Ready-made Materials

Աշխատությունը նվիրված է բնական թեթև լցանյութերի կիրառմամբ պատրաստված երկաթբետոնե սյուների կրողունակության, դեֆորմացիոն հատկությունների և լարվածային վիճակի ուսումնասիրությանը՝ սեղմող և լայնական նշանափոխ բեռնվածքների համատեղ ազդեցության պայմաններում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն օրինաչափությունների բացահայտման վրա, որոնք պայմանավորում են նման կառուցվածքային տարրերի աշխատանքը բարդ բեռնավորման դեպքում և որոշում դրանց ամրությունը, կոշտությունը, կայունությունն ու շահագործման հուսալիությունը։ Քննության են առնվում թեթև բետոնի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները, բնական ծակոտկեն լցանյութերի ազդեցությունը բետոնի խտության, ամրության և դեֆորմացիոն բնութագրերի վրա, ինչպես նաև բետոնի ու ամրանային համակարգի համատեղ աշխատանքի առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում առանցքային սեղմող ուժերի և ուղղությունը պարբերաբար փոխող լայնական ազդեցությունների միաժամանակյա ներգործությանը, որի պայմաններում սյուներում ձևավորվում է բարդ լարվածադեֆորմացիոն վիճակ։ Ուսումնասիրվում են ճաքերի առաջացման և զարգացման օրինաչափությունները, մնացորդային դեֆորմացիաները, կոշտության փոփոխությունը կրկնվող բեռնավորման ընթացքում և կառուցվածքային տարրի սահմանային վիճակին հասնելու պայմանները։ Կարևորվում է ամրանավորման աստիճանի, սյան երկրաչափական չափերի, բետոնի ամրության և կիրառվող լցանյութի հատկությունների ազդեցության գնահատումը կրողունակության վրա։ Փորձարարական հետազոտությունների միջոցով հնարավոր է հետևել փորձանմուշների վարքին բեռնավորման տարբեր փուլերում, գրանցել դեֆորմացիաները և համեմատել ստացված սահմանային բեռները հաշվարկային գնահատականների հետ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ հաշվարկային մոդելների ճշգրտման և թեթև բետոնից պատրաստված կրող տարրերի նախագծման մեթոդների կատարելագործման համար։ Նշանափոխ լայնական ուժերի ուսումնասիրությունն առանձնահատուկ նշանակություն ունի այն կառույցների համար, որոնք շահագործման ընթացքում կարող են ենթարկվել փոփոխական դինամիկական ազդեցությունների, այդ թվում՝ սեյսմիկ բեռնվածքների։ Այս տեսանկյունից կարևորվում են ոչ միայն տարրի առավելագույն կրողունակությունը, այլև կրկնվող ազդեցությունների պայմաններում նրա դեֆորմացիոն վարքը և ընդհանուր կառուցվածքային հուսալիությունը։ Բնական թեթև լցանյութերի օգտագործումը դիտարկվում է նաև կառուցվածքի սեփական զանգվածի նվազեցման և նյութական ռեսուրսների արդյունավետ կիրառման տեսանկյունից։ Աշխատությունը համադրում է երկաթբետոնե կոնստրուկցիաների տեսության, շինարարական մեխանիկայի և փորձարարական հետազոտությունների մեթոդները՝ նպաստելով բարդ բեռնավորման պայմաններում թեթև երկաթբետոնե տարրերի աշխատանքի առավել ամբողջական գնահատմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել շինարարական կոնստրուկցիաների, երկաթբետոնի, սեյսմակայուն շինարարության, կառուցվածքային մեխանիկայի և շինանյութերի ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, նախագծող ինժեներների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է էլեկտրական մեքենաների և ապարատների կոլեկտիվ ավտոմատացված նախագծման ու հետազոտման համակարգի մշակմանը՝ բաշխված հաշվարկային միջավայրի հնարավորությունների օգտագործմամբ։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այնպիսի միասնական ծրագրային և տեղեկատվական ենթակառուցվածքի ստեղծման վրա, որը թույլ է տալիս տարբեր մասնագետների և հաշվարկային ռեսուրսների համատեղ մասնակցությամբ իրականացնել էլեկտրատեխնիկական օբյեկտների նախագծում, մոդելավորում, հաշվարկ և վերլուծություն։ Քննության են առնվում ավտոմատացված նախագծման համակարգերի կառուցվածքային սկզբունքները, ծրագրային մոդուլների փոխգործակցությունը, տվյալների փոխանակման կազմակերպումը և տարբեր օգտվողների աշխատանքների համակարգման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բաշխված հաշվարկների կիրառմանը, որի շնորհիվ հնարավոր է բարդ հաշվարկային խնդիրները բաժանել առանձին ենթախնդիրների և դրանք կատարել տարբեր համակարգչային հանգույցներում՝ բարձրացնելով ընդհանուր արտադրողականությունը և կրճատելով նախագծման ժամանակը։ Ուսումնասիրվում են էլեկտրական մեքենաների և ապարատների հիմնական պարամետրերի հաշվարկման, դրանց էլեկտրամագնիսական, ջերմային և կառուցվածքային բնութագրերի գնահատման, ինչպես նաև նախագծային տարբերակների համեմատության և օպտիմալացման հնարավորությունները։ Կարևորվում է մաթեմատիկական մոդելների, հաշվարկային ալգորիթմների և տվյալների միասնական բազայի համադրումը, որը թույլ է տալիս նախագծման տարբեր փուլերում օգտագործել փոխկապակցված տեխնիկական տեղեկատվություն։ Կոլեկտիվ աշխատանքի կազմակերպման տեսանկյունից դիտարկվում են օգտվողների դերերի բաշխումը, նախագծային տվյալների համատեղ հասանելիությունը, կատարված փոփոխությունների համաձայնեցումը և հաշվարկային արդյունքների պահպանման ու փոխանակման մեխանիզմները։ Առանձին նշանակություն ունի համակարգի ճկունությունն ու ընդլայնելիությունը, քանի որ տարբեր տեսակի էլեկտրական մեքենաների և սարքերի ուսումնասիրությունը կարող է պահանջել նոր հաշվարկային մոդուլների և մեթոդների ավելացում։ Հետազոտության շրջանակում գնահատվում են համակարգի արտադրողականությունը, հուսալիությունը, տեղեկատվական