոր հերկման ագրեգատի շարժման ու աշխատանքային գործընթացի հիմնական օրինաչափությունները բարդ ռելիեֆային պայմաններում։

Աշխատությունը նվիրված է պերիմենոպաուզային տարիքի կանանց մոտ հիստերէկտոմիայից հետո ձևավորվող կլինիկական և ֆունկցիոնալ փոփոխությունների համալիր ուսումնասիրությանը և դրանց կարգավորման բժշկական մոտեցումների գնահատմանը։ Հետազոտության կենտրոնում վիրահատությունից հետո ի հայտ եկող ախտանշանների բնույթը, դրանց արտահայտվածության անհատական տարբերությունները և կնոջ ընդհանուր ինքնազգացողության ու կյանքի որակի վրա հնարավոր ազդեցությունն են։ Հիստերէկտոմիայից հետո դիտվող փոփոխությունները կարող են կապված լինել ինչպես վիրահատական միջամտության, այնպես էլ պերիմենոպաուզային շրջանում բնականորեն ընթացող հորմոնային վերակառուցումների հետ, ինչի պատճառով դրանց պատճառների և փոխկապակցվածությունների գնահատումը պահանջում է համալիր մոտեցում։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ նույնիսկ ձվարանների պահպանման դեպքում հիստերէկտոմիան որոշ կանանց մոտ կարող է կապված լինել ձվարանների ֆունկցիայի ավելի վաղ փոփոխությունների հետ, մինչդեռ ձվարանների հեռացման դեպքում հորմոնային փոփոխությունները կարող են լինել ավելի կտրուկ։ Քննության են առնվում վեգետատիվ, հոգեհուզական, նյութափոխանակային և միզասեռական համակարգի հետ կապված դրսևորումները, ինչպես նաև քնի, ֆիզիկական ինքնազգացողության և առօրյա գործունեության հնարավոր փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հիվանդների կլինիկական վիճակի, տարիքային առանձնահատկությունների, վիրահատության ծավալի, ձվարանների գործառական վիճակի և ուղեկցող գործոնների համատեղ գնահատմանը։ Աշխատանքը կարող է ընդգրկել տարբեր բուժական և վերականգնողական մոտեցումների արդյունքների համեմատական ուսումնասիրություն՝ դրանց արդյունավետությունն ու անվտանգությունը գնահատելով անհատական կլինիկական առանձնահատկությունների համատեքստում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ախտանշանների արտահայտվածության և կյանքի որակի դինամիկ գնահատումը, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ընտրված բժշկական մոտեցումների ազդեցությունը ժամանակի ընթացքում։ Կարգավորման միջոցները դիտարկվում են անհատականացված բժշկական հսկողության շրջանակում, քանի որ դրանց ընտրությունը կախված է հիվանդի առողջական վիճակից, վիրահատության առանձնահատկություններից և հնարավոր հակացուցումներից։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է գինեկոլոգիայի, գինեկոլոգիական էնդոկրինոլոգիայի և վերականգնողական բժշկության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով խորացնել պատկերացումները պերիմենոպաուզային շրջանում հիստերէկտոմիայից հետո առաջացող փոփոխությունների մասին և գիտականորեն գնահատել դրանց կառավարման հնարավորությունները։

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի երկրորդ կեսին Պետերբուրգի և Մոսկվայի համալսարանների նշանակության ուսումնասիրությանը հայ մտավորականության ձևավորման և մասնագիտական պատրաստության գործընթացում։ Հետազոտության կենտրոնում ռուսական կայսրության առաջատար բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում հայ երիտասարդների կրթության պայմանները, նրանց մասնագիտական ընտրությունը, գիտական և հասարակական միջավայրի ազդեցությունը, ինչպես նաև ստացած գիտելիքների հետագա կիրառությունն են հայկական հասարակական ու մշակութային կյանքում։ Քննության են առնվում այն կրթական և մտավոր պայմանները, որոնց շնորհիվ համալսարանական միջավայրը նպաստում էր նոր աշխարհայացքների, գիտական մտածողության և մասնագիտական կարողությունների ձևավորմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ուսանողների հաղորդակցությանը ժամանակաշրջանի գիտական դպրոցների, դասախոսական շրջանակների և հասարակական-մշակութային հոսանքների հետ, ինչպես նաև նրանց մասնակցությանը ուսանողական ու ազգային կրթամշակութային նախաձեռնություններին։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել տարբեր