Ready-made Materials

Այս աշխատանքը նվիրված է ընդհանուր հարաբերականության տեսության (ՕՀՏ) և նրա ընդարձակումների փորձարարական ստուգմանը՝ օգտագործելով արբանյակային տվյալներ և Կոլմոգորովի վերլուծության մեթոդը։ Նյութում ներկայացվում են ժամանակային և տարածական ճեղքվածքների մոդելները, արբանյակների ճշգրիտ օրթեներացիոն տվյալների մշակման մեթոդաբանությունը, ինչպես նաև տարբեր տիպի աստղագիտական և երկրաչափական չափումների համադրման սկզբունքները։ Աշխատությունը ընդգրկում է տվյալների վերլուծության համար կիրառվող Կոլմոգորովի թեստերը, որոնց միջոցով գնահատվում է փորձարարական տվյալների և տեսության կանխատեսումների համապատասխանությունը՝ թույլ տալով հայտնաբերել փոքր շեղումներ կամ մոդելի հնարավոր ընդլայնումների կարիք։ Վերլուծվում են նաև արդյունքների վիճակագրական նշանակությունը, սխալի աղբյուրները և փորձարարական մեթոդների սահմանները՝ ընդհանուր հարաբերականության տեսության ճշգրտությունը հաստատելու կամ դրա նոր ընդլայնումների հիմքեր 마련ելու համար։ Այս աշխատանքը կարևոր է ֆիզիկայի, աստղագիտության և արբանյակային գիտության ոլորտների համար՝ նպաստելով տիեզերական փորձարարական տվյալների կիրառմանը ժամանակ և տարածք հարաբերականության տեսության փորձարկման գործում։

Այս աշխատանքը նվիրված է Արիների խոշոր մշակութային և սոցիալ-քաղաքական խմբավորման ուսումնասիրությանը Մերձավոր Արևելքում մ.թ.ա. III–II հազարամյակների ընթացքում՝ դիտարկելով նրանց տնտեսական գործունեությունը, բնակավայրը, նյութական մշակույթն ու միջմշակութային փոխազդեցությունները հարակից ժողովուրդների հետ։ Նյութում վերլուծվում են Արիների ճարտարապետական ավանդույթները, հողագործության և արատագործության մեթոդները, արվեստի ու կենցաղային առարկաների ձևավորման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև նրանց սոցիալական կառուցվածքը և ղեկավարական համակարգերը։ Աշխատությունը ընդգծում է Արիների դերը Միջին Արևելքի վաղ մշակութային և տնտեսական փոխհարաբերությունների ձևավորման մեջ, նրանց ազդեցությունը տարածաշրջանային առևտրային ցանցերի և մշակութային փոխանակությունների վրա, ինչպես նաև հետնորդ մշակույթների վրա թողած լեգատը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նյութական և ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ուսումնասիրմանը՝ իրենց սոցիալ-տնտեսական, կրոնական և մշակութային կոնտեքստներում։ Նյութը կարևոր է պատմաբանների, արաբագետների, հնագետների և հնագիտության հետազոտողների համար՝ նպաստելով Մերձավոր Արևելքի վաղ քաղաքակրթությունների բազմակողմանի ընկալմանը։

Գրքում գնահատվում է Հայաստանի մի շարք շրջաններում գենոտոքսիկ աղտոտման մակարդակը՝ տարբեր կենսաինդիկատորների կիրառմամբ, վերլուծվում են շրջակա միջավայրում առկա մուտագեն և գենոտոքսիկ գործոնների աղբյուրները՝ ներառյալ արդյունաբերական արտանետումները, գյուղատնտեսական քիմիական նյութերը և քաղաքային աղտոտումը, ներկայացվում են բույսերի, կենդանիների և միկրոօրգանիզմների վրա հիմնված բիոմոնիթորինգի մեթոդները, ինչպես նաև բջջային և գենետիկական մակարդակներում վնասների գնահատման փորձարարական մոտեցումները, ուսումնասիրության շրջանակում կիրառվում են ցիտոգենետիկական անալիզներ, միկրոնուկլեուսի թեստեր և այլ կենսաբանական ցուցիչներ՝ շրջակա միջավայրի մուտագեն ազդեցության աստիճանը որոշելու համար, քննարկվում են աղտոտվածության տարածքային առանձնահատկությունները և ռիսկային գոտիների քարտեզագրումը, աշխատանքը միավորում է էկոլոգիական, կենսաբանական և վիճակագրական վերլուծությունները՝ նպատակ ունենալով գնահատել և կանխատեսել գենոտոքսիկ աղտոտման ազդեցությունը մարդու առողջության և էկոհամակարգերի կայունության վրա Հայաստանում։