փոխանակման արդյունավետությունը և բաշխված ռեսուրսների օգտագործման նպատակահարմարությունը։ Քննարկվում են նաև ցանցային միջավայրում նախագծային գործընթացների կազմակերպման առանձնահատկությունները, այդ թվում՝ հեռավոր աշխատատեղերի և կենտրոնացված կամ բաշխված տվյալների պահոցների միջև փոխգործակցությունը։ Նման համակարգը հնարավորություն է տալիս ավտոմատացնել նախագծման բազմաթիվ փուլեր, նվազեցնել կրկնվող հաշվարկների ծավալը, արագացնել տարբեր նախագծային լուծումների փորձարկումը և բարձրացնել ինժեներական որոշումների հիմնավորվածությունը։ Աշխատությունը համադրում է էլեկտրատեխնիկայի, համակարգչային մոդելավորման, ավտոմատացված նախագծման և բաշխված հաշվարկների մեթոդները՝ ներկայացնելով դրանց կիրառման հնարավորությունները միասնական ինժեներական միջավայրում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել էլեկտրական մեքենաների և ապարատների նախագծման, ավտոմատացված նախագծման համակարգերի, հաշվարկային տեխնիկայի, ծրագրային ճարտարագիտության և բաշխված համակարգերի ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, ինժեներների, ծրագրավորողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հայ ազգային-ազատագրական պայքարի նշանավոր գործիչ Անդրանիկ Օզանյանի գործունեությանը և նրա դերին XIX դարի վերջի ու XX դարի սկզբի հայ հեղափոխական շարժման զարգացման գործընթացում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն պատմաքաղաքական պայմանների վրա, որոնցում ձևավորվեցին արևմտահայության ազգային և քաղաքական պահանջները, ինքնապաշտպանական նախաձեռնությունները և ազատագրական պայքարի կազմակերպված ձևերը։ Ներկայացվում են Օսմանյան կայսրությունում հայ բնակչության հասարակական ու քաղաքական դրությունը, հայկական բնակավայրերի անվտանգության խնդիրները և այդ իրադրության ազդեցությունը ազգային շարժման գաղափարական ու կազմակերպական զարգացման վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Անդրանիկի՝ որպես ֆիդայական շարժման առաջնորդներից մեկի գործունեությանը, նրա մասնակցությանը հայկական ինքնապաշտպանական պայքարին, կազմակերպչական կարողություններին և ժամանակակիցների շրջանում ունեցած հեղինակությանը։ Քննության են առնվում ֆիդայական խմբերի ձևավորման պատճառները, դրանց նպատակները, հասարակության տարբեր շերտերի հետ ունեցած կապերը և ազգային-ազատագրական շարժման ընդհանուր կառուցվածքում զբաղեցրած տեղը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հայկական քաղաքական կազմակերպությունների և հեղափոխական գործիչների գործունեությանը, նրանց գաղափարական մոտեցումներին ու ազգային խնդրի լուծման վերաբերյալ պատկերացումներին։ Կարևորվում է Անդրանիկի հարաբերությունների ուսումնասիրությունը ժամանակաշրջանի քաղաքական և ռազմական գործիչների հետ, ինչպես նաև նրա դիրքորոշումների փոփոխությունը պատմական տարբեր փուլերում։ Դիտարկվում են Բալկանյան պատերազմների, Առաջին համաշխարհային պատերազմի և Կովկասյան ռազմաճակատի իրադարձությունների հետ կապված նրա գործունեության հիմնական դրվագները՝ դրանք տեղադրելով տարածաշրջանային և միջազգային քաղաքական զարգացումների համատեքստում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ռազմական առաջնորդի կերպարի և ազգային հերոսի մասին հասարակական պատկերացումների ձևավորման ուսումնասիրությունը։ Այդ տեսանկյունից նրա գործունեությունը դիտարկվում է ոչ միայն ռազմական ու քաղաքական պատմության, այլև պատմական հիշողության, ազգային ինքնագիտակցության և հասարակական գաղափարների զարգացման շրջանակում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել անհատի դերը լայնածավալ ազգային շարժումների ընթացքում և հասկանալ, թե ինչպես են քաղաքական գաղափարները, հասարակական պահանջները, ինքնապաշտպանական պայքարը և միջազգային իրադրությունը փոխազդել հայկական ազգային շարժման զարգացման տարբեր փուլերում։ Միաժամանակ նյութը կարևոր է աղբյուրագիտական տեսանկյունից, քանի որ Անդրանիկի գործունեության վերաբերյալ տարբեր ժամանակաշրջաններում ձևավորվել են բազմազան, երբեմն նաև հակասական գնահատականներ, որոնց համադրումը նպաստում է պատմական իրադարձությունների առավել ամբողջական ընկալմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, ազգային-ազատագրական շարժումների, ռազմական պատմության, քաղաքական պատմության և պատմական հիշողության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է փշոտ եղևնու (Picea pungens Engelm.) տնկանյութի հիդրոպոնիկ եղանակով աճեցման կենսաբանական և ագրոտեխնիկական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ Արարատյան դաշտի բնակլիմայական պայմաններում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է անհող մշակության տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորությունների, երիտասարդ բույսերի աճի ու զարգացման օրինաչափությունների և բարձրորակ տնկանյութի ստացման համար անհրաժեշտ պայմանների գնահատման վրա։ Քննության են առնվում հիդրոպոնիկ համակարգերում բույսերի հանքային սնուցման, ջրային ռեժիմի, արմատային համակարգի զարգացման և շրջակա միջավայրի գործոնների փոխազդեցության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում սննդարար լուծույթների բաղադրությանը և դրանցում հիմնական սննդատարրերի հավասարակշռությանը, քանի որ անհող մշակության պայմաններում բույսերի սննդային պահանջների ապահովումը անմիջականորեն կապված է կիրառվող լուծույթի հատկությունների հետ։ Ուսումնասիրվում են տնկիների աճի ինտենսիվությունը, բարձրության և տրամագծի փոփոխությունները, արմատային ու վերգետնյա կենսազանգվածի ձևավորումը և ընդհանուր կենսունակությունը։ Կարևորվում է Արարատյան դաշտին բնորոշ բարձր ջերմաստիճանների, օդի հարաբերական խոնավության, լուսային պայմանների և սեզոնային տատանումների ազդեցության գնահատումը, քանի որ փշատերև բույսերի տնկանյութի արդյունավետ աճեցումը պահանջում է միջավայրի պայմանների համապատասխան կարգավորում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել հիդրոպոնիկ աճեցման տարբեր եղանակներ և ավանդական տնկարանային տեխնոլոգիաներ՝ որոշելու դրանց ազդեցությունը տնկանյութի որակական ու քանակական ցուցանիշների վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ջրի և սննդանյութերի օգտագործման արդյունավետությանը, աճեցման գործընթացի վերահսկելիությանը և սահմանափակ տարածքում միատեսակ ու կենսունակ տնկիների ստացման հնարավորությանը։ Դիտարկվում են նաև ստացված տնկանյութի հետագա հարմարվողականության և բաց գրունտ տեղափոխելուց հետո զարգացման հետ կապված հարցերը։ Հիդրոպոնիկ տեխնոլոգիաների կիրառումը հնարավորություն է տալիս ավելի ճշգրիտ վերահսկել բույսերի սնուցման և ջրամատակարարման պայմանները, նվազեցնել հողի հատկություններից կախվածությունը և կատարելագործել դեկորատիվ ծառատեսակների բազմացման ու տնկանյութի արտադրության գործընթացները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ քաղաքային կանաչապատման, դեկորատիվ այգեգործության, տնկարանային տնտեսության և անտառային տնկանյութի արտադրության զարգացման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել անտառագիտության, բուսաբուծության, հիդրոպոնիկայի, դեկորատիվ այգեգործության, բույսերի ֆիզիոլոգիայի և կանաչապատման ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Հրատարակությունը տեղեկատու-մատենագիտական բնույթի պարբերական աղբյուր է, որի հիմնական նպատակն է համակարգված ձևով ներկայացնել հայ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրականությունը և նպաստել անհրաժեշտ նյութերի արագ հայտնաբերմանը։ Այն նախատեսված է մշակույթի ու արվեստի ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ուսանողների, գրադարանավարների, մատենագետների և թեմայով հետաքրքրվող ընթերցողների տեղեկատվական պահանջները բավարարելու համար։ Բովանդակային շրջանակը ներառում է մշակույթի պատմությանը, կերպարվեստին, ճարտարապետությանը, երաժշտությանը, թատերական արվեստին, կինոյին, մշակութային ժառանգությանը, թանգարանային գործունեությանը, պատմամշակութային հուշարձանների պահպանությանը, գրադարանագիտությանը, մատենագիտությանը և հարակից ոլորտներին վերաբերող հրապարակումներ։ Ներկայացվող նյութերը կարող են ընդգրկել առանձին գրքեր, գրքույկներ, ժողովածուներ, գիտական ուսումնասիրություններ, պարբերական մամուլում տպագրված հոդվածներ և այլ հրատարակություններ, որոնք արժեքավոր տեղեկություններ են հաղորդում հայկական մշակութային կյանքի և արվեստի տարբեր բնագավառների վերաբերյալ։ Մատենագիտական նկարագրությունների համակարգումը թեմատիկ և դասակարգային սկզբունքներով հնարավորություն է տալիս ընթերցողին կողմնորոշվել մեծածավալ տեղեկատվության մեջ և ընտրել իրեն անհրաժեշտ ոլորտին համապատասխան աղբյուրները։ Նման տեղեկատուների կարևոր առանձնահատկություններից է ընթացիկ հրապարակումների կանոնավոր հաշվառումը, որի շնորհիվ հնարավոր է հետևել որոշակի ժամանակահատվածում գիտական և մշակութային գրականության զարգացման ուղղություններին, առավել հաճախ ուսումնասիրվող թեմաներին և հրատարակչական ակտիվությանը։ Մատենագիտական տվյալները միաժամանակ նպաստում են գրադարանային ֆոնդերում համապատասխան նյութերի նույնականացմանն ու որոնմանը։ Հրատարակությունը արժեքավոր է նաև հետազոտական տեսանկյունից, քանի որ տարբեր տարիների թողարկումների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել հայկական մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ գիտական հետաքրքրությունների փոփոխությունները, նոր թեմաների առաջացումը և առանձին արվեստագիտական ուղղությունների զարգացման ընթացքը։ Այն ոչ միայն գործնական որոնողական միջոց է, այլև տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային և գիտական կյանքի յուրատեսակ փաստագրական պատկերը պահպանող աղբյուր։ Մատենագիտական տեղեկատվության պարբերական հավաքագրումն ու դասակարգումը նպաստում են հայկական մշակութային ժառանգության վերաբերյալ հրատարակությունների պահպանմանը, գիտական շրջանառությանը և հետագա ուսումնասիրությանը։ Նյութը կարող է հատկապես օգտակար լինել արվեստաբանների, մշակութաբանների, պատմաբանների, գրադարանագետների, մատենագետների, գիտաշխատողների և ուսանողների համար՝ որպես հայ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ համապատասխան ժամանակաշրջանի գրականության որոնման ու ուսումնասիրության սկզբնաղբյուր։