մասնագիտություններով կրթություն ստացած հայ ուսանողների գործունեության ուսումնասիրություն՝ ցույց տալով նրանց հետագա ներդրումը կրթության, գիտության, գրականության, մամուլի, բժշկության, իրավագիտության և հասարակական կյանքի այլ ոլորտներում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բարձրագույն կրթության միջոցով եվրոպական և ռուսական գիտական ու գաղափարական նոր ուղղությունների փոխանցումը հայկական մտավոր միջավայրին։ Համալսարաններում ձևավորված մասնագիտական կապերը և գիտական հետաքրքրությունները կարող էին շարունակվել ուսումն ավարտելուց հետո՝ նպաստելով հայկական կրթական հաստատությունների զարգացմանը, գիտական ուսումնասիրությունների ընդլայնմանը և հասարակական մտքի նորացմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև հայ ուսանողների աշխարհագրական ու սոցիալական ծագումը, կրթություն ստանալու հնարավորությունները և համալսարանական կրթության ազդեցությունը նրանց ազգային ու մշակութային ինքնագիտակցության վրա։ Երկու համալսարանների համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու դրանց կրթական միջավայրերի ընդհանուր և տարբեր առանձնահատկությունները և գնահատելու դրանց տեղը XIX դարի հայ մտավորականության ձևավորման ընդհանուր գործընթացում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է կրթության պատմության, հայ հասարակական մտքի պատմության և մտավորականության սոցիալական պատմության մոտեցումները՝ լուսաբանելով բարձրագույն կրթության դերը նոր ժամանակների հայ մասնագիտական ու մտավոր վերնախավի ձևավորման գործում։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության արտաքին քաղաքականության կարևոր ուղղություններից մեկի՝ Վրաստանում հայկական դիվանագիտական մարմինների գործունեության պատմական ուսումնասիրությանը 1918–1920 թվականներին։ Հետազոտության կենտրոնում նորաստեղծ հայկական պետականության և հարևան Վրաստանի միջև պաշտոնական հարաբերությունների հաստատման ու զարգացման գործընթացն է, ինչպես նաև Թիֆլիսում և Վրաստանի այլ քաղաքներում գործող հայկական ներկայացուցչական կառույցների դերակատարությունը։ Քննության են առնվում դիվանագիտական հարաբերությունների ձևավորման քաղաքական նախադրյալները, ներկայացուցչության կազմակերպական կառուցվածքը, պաշտոնական բանակցությունների իրականացումը և երկու պետությունների միջև առաջացած խնդիրների կարգավորմանն ուղղված գործունեությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տնտեսական և առևտրային կապերին, հաղորդակցության ու տարանցման խնդիրներին, քանի որ Վրաստանի տարածքն առանձնահատուկ նշանակություն ուներ Հայաստանի արտաքին կապերի ապահովման համար։ Ներկայացուցչության գործունեության կարևոր ուղղություններից էին նաև Վրաստանում բնակվող հայության հետ կապված հարցերը, հյուպատոսական բնույթի աշխատանքները և Հայաստանի կառավարությանն անհրաժեշտ քաղաքական ու տնտեսական տեղեկատվության փոխանցումը։ 1918 թվականի վերջին հայ-վրացական ռազմական բախման հետևանքով երկու երկրների դիվանագիտական հարաբերությունները ժամանակավորապես ընդհատվեցին, ինչն ազդեց նաև ներկայացուցչության բնականոն աշխատանքի վրա, սակայն հարաբերությունների վերականգնումից հետո դիվանագիտական գործունեությունը շարունակվեց։ Հետագա շրջանում ներկայացուցչության կառուցվածքում գործել են մասնագիտացված ստորաբաժանումներ, որոնք զբաղվել են ֆինանսական, ռազմական և տեղեկատվական հարցերով։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր է նաև դիվանագիտական ներկայացուցիչների գործունեության, նրանց պաշտոնական հաղորդագրությունների, բանակցությունների և պետական կառույցների հետ փոխգործակցության քննությունը։ Այդ նյութերը հնարավորություն են տալիս բացահայտելու ոչ միայն երկկողմ հարաբերությունների խնդիրները, այլև Հայաստանի արտաքին քաղաքականության ձևավորման ընդհանուր սկզբունքները պետականության վերականգնման սկզբնական շրջանում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է դիվանագիտության պատմության, միջազգային հարաբերությունների և Հայաստանի նորագույն պատմության ուսումնասիրության մոտեցումները՝ ներկայացնելով հարևան պետության տարածքում հայկական դիվանագիտական համակարգի ձևավորման, գործունեության և պետական շահերի ներկայացման առանձնահատկությունները։