Այս գիրքը ներկայացնում է Հնդկաստանի, Չինաստանի և Ճապոնիայի պատմական զարգացումները միջնադարից մինչև նոր ժամանակներ՝ ընդգծելով երեք քաղաքակրթությունների քաղաքական, սոցիալական և մշակութային առանձնահատկությունները։ Այն անդրադառնում է Հնդկաստանի տարբեր պետական կազմավորումների՝ Դելիի սուլթանության և Մուղալական կայսրության զարգացմանը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը հասարակական կառուցվածքի և մշակույթի վրա։ Չինաստանի պատմության մասում քննարկվում են Սոնգ, Մին և Ցին դինաստիաների կառավարման համակարգերը, տնտեսական զարգացումը և արտաքին քաղաքական հարաբերությունները։ Ճապոնիայի դեպքում վերլուծվում են սամուրայական համակարգը, շոգունատների իշխանությունը և Մեյձիի վերափոխումները՝ որպես երկրի արդիականացման շրջադարձային փուլ։ Հեղինակը համադրում է երեք քաղաքակրթությունների զարգացումները՝ ցույց տալով Ասիայի պատմական դինամիկան, փոխազդեցությունները և գլոբալ պատմության մեջ նրանց դերակատարությունը։ Նյութը հիմնված է պատմական աղբյուրների և գիտական հետազոտությունների վրա՝ ապահովելով համեմատական և համակարգված պատկերացում տարածաշրջանի պատմության վերաբերյալ։

Գրքում ուսումնասիրվում են կրոնական կազմակերպությունների սահմանադրաիրավական կարգավիճակի հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետությունում, ներկայացվում են դրանց գործունեությունը կարգավորող իրավական և ենթաօրենսդրական ակտերը, քննարկվում է կրոնի և պետության հարաբերակցության սկզբունքը, ազատությունների և իրավունքների երաշխավորման խնդիրները, վերլուծվում են կրոնական կազմակերպությունների հիմնելու, գրանցելու, կազմակերպչական կառույցներ ունենալու և գործունեություն ծավալելու իրավական հիմքերը, ուսումնասիրվում են իրավախախտումների և հակասությունների կանխարգելման մեխանիզմները, քննարկվում են պետական վերահսկողության սահմանները և դրա համատեղելիությունը մարդու հիմնարար իրավունքների հետ, ներկայացվում են տեսական մոտեցումներ և պրակտիկ դատական ու վարչական գործերի վերլուծություն՝ նպատակ ունենալով ձևավորել հավասարակշռված և արդար կարգավորող համակարգ, գիրքը միավորում է իրավական վերլուծությունը, միջազգային փորձը և հայաստանյան իրականությունը՝ ծառայելով իրավաբանների, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների, կրոնական կազմակերպությունների ղեկավարների և հետազոտողների համար, ովքեր հետաքրքրված են կրոնական ազատությունների և պետության իրավական միջավայրի ուսումնասիրությամբ։

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է ցիան խմբով լակտոնների հակաօքսիդանտային և թաղանթակայունացնող հատկությունների հետազոտմանը՝ հեպատոցիտների և արյան էրիթրոցիտների վրա՝ սարկոմա-45-ի ժամանակ։ Աշխատությունը վերլուծում է լակտոնների բջջային պաշտպանիչ դերակատարությունը, ներառյալ ազատ ռադիկալների չեզոքացումը, թաղանթների կայունության պահպանությունը և օքսիդատիվ սթրեսի մեղմումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բջջային մոդելների օգտագործմանը՝ գնահատելու լակտոնների ազդեցությունը հեպատոցիտների ֆունկցիոնալ կարողությունների և էրիթրոցիտների մեմբրանների ինտեգրության վրա՝ քաղցկեղային մոդելների պայմաններում։ Ուսումնասիրությունը ներառում է քիմիո-բիոլոգիական փորձեր, ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական վերլուծություններ, ինչը թույլ է տալիս գնահատել լակտոնների պոտենցիալ որպես պաշտպանիչ և թերապևտիկ գործոն սարկոմայի պայմաններում։ Աշխատությունը կարևոր է կենսաքիմիկների, ֆարմակոլոգների և քաղցկեղի հետազոտողների համար՝ նպաստելով նոր հակաօքսիդանտային և բջջապաշտպանական գործիքների մշակմանը։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է հայերենի փիլիսոփայական տերմինների իմաստային և կառուցվածքային ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրանց ձևավորման, զարգացման և գործածության առանձնահատկությունները հայերեն գիտական լեզվի համակարգում։ Գրքում վերլուծվում են փիլիսոփայական բառապաշարի հիմնական շերտերը, դրանց աղբյուրները՝ ներառյալ հին հայերենը, միջնադարյան թարգմանական գրականությունը և նոր ժամանակների գիտական լեզվաստեղծումը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է տերմինների իմաստային դաշտերը, համանունային և բազմիմաստ հարաբերությունները, ինչպես նաև դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունները՝ բառակազմական և ձևաբանական մակարդակներում։ Աշխատությունում քննարկվում է նաև հայերեն փիլիսոփայական լեզվի ձևավորման գործընթացը համաշխարհային փիլիսոփայական մտքի ազդեցության համատեքստում՝ ցույց տալով թարգմանական ավանդույթի դերը նոր հասկացությունների ներմուծման և համարժեք տերմինաբանության ստեղծման գործում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տերմինաբանական համակարգերի միասնականացման, լեզվական ճշգրտության և գիտական ոճի զարգացման խնդիրներին։ Գիրքը նախատեսված է լեզվաբանների, փիլիսոփաների, հայագետների, թարգմանաբանների, ուսանողների և հետազոտողների համար՝ առաջարկելով համակողմանի պատկերացում հայերեն փիլիսոփայական տերմինաբանության ձևավորման և զարգացման մասին։

Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն-ում 1956–1990 թվականներին մշակույթը զարգանում էր ուշ ստալինյան շրջանից հետո սկսված հարաբերական ազատականացման, ապա հետագա գաղափարական վերահսկողության պահպանման պայմաններում՝ ձևավորելով բարդ ու բազմաշերտ մշակութային պատկեր։ Այս շրջանում առանձնապես ակտիվ էր գրականությունը, կերպարվեստը, երաժշտությունը, թատրոնը և կինոն, որտեղ մի կողմից շարունակվում էին սոցիալիստական ռեալիզմի պահանջները, իսկ մյուս կողմից աստիճանաբար աճում էր ազգային թեմաների, պատմական հիշողության և ինքնության արտահայտման ձգտումը։ Գրականության մեջ զարգանում էին ինչպես դասական ավանդույթներին հարող ստեղծագործություններ, այնպես էլ նոր սերնդի հեղինակների փորձերը՝ ավելի խորքային հոգեբանական և ազգային հարցադրումներ ներկայացնելու համար։ Կերպարվեստում և երաժշտությունում նկատվում էր ավանդական հայկական մոտիվների համադրություն ժամանակակից ձևերի հետ, իսկ թատրոնն ու կինոն դարձան հասարակական մտածողության վրա ազդեցություն ունեցող կարևոր հարթակներ։ 1960–80-ականներին կրթության և մշակութային հաստատությունների ընդլայնումը, թանգարանների և հրատարակչությունների ակտիվությունը նպաստեցին մշակութային կյանքի աշխուժացմանը, սակայն այդ ամենը շարունակվում էր խիստ գաղափարական վերահսկողության պայմաններում, ինչը սահմանափակում էր լիարժեք ստեղծագործական ազատությունը։ 1980-ականների վերջում՝ վերակառուցման շրջանում, սկսվեց ավելի բաց քննարկումների և ազգային թեմաների ակտիվ վերաիմաստավորման փուլ, որը նախապատրաստեց անկախության շրջանի մշակութային անցումները։

Այս գիրքը ուսումնասիրում է Մովսես Խորենացու մատենագրական ժառանգությունը՝ ներկայացնելով նրա «Հայոց պատմություն» աշխատության աղբյուրագիտական, լեզվական և պատմագիտական առանձնահատկությունները։ Գրքում վերլուծվում են Խորենացու օգտագործած աղբյուրները, դրանց հնարավոր ծագումն ու ազդեցությունը նրա պատմական պատումի ձևավորման վրա։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև Խորենացու պատմական աշխարհայացքին, ժամանակագրական կառուցվածքին և հայ ժողովրդի ծագման ու վաղ պատմության վերաբերյալ նրա մեկնաբանություններին։ Նյութում քննարկվում են նաև մատենագրության ճշգրտության, առասպելական և պատմական տարրերի փոխհարաբերության հարցերը։ Գիրքը կարևոր ներդրում է հայ միջնադարյան պատմագրության ուսումնասիրության մեջ՝ հնարավորություն տալով խորապես հասկանալ Խորենացու ստեղծագործության գիտական և մշակութային նշանակությունը։