Աշխատությունը նվիրված է աստղաֆիզիկական օբյեկտների հիերարխիկ համակարգերի կառուցվածքի, կազմակերպման և դինամիկական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն համակարգերի վրա, որոնցում տարբեր մասշտաբների աստղագիտական օբյեկտները ձևավորում են փոխկապակցված ենթահամակարգեր և կարող են դիտարկվել որպես ավելի մեծ կառուցվածքների բաղադրիչներ։ Քննության են առնվում հիերարխիկ կազմակերպման ֆիզիկական և մաթեմատիկական սկզբունքները, տարածական բաշխման օրինաչափությունները, գրավիտացիոն փոխազդեցությունների ազդեցությունը և համակարգերի կայունության պայմանները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բազմակի աստղային համակարգերին, աստղակույտերին, գալակտիկական խմբավորումներին և այլ գրավիտացիոն համակարգերին, որոնց կառուցվածքում հնարավոր է տարբերակել կազմակերպման մի քանի մակարդակներ։ Ուսումնասիրվում է առանձին բաղադրիչների զանգվածների, փոխադարձ հեռավորությունների, շարժման արագությունների և ուղեծրային բնութագրերի ազդեցությունը ամբողջ համակարգի դինամիկական վարքի վրա։ Կարևորվում են հիերարխիկ կառուցվածքների առաջացման և երկարաժամկետ պահպանման պայմանները, ինչպես նաև ներքին և արտաքին գրավիտացիոն ազդեցությունների հետևանքով դրանց հնարավոր փոփոխությունները։ Տեսական վերլուծության շրջանակում կարող են կիրառվել երկնային մեխանիկայի, վիճակագրական ֆիզիկայի և դինամիկական համակարգերի տեսության մեթոդները՝ տարբեր աստղաֆիզիկական կառուցվածքների հատկությունների մոդելավորման և համեմատության համար։ Դիտարկվում են համակարգերի կայունության չափանիշները, էներգիայի և անկյունային մոմենտի բաշխումը, բաղադրիչների փոխազդեցության բնույթը և ժամանակի ընթացքում կառուցվածքային փոփոխությունների հնարավոր մեխանիզմները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է դիտողական տվյալների և տեսական մոդելների համադրումը, որի միջոցով հնարավոր է գնահատել իրական աստղագիտական համակարգերի համապատասխանությունը առաջարկվող հիերարխիկ կառուցվածքային սխեմաներին։ Ուշադրություն է հատկացվում նաև տարբեր մասշտաբներում դիտվող կառուցվածքային նմանություններին և այն հարցին, թե որքանով կարող են ընդհանուր ֆիզիկական օրինաչափությունները կիրառվել տարբեր աստղաֆիզիկական համակարգերի նկարագրության համար։ Նման ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ գրավիտացիոն համակարգերի ձևավորման, զարգացման և փոխազդեցության գործընթացները, ինչպես նաև պարզել դրանց տեղը Տիեզերքի կառուցվածքային կազմակերպման ընդհանուր պատկերում։ Աշխատությունը համադրում է տեսական աստղաֆիզիկայի և մաթեմատիկական մոդելավորման մոտեցումները՝ նպաստելով բազմաբաղադրիչ աստղային ու գալակտիկական համակարգերի կառուցվածքի և դինամիկայի վերաբերյալ պատկերացումների զարգացմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել աստղաֆիզիկայի, աստղային դինամիկայի, երկնային մեխանիկայի, գալակտիկաների կառուցվածքի և մաթեմատիկական ֆիզիկայի ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ամերիկացի գրող Սինքլեր Լուիսի ստեղծագործական համակարգի, գեղարվեստական մտածողության և գրական արտահայտչամիջոցների առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է հեղինակի արձակում ամերիկյան հասարակության սոցիալական, բարոյական և մշակութային խնդիրների գեղարվեստական արտացոլման սկզբունքների վրա։ Քննության են առնվում ռեալիստական պատկերման մեթոդները, երգիծանքի և հեգնանքի կիրառումը, կերպարների կառուցման եղանակները, պատմողական կառուցվածքը և հասարակական միջավայրի նկարագրման առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ գրողի ստեղծագործություններում անհատի կյանքը հաճախ ներկայացվում է հասարակական հաստատությունների, ընդունված արժեքների, մասնագիտական միջավայրի և զանգվածային մտածողության հետ ունեցած հարաբերությունների միջոցով։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում սոցիալական քննադատությանը, որի օգնությամբ բացահայտվում են հասարակական կարծրատիպերը, նյութական հաջողության գերարժևորումը, առևտրայնացված մտածողությունը, հասարակական հեղինակության ձգտումը և անհատի ինքնուրույնության սահմանափակման տարբեր դրսևորումները։ Ուսումնասիրվում է կերպարների հոգեբանական ու սոցիալական բնութագրման փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև այն եղանակները, որոնց միջոցով անհատական ճակատագրերը վերածվում են ավելի լայն հասարակական երևույթների արտահայտման միջոցի։ Հատուկ նշանակություն ունի երգիծական տիպականացման մեթոդը, երբ առանձին հերոսի վարքագծի, խոսքի և աշխարհընկալման միջոցով ներկայացվում են որոշակի սոցիալական խմբի կամ միջավայրի բնորոշ հատկանիշները։ Դիտարկվում են նաև երկխոսության, հեղինակային գնահատականի, մանրամասների, հակադրությունների և կենցաղային նկարագրությունների գործառույթները գեղարվեստական ամբողջության ձևավորման մեջ։ Գրողի մեթոդը վերլուծվում է ամերիկյան քննադատական ռեալիզմի զարգացման համատեքստում՝ ուշադրություն դարձնելով իրականության դիտարկման և դրա գեղարվեստական վերաիմաստավորման հարաբերակցությանը։ Կարևորվում է նաև լեզվաոճական միջոցների դերը կերպարների անհատականացման, սոցիալական միջավայրի վերարտադրման և երգիծական ազդեցության ուժեղացման գործում։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել, թե ինչպես են գեղարվեստական ձևը, սոցիալական դիտարկումը և քննադատական վերաբերմունքը միավորվում միասնական ստեղծագործական համակարգում։ Միաժամանակ ներկայացվում է հեղինակի տեղը XX դարի ամերիկյան գրականության զարգացման գործընթացում և նրա ստեղծագործական ժառանգության նշանակությունը հասարակության ու անհատի փոխհարաբերությունների գեղարվեստական ուսումնասիրման տեսանկյունից։ Նյութը կարող է օգտակար լինել գրականագիտության, ամերիկյան գրականության պատմության, համեմատական գրականագիտության և գեղարվեստական