Աշխատությունը նվիրված է ատամի էմալի մակերեսի կառուցվածքային և գործառական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը պարոդոնտի տարբեր վիճակների պայմաններում։ Հետազոտության կենտրոնում ատամի կարծր հյուսվածքների և դրանք շրջապատող պարոդոնտային հյուսվածքների միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածությունն է՝ ուշադրություն դարձնելով այն փոփոխություններին, որոնք կարող են արտահայտվել էմալի մակերեսային կառուցվածքում, ֆիզիկական հատկություններում և արտաքին միջավայրի ազդեցությունների նկատմամբ կայունության մեջ։ Քննության են առնվում առողջ պարոդոնտի և տարբեր ախտաբանական վիճակների դեպքում էմալի մակերեսի համեմատական բնութագրերը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դրանց միջև հնարավոր օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում էմալի միկրոկառուցվածքին, մակերեսային ամբողջականությանը, հանքայնացման վիճակին և բերանի խոռոչի միջավայրի հետ փոխազդեցության առանձնահատկություններին։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել կառուցվածքային դիտարկումների և ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշների համադրում՝ պարզելու համար, թե պարոդոնտային հյուսվածքների վիճակի փոփոխություններն ինչպիսի հարաբերակցություն կարող են ունենալ էմալի մակերեսի բնութագրերի հետ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բերանի խոռոչի տեղային միջավայրի դերը, քանի որ թքի հատկությունները, ատամնափառի ձևավորումը, հանքային հավասարակշռությունը և հյուսվածքային վիճակը կարող են փոխկապակցված լինել ատամի մակերեսային շերտի առանձնահատկությունների հետ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս կառուցվածքային տվյալները դիտարկել գործառական նշանակության տեսանկյունից՝ գնահատելով էմալի պաշտպանական հատկությունների և պարոդոնտի վիճակի միջև հնարավոր կապերը։ Համեմատական մոտեցումը կարող է նպաստել տարբեր կլինիկական խմբերում դիտվող փոփոխությունների համակարգմանը և դրանց ախտորոշիչ նշանակության գիտական գնահատմանը։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել նաև էմալի մակերեսի փոփոխությունների և պարոդոնտային գործընթացների արտահայտվածության միջև հնարավոր հարաբերություններին՝ առանց դրանք միանշանակ պատճառահետևանքային կապ համարելու։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ստոմատոլոգիայի, պարոդոնտոլոգիայի, ատամի կարծր հյուսվածքների մորֆոլոգիայի և կլինիկական հետազոտության մոտեցումները՝ նպաստելով էմալի ու պարոդոնտային հյուսվածքների փոխհարաբերությունների վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը։

Աշխատությունը նվիրված է միջողնային սկավառակների ախտաբանական փոփոխությունների հետ կապված գոտկային ռադիկուլոպաթիայի կլինիկական և ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և բուժական մոտեցումների գիտական գնահատմանը։ Հետազոտության կենտրոնում հիվանդության կլինիկական դրսևորումների, նյարդային համակարգի գործառական փոփոխությունների և դրանց միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածություններն են։ Քննության են առնվում գոտկային հատվածի նյարդարմատների ախտահարման հետ կապված ցավային, զգայական և շարժողական խանգարումների ընդհանուր բնութագրերը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը հիվանդների շարժունակության, ֆիզիկական ակտիվության և կյանքի որակի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կլինիկական հետազոտության և ֆիզիոլոգիական գնահատման տվյալների համադրմանը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու ախտաբանական գործընթացի բնույթի և արտահայտվածության մասին։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել պահպանողական բուժման տարբեր ուղղությունների արդյունքների համեմատական գնահատում՝ առանց որևէ մեթոդի արդյունավետությունը նախապես ենթադրելու, ինչպես նաև բուժման ընթացքում կլինիկական և գործառական ցուցանիշների փոփոխությունների ուսումնասիրություն։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ցավային համախտանիշի, մկանային գործառույթի, շարժումների սահմանափակման և նյարդաբանական վիճակի դինամիկ գնահատումը։ Կլինիկաֆիզիոլոգիական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բուժման արդյունքները դիտարկել ոչ միայն հիվանդի գանգատների փոփոխության, այլև նյարդամկանային համակարգի գործառական վիճակի տեսանկյունից։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև հիվանդության ընթացքի և բուժման նկատմամբ արձագանքի անհատական տարբերություններին՝ կարևորելով յուրաքանչյուր դեպքի համալիր գնահատումը։ Առանձին նշանակություն ունի վերականգնողական գործընթացի ուսումնասիրությունը, քանի որ հիվանդի ֆունկցիոնալ հնարավորությունների վերականգնումը և առօրյա գործունեության բարելավումը կլինիկական արդյունքի կարևոր բաղադրիչներ են։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նյարդաբանության, կլինիկական ֆիզիոլոգիայի և վերականգնողական բժշկության մոտեցումները՝ գոտկային ռադիկուլոպաթիայի կլինիկական ընթացքի, գործառական փոփոխությունների և բուժման արդյունքների վերաբերյալ գիտական պատկերացումները խորացնելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում պետական ֆինանսական վերահսկողության համակարգի կառուցվածքի, գործառույթների, կազմակերպման սկզբունքների և դրա արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հանրային ֆինանսական ռեսուրսների ձևավորման, բաշխման և օգտագործման նկատմամբ վերահսկողության նշանակությունն է՝ պետական ֆինանսների օրինական, նպատակային, արդյունավետ և հաշվետու կառավարման ապահովման տեսանկյունից։ Քննության են առնվում ֆինանսական վերահսկողության հիմնական ձևերն ու մեխանիզմները, վերահսկողական մարմինների գործառույթների փոխկապակցվածությունը, պետական բյուջեի կատարման նկատմամբ վերահսկողությունը, պետական միջոցների օգտագործման արդյունքների գնահատումը և ֆինանսական խախտումների կանխարգելման կազմակերպական նախադրյալները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ներքին և արտաքին վերահսկողության հարաբերակցությանը, դրանց նպատակների և գործառույթների տարբերակմանը, ինչպես նաև վերահսկողական գործընթացներում պատասխանատվության ու լիազորությունների հստակ բաշխման անհրաժեշտությանը։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել ֆինանսական վերահսկողության ավանդական մոտեցումների և կատարողականի ու արդյունավետության գնահատման վրա հիմնված ժամանակակից մեխանիզմների համեմատական ուսումնասիրություն։ Կարևորվում են պետական ծախսերի արդյունավետության, բյուջետային ծրագրերի արդյունքայնության, պետական գույքի և այլ հանրային ռեսուրսների կառավարման նկատմամբ վերահսկողության հարցերը։ Առանձին ուղղություն է վերահսկողական գործընթացների թվայնացման, տեղեկատվական համակարգերի կիրառման և տվյալների վերլուծության հնարավորությունների ուսումնասիրությունը, որոնք կարող են նպաստել ռիսկերի ավելի վաղ բացահայտմանը և վերահսկողական գործունեության նպատակային կազմակերպմանը։ Ուշադրություն է դարձվում նաև վերահսկող մարմինների միջև տեղեկատվության փոխանակմանը, գործառույթների հնարավոր կրկնությունների նվազեցմանը, վերահսկողության արդյունքների հաշվետվողականությանը և հանրային ֆինանսների կառավարման թափանցիկության բարձրացմանը։ Համակարգի կատարելագործումը դիտարկվում է ոչ միայն խախտումների հայտնաբերման, այլև դրանց առաջացման պատճառների կանխարգելման, ֆինանսական կառավարման որակի բարելավման և պետական միջոցների օգտագործման արդյունավետության բարձրացման համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է պետական ֆինանսների, ֆինանսական վերահսկողության, աուդիտի և հանրային կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել պետական ֆինանսական վերահսկողության ինստիտուցիոնալ ու գործառական զարգացման հիմնական ուղղությունները և դրա դերը հանրային ֆինանսների արդյունավետ կառավարման ապահովման գործում։