մեթոդի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Լոռու մարզի տեխնածին ազդեցության գոտիների էկոհամակարգերի էկոլոգիական և թունաբանական վիճակի գնահատմանը, հողային միջավայրի աղտոտման առանձնահատկությունների բացահայտմանը և խախտված տարածքների վերականգնման արդյունավետ ուղիների մշակմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է արդյունաբերական ու հանքարդյունաբերական գործունեության հետևանքով շրջակա միջավայրում առաջացող փոփոխությունների, աղտոտիչ նյութերի տարածման և դրանց՝ հողի ու էկոհամակարգի տարբեր բաղադրիչների վրա ունեցած ազդեցության ուսումնասիրության վրա։ Քննության են առնվում հողերի ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, աղտոտման մակարդակն ու տարածական բաշխումը, ծանր մետաղների և այլ տեխնածին նյութերի կուտակման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց հնարավոր ներգործությունը բուսականության, հողային օրգանիզմների և բնական էկոլոգիական գործընթացների վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում աղտոտված տարածքների էկոտոքսիկոլոգիական գնահատման մեթոդներին, որոնք հնարավորություն են տալիս որոշել ոչ միայն առանձին նյութերի պարունակությունը, այլև դրանց ընդհանուր ազդեցությունը էկոհամակարգի կայունության և կենսաբանական գործառույթների վրա։ Ուսումնասիրվում են արդյունաբերական աղբյուրների և շրջակա տարածքների միջև կապերը, աղտոտիչների տեղափոխման ու կուտակման հնարավոր մեխանիզմները և բնական պայմանների ազդեցությունը դրանց տարածման վրա։ Կարևորվում է հողի՝ որպես էկոհամակարգի առանցքային բաղադրիչի դերը, քանի որ դրա որակական փոփոխությունները կարող են անդրադառնալ բուսական ծածկույթի, կենսաբազմազանության և նյութերի բնական շրջանառության վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է խախտված և աղտոտված հողերի վերականգնման հնարավորությունների գնահատումը։ Դիտարկվում են ռեկուլտիվացիոն և կենսաբանական վերականգնման մոտեցումները, հողի հատկությունների բարելավման, աղտոտիչների շարժունակության նվազեցման և բուսական ծածկույթի վերականգնման հնարավորությունները։ Հատուկ նշանակություն է տրվում այնպիսի միջոցների ընտրությանը, որոնք համապատասխանում են տվյալ տարածքի բնական պայմաններին և տեխնածին ազդեցության բնույթին։ Համեմատական և փորձարարական ուսումնասիրությունների միջոցով հնարավոր է գնահատել տարբեր վերականգնողական մոտեցումների արդյունավետությունը և առաջարկել բնապահպանական վիճակի բարելավման գիտականորեն հիմնավորված միջոցառումներ։ Աշխատությունը նպաստում է Լոռու մարզի արդյունաբերական տարածքներում ձևավորված էկոլոգիական խնդիրների համալիր գնահատմանը՝ միավորելով հողագիտության, էկոտոքսիկոլոգիայի, շրջակա միջավայրի քիմիայի և էկոհամակարգերի վերականգնման մոտեցումները։ Ստացված արդյունքները կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ աղտոտված հողերի մոնիթորինգի, բնապահպանական ռիսկերի գնահատման, տարածքների վերականգնման ծրագրերի մշակման և բնական ռեսուրսների կայուն կառավարման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել բնապահպանության, էկոտոքսիկոլոգիայի, հողագիտության, շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի և տեխնածին աղտոտման հետևանքների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, բնապահպանների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառի պղնձահանքերի երկրաբանական ուսումնասիրությունների արդյունքների ներկայացմանը և տարածաշրջանի հանքային պաշարների գնահատմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է պղնձի հանքայնացման տարածական բաշխման, հանքաբեր ապարների երկրաբանական կառուցվածքի, հանքային մարմինների տեղադրման պայմանների և դրանց արդյունաբերական նշանակության բացահայտման վրա։ Ներկայացվում են ուսումնասիրված տարածքների երկրաբանական առանձնահատկությունները, ապարների կազմն ու փոխհարաբերությունները, շերտագրական և կառուցվածքային պայմանները, ինչպես նաև հանքայնացման ձևավորման հետ կապված բնական գործընթացները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում պղնձային հանքանյութերի հանդիպման վայրերին, հանքային երակների և այլ հանքաբեր մարմինների տարածմանը, դրանց ձևաբանական բնութագրերին և շրջակա ապարների հետ ունեցած կապերին։ Դաշտային ուսումնասիրությունների շրջանակում կարող են ներկայացվել երկրաբանական դիտարկումների, նմուշառման, հանքային ապարների նկարագրության և տեղանքի հետազոտման արդյունքները, որոնց հիման վրա գնահատվում են առանձին հանքավայրերի և հանքաերևակումների հնարավորությունները։ Կարևորվում են նաև հանքանյութերի որակի, տարածման շարունակականության և արդյունահանման համար նպաստավոր կամ սահմանափակող երկրաբանական պայմանների վերաբերյալ տվյալները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանում Զանգեզուրի հանքային հարստությունների ուսումնասիրման մակարդակի, կիրառված երկրաբանական մեթոդների և պղնձի արդյունահանման զարգացման նկատմամբ տնտեսական հետաքրքրության մասին։ Հանքավայրերի նկարագրությունները կարող են ներառել նաև արդեն շահագործվող հանքերի վիճակի, նախկին լեռնային աշխատանքների հետքերի, հանքային տարածքների հասանելիության և հետագա հետախուզական աշխատանքների նպատակահարմարության վերաբերյալ դիտարկումներ։ Հատուկ արժեք ունեն տարածքի երկրաբանական կառուցվածքի վերաբերյալ վաղ շրջանի փաստագրական տվյալները, քանի որ դրանք կարող են համադրվել հետագա երկրաբանական հետազոտությունների արդյունքների հետ և օգտագործվել տարածաշրջանի հանքարդյունաբերության պատմական զարգացման ուսումնասիրության համար։ Միաժամանակ նյութն արտացոլում է Ռուսական կայսրության վարչական համակարգում ընդգրկված Զանգեզուրի բնական պաշարների ուսումնասիրման պատմական փուլերից մեկը և կարևոր սկզբնաղբյուր է տարածաշրջանի տնտեսական ու արդյունաբերական պատմության տեսանկյունից։ Երկրաբանական և պատմական տեղեկությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատել պղնձի հանքավայրերի նշանակությունը ոչ միայն բնական ռեսուրսների, այլև տեղական տնտեսության և հետագա հանքարդյունաբերական զարգացման համատեքստում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել երկրաբանության, հանքաբանության, օգտակար հանածոների հանքավայրերի ուսումնասիրության, տնտեսական պատմության, պատմական աշխարհագրության և Հայաստանի ու Զանգեզուրի հանքարդյունաբերության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների, մասնագետների և ուսանողների համար։

Հրատարակությունը համառոտ պատմամշակութային ուղեցույց է՝ նվիրված միջնադարյան հայկական նշանավոր քաղաքային կենտրոնի պատմությանը, ճարտարապետությանը, հնագիտական հուշարձաններին և տարածական կառուցվածքին։ Նյութը նախատեսված է ընթերցողին բնակավայրի վերաբերյալ ընդհանուր, բայց համակարգված պատկերացում տալու և նրա կարևորագույն հուշարձանների ճանաչումն ու տեղորոշումը հեշտացնելու համար։ Ներկայացվում են քաղաքի պատմական զարգացման հիմնական փուլերը, քաղաքական և տնտեսական նշանակությունը, ինչպես նաև այն ժամանակաշրջանները, երբ այն առանձնահատուկ դեր է ունեցել Հայաստանի հասարակական, առևտրական և մշակութային կյանքում։ Ուշադրություն է հատկացվում քաղաքաշինական կառուցվածքին, պաշտպանական համակարգերին, պարիսպներին, դարպասներին, փողոցներին, հրապարակներին և քաղաքային տարածքի տարբեր հատվածների փոխադարձ դասավորությանը։ Առանձին տեղ են զբաղեցնում եկեղեցական և աշխարհիկ ճարտարապետության հուշարձանները՝ տաճարները, եկեղեցիները, պալատական կառույցները և այլ պահպանված կամ ավերակ վիճակում գտնվող շինություններ, որոնց միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել միջնադարյան հայկական ճարտարապետության զարգացման մակարդակի մասին։ Նկարագրությունների միջոցով բացահայտվում են շինարարական տեխնիկան, ճարտարապետական ձևերը, հարդարանքի առանձնահատկությունները և տարբեր ժամանակաշրջաններին բնորոշ գեղարվեստական լուծումները։ Կարևորվում են նաև հնագիտական ուսումնասիրությունների արդյունքում բացահայտված նյութերը, որոնք լրացուցիչ տեղեկություններ են հաղորդում բնակչության առօրյայի, արհեստների, առևտրի և քաղաքային տնտեսության մասին։ Հրատարակությանը կից հատակագիծը հնարավորություն է տալիս տեսողականորեն ընկալել հնավայրի ընդհանուր կառուցվածքը, հիմնական հուշարձանների տեղադրությունը և դրանց տարածական հարաբերությունները՝ միաժամանակ ծառայելով որպես գործնական կողմնորոշման միջոց։ Ուղեցույցային բնույթը պայմանավորում է նյութի հակիրճ և տեղեկատվական շարադրանքը՝ պատմական տեղեկությունները համադրելով տեղագրական ու ճարտարապետական նկարագրությունների հետ։ Նման հրատարակությունը արժեքավոր է նաև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի հուշարձանագիտական և զբոսաշրջային ներկայացման օրինակ, քանի որ արտացոլում է պատմական քաղաքի ուսումնասիրման, պահպանման և հանրայնացման նկատմամբ եղած մոտեցումները։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմությամբ, միջնադարյան ճարտարապետությամբ, հնագիտությամբ, պատմական աշխարհագրությամբ և մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, ինչպես նաև հետազոտողների, ուսանողների և պատմական հուշարձանների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։

Աշխատությունը նվիրված է փոշով հարուստ ինտենսիվ աստղառաջացման գալակտիկաների և ակտիվ գալակտիկական միջուկների ֆիզիկական հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հեռավոր ինֆրակարմիր տիրույթում դիտվող իոնացված ածխածնի [CII] 158 մկմ սպեկտրային ճառագայթման գծի միջոցով։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է միջաստղային միջավայրի կառուցվածքի, գազի ֆիզիկական վիճակի, աստղառաջացման ակտիվության և գալակտիկական միջուկներում ընթացող էներգետիկ գործընթացների մասին տեղեկություններ ստանալու հնարավորությունների վրա։ [CII] գիծը համարվում է գալակտիկաների միջաստղային միջավայրի կարևոր սպեկտրային ցուցիչներից մեկը, քանի որ այն կապված է գազի սառեցման գործընթացների հետ և կարող է զգալի տեղեկություն տրամադրել աստղառաջացման շրջանների պայմանների վերաբերյալ։ Քննության են առնվում այս ճառագայթման առաջացման ֆիզիկական մեխանիզմները, դրա ինտենսիվության և գալակտիկաների տարբեր բնութագրերի միջև հնարավոր կապերը, ինչպես նաև փոշու առկայության ազդեցությունը դիտվող ճառագայթման հատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ինտենսիվ աստղառաջացման հետևանքով մեծ լուսատվություն ունեցող համակարգերի և գերզանգվածային սև խոռոչի շուրջ ակտիվ գործընթացներով պայմանավորված գալակտիկական միջուկների տարբերակման ու համեմատական ուսումնասիրության խնդիրներին։ Սպեկտրային տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել գազի շարժման առանձնահատկությունները, ճառագայթման գծի լայնությունը և լուսատվությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրել գալակտիկական քամիների, նյութի ներհոսքի կամ արտահոսքի և այլ դինամիկական երևույթների հնարավոր դրսևորումները։ Դիտարկվում է [CII] ճառագայթման և ինֆրակարմիր ընդհանուր լուսատվության հարաբերակցությունը, որը կարևոր ախտորոշիչ միջոց է տարբեր գալակտիկական միջավայրերի և էներգիայի աղբյուրների բնույթը հասկանալու համար։ Հետազոտության մեջ կարող են համադրվել տարբեր հեռավորությունների վրա գտնվող գալակտիկաների դիտողական տվյալները՝ ուսումնասիրելու համար դրանց հատկությունների փոփոխությունը տիեզերական ժամանակի ընթացքում և գնահատելու վաղ Տիեզերքում ինտենսիվ աստղառաջացման ու ակտիվ գալակտիկական միջուկների նշանակությունը։ Կարևորվում է նաև փոշու կողմից կլանված բարձր էներգիայի ճառագայթման վերաճառագայթումը ինֆրակարմիր տիրույթում, որի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել օպտիկական տիրույթում մասամբ կամ ամբողջությամբ թաքնված ակտիվ գործընթացները։ Սպեկտրային չափումների, ֆիզիկական մոդելավորման և գալակտիկաների տարբեր խմբերի համեմատական վերլուծության համադրումը նպաստում է աստղառաջացման և կենտրոնական գերզանգվածային սև խոռոչների ակտիվության փոխկապակցվածության առավել խորքային ըմբռնմանը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի գալակտիկաների առաջացման և էվոլյուցիայի ուսումնասիրության համար և կարող է օգտակար լինել աստղաֆիզիկայի, արտագալակտիկական աստղագիտության, ինֆրակարմիր աստղագիտության, գալակտիկաների էվոլյուցիայի և միջաստղային միջավայրի ֆիզիկայի ոլորտներում աշխատող հետազոտողների ու համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է վիճակագրական ֆիզիկայում կրիտիկական երևույթների, փուլային անցումների և վիճակագրական գումարի զրոների ուսումնասիրությանը՝ տրանսֆեր-մատրիցայի մեթոդի շրջանակում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է բազմամասնիկ համակարգերի հավասարակշռային հատկությունների մաթեմատիկական նկարագրման և այն պայմանների բացահայտման վրա, որոնց դեպքում համակարգում տեղի են ունենում որակական փոփոխություններ՝ կապված մի փուլային վիճակից մյուսին անցնելու հետ։ Քննության են առնվում վիճակագրական գումարի կառուցվածքը, դրա կախվածությունը ջերմադինամիկական պարամետրերից և զրոների բաշխման առանձնահատկությունները կոմպլեքս հարթությունում։ Վիճակագրական գումարի զրոների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս փուլային անցումների բնույթը և կրիտիկական վարքը վերլուծել մաթեմատիկական տեսանկյունից՝ կապ հաստատելով զրոների տեղաբաշխման և համակարգի ջերմադինամիկական հատկությունների միջև։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տրանսֆեր-մատրիցայի մեթոդին, որը հնարավորություն է տալիս բազմաթիվ վիճակներից կազմված համակարգերի վիճակագրական խնդիրը ներկայացնել մատրիցային ձևով և ուսումնասիրել համապատասխան մատրիցայի սեփական արժեքների ու սեփական վեկտորների հատկությունները։ Այս մոտեցմամբ հնարավոր է հաշվարկել վիճակագրական գումարը, ազատ էներգիան և այլ կարևոր ջերմադինամիկական մեծություններ, ինչպես նաև բացահայտել դրանց վարքը կրիտիկական կետերի հարևանությամբ։ Քննարկվում են համակարգի վերջավոր չափերի ազդեցությունները և դրանց կապը թերմոդինամիկական սահմանի հետ, ինչը կարևոր է տեսական մոդելների և թվային հաշվարկների արդյունքների մեկնաբանման համար։ Ուսումնասիրվում է նաև սեփական արժեքների կառուցվածքի փոփոխությունը համակարգի պարամետրերի փոփոխման դեպքում և դրա ազդեցությունը դիտարկվող ֆիզիկական երևույթների վրա։ Մաթեմատիկական ապարատի կիրառումը հնարավորություն է տալիս վերլուծել տարբեր վիճակագրական մոդելներ, գնահատել դրանց կրիտիկական պարամետրերը և համեմատել տարբեր համակարգերում ի հայտ եկող ընդհանուր օրինաչափությունները։ Առանձին նշանակություն ունեն մեթոդի կիրառությունները մագնիսական համակարգերի, ցանցային մոդելների և փոխազդող մասնիկներից կազմված այլ համակարգերի ուսումնասիրության ժամանակ։ Կրիտիկական երևույթների և վիճակագրական գումարի զրոների միջև կապի բացահայտումը նպաստում է փուլային անցումների մեխանիզմների առավել խորքային ըմբռնմանը և թույլ է տալիս կիրառել միասնական մաթեմատիկական մոտեցումներ տարբեր ֆիզիկական խնդիրների նկատմամբ։ Աշխատությունը համադրում է վիճակագրական մեխանիկայի տեսական սկզբունքները, գծային հանրահաշվի մեթոդները և հաշվարկային մոտեցումները՝ ներկայացնելով տրանսֆեր-մատրիցայի մեթոդի հնարավորությունները բարդ համակարգերի ուսումնասիրության համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել վիճակագրական և մաթեմատիկական ֆիզիկայի, փուլային անցումների տեսության, խտացված միջավայրերի ֆիզիկայի և հաշվարկային ֆիզիկայի ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է բարձր էներգիաների մասնիկների ֆիզիկայի փորձարարական հետազոտություններում կիրառվող ARICH դետեկտորի աշխատանքի և արդյունավետության ուսումնասիրությանը՝ լիցքավորված մասնիկների նույնականացման խնդիրների համատեքստում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է Belle II փորձարարական համալիրում դետեկտորային այս համակարգի գործառնական առանձնահատկությունների, չափումների ճշգրտության և տարբեր տեսակի լիցքավորված մասնիկների տարբերակման հնարավորությունների գնահատման վրա։ ARICH տեխնոլոգիայի աշխատանքը հիմնված է Չերենկովյան ճառագայթման գրանցման և դրա օղակաձև պատկերի վերլուծության վրա, ինչը հնարավորություն է տալիս մասնիկի շարժման վերաբերյալ ստացված տվյալները համադրել այլ դետեկտորային չափումների հետ և որոշել մասնիկի տեսակը։ Քննության են առնվում Չերենկովյան ֆոտոնների առաջացման և գրանցման ֆիզիկական սկզբունքները, ճառագայթիչ միջավայրի հատկությունները, ֆոտոդետեկտորների աշխատանքը և գրանցված ազդանշանների մշակման մեթոդները։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում պիոնների և կաոնների արդյունավետ տարբերակմանը, քանի որ դրանց հուսալի նույնականացումը կարևոր դեր ունի բազմաթիվ ֆիզիկական պրոցեսների վերականգնման և հետագա վերլուծության համար։ Ուսումնասիրվում են դետեկտորի արդյունավետության վրա ազդող գործոնները, չափումների տարածական և անկյունային ճշգրտությունը, գրանցված ֆոտոնների քանակը, ֆոնային ազդանշանների ազդեցությունը և մասնիկների հետագծերի վերականգնման որակը։ Դիտարկվում են փորձարարական տվյալների մշակման և համակարգչային մոդելավորման արդյունքների համադրման հնարավորությունները, որոնք թույլ են տալիս ստուգել դետեկտորի աշխատանքի համապատասխանությունը նախագծային պահանջներին և բացահայտել հնարավոր համակարգային շեղումները։ Կարևորվում են նաև դետեկտորի տրամաչափարկման, աշխատանքի կայունության վերահսկման և տվյալների որակի գնահատման խնդիրները։ ARICH համակարգը դիտարկվում է որպես Belle II համալիրի մասնիկների նույնականացման կարևոր բաղադրիչ, որի տվյալները համադրվում են փորձի մյուս ենթադետեկտորներից ստացվող տեղեկատվության հետ՝ իրադարձությունների առավել ամբողջական վերականգնման նպատակով։ Դետեկտորի բնութագրերի մանրամասն գնահատումը նպաստում է մասնիկների սխալ նույնականացման հավանականության նվազեցմանը և ֆիզիկական չափումների հուսալիության բարձրացմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարևոր են ոչ միայն տվյալ համակարգի աշխատանքի գնահատման, այլև բարձր էներգիաների ֆիզիկայում կիրառվող Չերենկովյան դետեկտորների զարգացման և կատարելագործման տեսանկյունից։ Նյութը կարող է օգտակար լինել փորձարարական մասնիկների ֆիզիկայի, միջուկային ֆիզիկայի, դետեկտորային տեխնոլոգիաների, տվյալների մշակման և բարձր էներգիաների ֆիզիկայի ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, ինժեներների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է բարդ պարամետրական տեղեկատվական ավտոմատացված համակարգի նախագծման, մշակման և հետազոտման տեսական ու կիրառական խնդիրներին։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այնպիսի համակարգային մոդելի ստեղծման վրա, որը հնարավորություն է տալիս մշակել մեծածավալ և բազմաբնույթ տեղեկատվություն, կառավարել փոխկապակցված պարամետրերը և ավտոմատացնել տվյալների հավաքագրման, պահպանման, մշակման ու վերլուծության գործընթացները։ Քննության են առնվում համակարգի կառուցվածքային կազմակերպման սկզբունքները, առանձին ծրագրային և տեղեկատվական բաղադրիչների փոխգործակցությունը, տվյալների ներկայացման ձևերը և կառավարման ալգորիթմների կառուցման առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է պարամետրական մոտեցման կիրառումը, որի դեպքում համակարգի աշխատանքի տրամաբանությունը և առանձին գործառույթները կարող են փոփոխվել սահմանված պարամետրերի միջոցով՝ առանց ամբողջ ծրագրային կառուցվածքի էական վերափոխման։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բարձրացնել համակարգի ճկունությունը, հարմարեցնել այն տարբեր կիրառական խնդիրների և ընդլայնել գործառնական հնարավորությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում տեղեկատվական հոսքերի կազմակերպմանը, տվյալների փոխկապակցվածության պահպանմանը, դրանց որոնման և մշակման արդյունավետությանը, ինչպես նաև համակարգի տարբեր մակարդակների միջև տեղեկատվության փոխանցմանը։ Ուսումնասիրվում են տվյալների բազաների կառուցման, ծրագրային մոդուլների նախագծման, օգտագործողի և համակարգի փոխգործակցության ու ավտոմատացված գործողությունների իրականացման սկզբունքները։ Համակարգի բարդությունը դիտարկվում է բազմաթիվ պարամետրերի, տարբեր գործառնական ենթահամակարգերի և տեղեկատվական կապերի միասնական կառավարման անհրաժեշտության տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում գնահատվում են համակարգի արտադրողականությունը, հուսալիությունը, ընդլայնելիությունը և փոփոխվող պայմաններին հարմարվելու հնարավորությունները։ Կարևորվում են նաև մուտքային տվյալների մշակման ճշգրտությունը, ծրագրային բաղադրիչների համաձայնեցված աշխատանքը և համակարգի աշխատանքի արդյունքների վերահսկման մեխանիզմները։ Տեսական մոդելավորման և ծրագրային իրականացման համադրումը հնարավորություն է տալիս փորձնականորեն գնահատել առաջարկվող լուծումների արդյունավետությունը և բացահայտել դրանց գործնական կիրառման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարող է նպաստել բարդ տեղեկատվական գործընթացների ավտոմատացման, կառավարման որոշումների տեղեկատվական ապահովման և տարբեր ոլորտների համար ճկուն ծրագրային համակարգերի ստեղծման մեթոդների կատարելագործմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել տեղեկատվական համակարգերի, ծրագրային ճարտարագիտության, ավտոմատացված կառավարման, տվյալների մշակման և համակարգային նախագծման ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, ծրագրավորողների, ինժեներների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։