Աշխատությունը նվիրված է թվային ինտեգրալ սխեմաների նախագծման ընթացքում պարամետրական օպտիմալացման գործընթացների ավտոմատացման միջոցների մշակմանն ու հետազոտմանը։ Հետազոտության կենտրոնում էլեկտրոնային սխեմաների այն հիմնական պարամետրերի փոխկապակցված օպտիմալացումն է, որոնք պայմանավորում են դրանց արագագործությունը, էներգասպառումը, զբաղեցրած մակերեսը, հուսալիությունը և ընդհանուր տեխնիկական արդյունավետությունը։ Քննության են առնվում ինտեգրալ սխեմաների համակարգչային նախագծման ժամանակ առաջացող բազմաչափ օպտիմալացման խնդիրները, երբ բազմաթիվ կառուցվածքային և էլեկտրական պարամետրերի միաժամանակյա փոփոխությունը պահանջում է արդյունավետ հաշվարկային մեթոդների և ավտոմատացված նախագծման գործիքների կիրառում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սխեմաների մոդելավորման արդյունքների հիման վրա նախագծային պարամետրերի նպատակային փոփոխմանը, սահմանված տեխնիկական չափանիշների գնահատմանը և առավել արդյունավետ տարբերակների ընտրությանը։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել օպտիմալացման ալգորիթմների, թվային մոդելավորման մեթոդների և համակարգչային նախագծման ծրագրային բաղադրիչների համատեղ կիրառման սկզբունքները։ Կարևոր խնդիր է օպտիմալացման ընթացքում տարբեր նպատակային ցուցանիշների միջև փոխզիջումների գնահատումը, քանի որ որևէ պարամետրի բարելավումը կարող է ուղեկցվել մեկ այլ բնութագրի վատթարացմամբ։ Այդ պատճառով բազմաչափ և բազմաչափանիշային մոտեցումները հնարավորություն են տալիս նախագծման խնդիրը դիտարկել որպես փոխկապակցված սահմանափակումների ու նպատակների միասնական համակարգ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև տեխնոլոգիական պարամետրերի հնարավոր տատանումների ազդեցությունը սխեմայի բնութագրերի վրա և նախագծային լուծումների կայունության գնահատման մեթոդները։ Ավտոմատացված օպտիմալացման միջոցների կիրառումը նպատակ ունի նվազեցնել նախագծման համար անհրաժեշտ ժամանակն ու հաշվարկային աշխատանքների ծավալը, սահմանափակել բազմակի ձեռքով փորձարկումների անհրաժեշտությունը և բարձրացնել նախագծային որոշումների հիմնավորվածությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի մշակվող միջոցների ինտեգրումը էլեկտրոնային նախագծման ավտոմատացման ընդհանուր միջավայրին, որտեղ մոդելավորումը, պարամետրերի գնահատումը և օպտիմալացումը կարող են իրականացվել փոխկապակցված գործընթացների տեսքով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է միկրոէլեկտրոնիկայի, թվային սխեմատեխնիկայի, օպտիմալացման տեսության և համակարգչային նախագծման մոտեցումները՝ թվային ինտեգրալ սխեմաների նախագծման արդյունավետության և ստացվող տեխնիկական լուծումների որակի բարձրացման նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի բայական ժամանակային համակարգի կարևոր բաղադրիչներից մեկի ձևաբանական, իմաստաբանական և գործառական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում անցյալում կատարված և ավարտված գործողության արտահայտման լեզվական միջոցներն են, դրանց կազմության օրինաչափությունները, խոնարհման համակարգում զբաղեցրած տեղը և խոսքային տարբեր միջավայրերում կիրառության առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում համապատասխան բայական ձևերի կազմությունը, դեմքի ու թվի քերականական կարգերի արտահայտումը, հաստատական և ժխտական ձևերի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև տարբեր խոնարհման տիպերի բայերի ձևաբանական վարքագիծը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կանոնավոր և անկանոն բայերի ձևերին, պատմական զարգացման ընթացքում ձևավորված տարբերություններին և ժամանակակից հայերենի համակարգում դրանց գործառությանը։ Ժամանակային նշանակությունը դիտարկվում է ոչ միայն ձևաբանական, այլև իմաստաբանական տեսանկյունից՝ պարզաբանելով ավարտված գործողության, իրադարձությունների հաջորդականության, պատմողականության և անցյալ ժամանակային հարաբերությունների արտահայտման հնարավորությունները։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել տվյալ ժամանակաձևի հարաբերակցությունը հայերենի մյուս անցյալ ժամանակաձևերի հետ՝ բացահայտելով դրանց իմաստային սահմանները և համատեքստով պայմանավորված ընտրության առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում խոսքային և գրավոր նյութի ուսումնասիրությունը, քանի որ ժամանակաձևի իրական գործառությունը հնարավորություն է տալիս տեսնելու քերականական կանոնի և կենդանի լեզվական կիրառության փոխհարաբերությունը։ Կարող են դիտարկվել նաև արևելահայերենի և արևմտահայերենի համապատասխան ձևերի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև գրաբարի և ժամանակակից հայերենի ժամանակային համակարգերի պատմական կապերը։ Շարահյուսական մակարդակում ուշադրություն է դարձվում բայական ձևի հարաբերությանը նախադասության ժամանակային ցուցիչների, մակբայների և այլ բաղադրիչների հետ, որոնք հստակեցնում են գործողության ժամանակն ու ավարտվածության բնույթը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է հայերենի ձևաբանության, իմաստաբանության, պատմական քերականության և գործառական լեզվաբանության մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով ամբողջական պատկերացում կազմել անցյալում ավարտված գործողության արտահայտման քերականական համակարգի, դրա կառուցվածքի և լեզվական գործառությունների մասին։

Աշխատությունը նվիրված է ազգային արժույթի փոխարժեքի և գնաճի կարգավորման փոխկապակցվածության, դրանց վրա ազդող տնտեսական գործոնների և իրականացվող դրամավարկային քաղաքականության սոցիալ-տնտեսական արդյունավետության ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության նյութերի հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում փոխարժեքի փոփոխությունների և գների ընդհանուր մակարդակի միջև ձևավորվող կապերն են, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը բնակչության գնողունակության, իրական եկամուտների, սպառման, խնայողությունների, ներդրումների, արտաքին առևտրի և ընդհանուր տնտեսական ակտիվության վրա։ Քննության են առնվում ազգային արժույթի արժևորման և արժեզրկման հնարավոր հետևանքները, ներմուծվող ապրանքների գների միջոցով փոխարժեքային փոփոխությունների փոխանցումը ներքին գնաճին և տնտեսական սպասումների նշանակությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում դրամավարկային քաղաքականության գործիքների ազդեցության ուսումնասիրությունը՝ հատկապես տոկոսադրույքների, փողի առաջարկի, ֆինանսական շուկայի պայմանների և արժութային շուկայում ձևավորվող գործընթացների փոխկապակցվածության տեսանկյունից։ Հայաստանի դրամավարկային քաղաքականության զարգացման ընթացքում կիրառվել են տարբեր ռազմավարական մոտեցումներ, իսկ գնաճի նպատակադրման համակարգի պայմաններում առաջնային նշանակություն է ստացել գների կայունության ապահովումը՝ փոխարժեքի ձևավորումը հիմնականում թողնելով շուկայական պահանջարկի և առաջարկի ազդեցությանը։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել փոխարժեքի և գնաճի շարժընթացի տնտեսական վերլուծություն, դրանց վրա արտաքին և ներքին գործոնների ազդեցության գնահատում, ինչպես նաև դրամավարկային կարգավորման միջոցների սոցիալական ու տնտեսական հետևանքների ուսումնասիրություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում գների կայունության սոցիալական նշանակությանը, քանի որ բարձր և անկայուն գնաճը կարող է նվազեցնել իրական եկամուտների ու խնայողությունների գնողունակությունը և մեծացնել տնտեսական անորոշությունը։ Միաժամանակ փոխարժեքի զգալի տատանումները կարող են տարբեր ազդեցություն ունենալ ներմուծողների, արտահանողների, սպառողների և տնտեսության առանձին ոլորտների վրա։ Հետևաբար կարգավորման արդյունավետությունը դիտարկվում է ոչ միայն գնաճային կամ արժութային ցուցանիշների փոփոխության, այլև տնտեսական աճի, զբաղվածության, սոցիալական բարեկեցության և մակրոտնտեսական կայունության տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է դրամավարկային տնտեսագիտության, միջազգային ֆինանսների և սոցիալ-տնտեսական արդյունավետության գնահատման մոտեցումները՝ բացահայտելով փոխարժեքային ու գնաճային գործընթացների կարգավորման նշանակությունը Հայաստանի տնտեսության կայուն և հավասարակշռված զարգացման համար։

Աշխատությունը նվիրված է ուսուցիչների մասնագիտական վերապատրաստման կազմակերպման և դրա արդյունավետության բարձրացման ուղիների ուսումնասիրությանը շարունակական կրթության ժամանակակից հայեցակարգի շրջանակում։ Հետազոտության կենտրոնում մանկավարժի մասնագիտական զարգացման շարունակական բնույթն է, որի համաձայն մասնագիտական գիտելիքների, կարողությունների և մանկավարժական հմտությունների կատարելագործումը չի սահմանափակվում նախնական մասնագիտական կրթությամբ, այլ շարունակվում է աշխատանքային գործունեության ամբողջ ընթացքում։ Քննության են առնվում վերապատրաստման նպատակները, բովանդակությունը, կազմակերպման ձևերը և ուսուցիչների իրական մասնագիտական կարիքներին դրանց համապատասխանության խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այնպիսի մոտեցումների ուսումնասիրությանը, որոնք համադրում են տեսական գիտելիքների թարմացումը գործնական մանկավարժական փորձի զարգացման, նոր դասավանդման մեթոդների յուրացման, թվային գործիքների կիրառման և սովորողների անհատական առանձնահատկություններին համապատասխան կրթական միջավայրի ձևավորման հետ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ առկա, հեռավար և խառը վերապատրաստման ձևերի հնարավորություններին, փորձի փոխանակմանը, մասնագիտական համայնքներում համագործակցությանը, մենթորությանը, ինքնակրթությանը և դասավանդման սեփական փորձի վերլուծությանը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում վերապատրաստման արդյունավետության գնահատման խնդիրը, որը ենթադրում է ոչ միայն դասընթացին մասնակցության փաստի, այլև ձեռք բերված գիտելիքների և կարողությունների՝ ուսուցչի իրական մասնագիտական գործունեության վրա ունեցած ազդեցության ուսումնասիրություն։ Այս համատեքստում կարող են դիտարկվել ուսուցիչների մասնագիտական կարիքների նախնական գնահատումը, անհատական զարգացման նպատակների սահմանումը, հետադարձ կապի ապահովումը և վերապատրաստումից հետո մասնագիտական առաջընթացի դիտարկումը։ Շարունակական կրթությունը ներկայացվում է որպես ճկուն և երկարաժամկետ գործընթաց, որը հնարավորություն է տալիս արձագանքելու կրթական միջավայրի, ուսումնական ծրագրերի, տեխնոլոգիաների և հասարակության պահանջների փոփոխություններին։ Կարևորվում է նաև ուսուցչի ակտիվ մասնակցությունը սեփական մասնագիտական զարգացման պլանավորմանը՝ նրան դիտարկելով ոչ միայն որպես վերապատրաստման ծրագրերի մասնակից, այլև որպես սեփական փորձը վերլուծող և կատարելագործող մասնագետ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է մանկավարժության, մեծահասակների կրթության և կրթության կառավարման մոտեցումները՝ ուսուցիչների վերապատրաստման առավել նպատակային, շարունակական և գործնականորեն արդյունավետ համակարգերի ձևավորման հնարավորությունները բացահայտելու համար։

Աշխատությունը նվիրված է ծայրամասային նյարդի ծանր փորձարարական վնասման պայմաններում իմունային համակարգի վրա ազդեցություն ունեցող կենսաբանական գործոնների հնարավոր նյարդապաշտպան հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հիպոթալամուսային պրոլինով հարուստ PRP-1 պեպտիդի և միջինասիական կոբրայի թույնից ստացվող կենսաբանական բաղադրիչների ազդեցությունն է նյարդային հյուսվածքում վնասումից հետո ընթացող բջջային, իմունաբանական և վերականգնողական գործընթացների վրա։ Քննության են առնվում նյարդային և իմունային համակարգերի փոխազդեցության մեխանիզմները՝ հատկապես այն փոփոխությունները, որոնք ուղեկցում են ծայրամասային նյարդային հյուսվածքի վնասմանը և կարող են ազդել նյարդային բջիջների պահպանման ու վերականգնման հնարավորությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում PRP-1-ի՝ որպես կենսաբանական ակտիվ պեպտիդի իմունակարգավորիչ և հնարավոր նյարդապաշտպան ազդեցությունների գիտական գնահատմանը։ Կոբրայի թույնի հետ կապված ուսումնասիրությունը դիտարկվում է բացառապես փորձարարական կենսաբժշկական հետազոտության շրջանակում՝ կենտրոնանալով դրա առանձին կենսաբանական ազդեցությունների գիտական բնութագրման, այլ ոչ թե գործնական կիրառման վրա։ Հետազոտությունը կարող է ներառել նյարդային հյուսվածքի կառուցվածքային և գործառական փոփոխությունների, բորբոքային պատասխանի, բջջային կենսունակության և վերականգնողական երևույթների համեմատական գնահատում։ Երկու տարբեր կենսաբանական գործոնների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համադրելու դրանց ազդեցության բնույթը և պարզելու, թե նյարդային վնասման նկատմամբ օրգանիզմի պատասխանի որ օղակների հետ կարող են կապված լինել դիտվող փոփոխությունները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև իմունային կարգավորման և նյարդային հյուսվածքի վերականգնման փոխադարձ կապի ուսումնասիրությունը, քանի որ վնասումից հետո ընթացող գործընթացները պայմանավորված են բազմաթիվ բջջային և մոլեկուլային համակարգերի համատեղ գործունեությամբ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նյարդակենսաբանության, փորձարարական նյարդաբանության, իմունաբանության և կենսաքիմիայի մոտեցումները՝ նպաստելով ծայրամասային նյարդային համակարգի վնասումների ժամանակ նյարդապաշտպան և վերականգնողական մեխանիզմների վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ջերմոցային տնտեսությունների ֆինանսական վիճակի գնահատմանը, դրանց տնտեսական կայունության վրա ազդող գործոնների բացահայտմանը և գործունեության արդյունավետության բարելավման հնարավոր ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ջերմոցային արտադրության կազմակերպման տնտեսական առանձնահատկություններն են, արտադրական ծախսերի կառուցվածքը, եկամուտների ձևավորման աղբյուրները, շահութաբերությունը, վճարունակությունը և ֆինանսական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը։ Քննության են առնվում ջերմոցային տնտեսությունների ֆինանսական արդյունքների վրա ազդող ներքին և արտաքին գործոնները՝ արտադրական ռեսուրսների արժեքը, էներգատարությունը, տեխնիկական հագեցվածությունը, աշխատուժի օգտագործումը, արտադրանքի իրացման պայմանները, շուկայական գների փոփոխությունները և ֆինանսավորման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ֆինանսական կայունության ցուցանիշների վերլուծությանը, շրջանառու միջոցների կառավարմանը, ծախսերի օպտիմալացմանը և ներդրումային ռեսուրսների ներգրավման հնարավորություններին։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել տարբեր չափերի և մասնագիտացման ջերմոցային տնտեսությունների տնտեսական ցուցանիշների համեմատական գնահատում՝ բացահայտելով արտադրության արդյունավետության և ֆինանսական վիճակի միջև առկա փոխկապակցվածությունները։ Կարևորվում են նաև ժամանակակից տեխնոլոգիաների ներդրման, էներգախնայողության, արտադրական գործընթացների կազմակերպման կատարելագործման և բերքատվության բարձրացման տնտեսական հետևանքները։ Առանձին ուղղություն է ջերմոցային արտադրանքի իրացման համակարգի ուսումնասիրությունը, ներքին և արտաքին շուկաների հասանելիության, մատակարարման շղթաների, մրցունակության և արտադրանքի արժեքի ձևավորման խնդիրների դիտարկումը։ Ֆինանսական կայունացման միջոցները կարող են վերլուծվել վարկային և ներդրումային քաղաքականության, ապահովագրական մեխանիզմների, պետական աջակցության ծրագրերի և գյուղատնտեսական համագործակցության զարգացման ընդհանուր համատեքստում։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է ֆինանսական պլանավորման, ռիսկերի կառավարման և արտադրական ու ֆինանսական ցուցանիշների համակարգված վերահսկման նշանակությունը տնտեսությունների երկարաժամկետ կենսունակության ապահովման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, ֆինանսական կառավարման և գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել ջերմոցային տնտեսությունների ֆինանսական կայունության ամրապնդման և տնտեսական գործունեության արդյունավետության բարձրացման գիտականորեն հիմնավորված ուղղություններ։