Հայցային վաղեմության քաղաքացիաիրավական կարգավորումը Հայաստանի Հանրապետությունում նախատեսում է դատավարական և նյութական իրավունքի մեխանիզմներ, որոնք սահմանում են քաղաքացիների և իրավաբանական անձանց իրավունքների և պարտականությունների պաշտպանության ժամկետները, երբ речь գնում է պարտքային կամ այլ քաղաքացիական իրավունքների իրականացումից, և նպատակաուղղված է ապահովել իրավաբանական վստահություն, կանխարգելել իրավունքի չարաշահումները և իրավական հարաբերությունների երկարաժամկետ անորոշությունը։ Ըստ գործող քաղաքացիական օրենսգրքի՝ պահանջի հստակացման պահից սկսած սահմանված ժամանակահատվածում պահանջատերը պարտավոր է իր պահանջը ներկայացնել դատարան կամ այլ իրավասու մարմին, հակառակ դեպքում պահանջը կարող է ճանաչվել վաղեմության ենթակա և, որպես կանոն, չբացառվող դաշտում։ ՀՀ իրավակարգն առավելագույնս ընդգծում է պահանջի բնույթը, վաղեմության ժամկետի տևողությունը՝ այն դասակարգելով՝ ընդհանուր, առանձնահատուկ և բացառիկ ժամկետների, որոնք կախված են պահանջի ձևից, առարկայից և իրավաբանական հետևանքներից, և նախատեսում է որոշ բացառություններ, օրինակ՝ սուտի, խարդախության, հանցավոր արարքի կամ իրավաբանական անձանց գործունեության հատուկ հանգամանքներում ժամկետների դադարեցում կամ երկարացում։

Բրոնխիալ ասթման երեխաների մոտ հանդիսանում է շնչառական համակարգի քրոնիկական հիվանդություն, որի հիմնական առանձնահատկությունն է բրոնխների հիպերռեակտիվությունը և կրկնվող շնչահեղձության նոպաները, որոնք առաջանում են տարբեր արտաքին (ալերգեններ՝ փոշի, ծաղկափոշի, սննդային կամ դեղորայքային նյութեր, վիրուսներ) և ներքին (գենետիկ նախատրամադրվածություն, իմունային համակարգի առանձնահատկություններ, շնչուղիների վարակներ) գործոնների ազդեցությամբ, ինչի արդյունքում զարգանում է բրոնխների սպազմ, լորձաթաղանթի այտուց և խորխի ավելացում՝ դժվարացնելով օդի անցումը և առաջացնելով արտաշնչական շնչահեղձություն։ Երեխաների շրջանում այս հիվանդությունը առանձնապես հաճախ է հանդիպում, հատկապես քաղաքային բնակավայրերում, ինչպիսիք են Երևանը, ինչը պայմանավորված է նաև օդի աղտոտվածությամբ, կենցաղային ալերգենների բարձր կոնցենտրացիայով և վարակային գործոնների հաճախակի ազդեցությամբ։ Հիվանդության կլինիկական պատկերը սովորաբար սկսվում է վաղ տարիքում՝ 1-7 տարեկանների շրջանում, երբ նկատվում են ալերգիկ ռինիտի նշաններ, նոպայաձև հազ կամ շնչառության թեթև դժվարացում, իսկ նոպայի ժամանակ երեխայի մոտ զարգանում է արտահայտված արտաշնչական հևոց, սուլող շնչառություն, երկար արտաշնչում, հաճախ նաև վախի զգացում, անհանգստություն և մարմնի հարկադիր դիրք, իսկ ծանր դեպքերում կարող է առաջանալ ցիանոզ, թթվածնային քաղց և շնչառական անբավարարություն։ Հիվանդության ընթացքը կարող է լինել տարբեր՝ թեթև, միջին կամ ծանր, և ժամանակի ընթացքում որոշ երեխաների մոտ նվազում է, իսկ մյուսների մոտ պահպանվում կամ սրվում է, հատկապես եթե չկանխարգելվեն ալերգենների հետ շփումները կամ չիրականացվի համապատասխան բուժում, որը ներառում է ինչպես նոպայի արագ դադարեցում բրոնխալայնիչ միջոցներով, այնպես էլ երկարաժամկետ վերահսկող բուժում՝ բորբոքման նվազեցման և նոր նոպաների կանխման նպատակով։ Բացի այդ, երեխաների մոտ հաճախ նկատվում է բազմապատճառային սենսիբիլիզացիա, այսինքն՝ միաժամանակ մի քանի ալերգենների նկատմամբ գերզգայնություն, ինչը բարդացնում է հիվանդության կառավարումը և պահանջում է անհատական մոտեցում յուրաքանչյուր երեխայի դեպքում, ներառյալ ալերգենի հայտնաբերումն ու հնարավորինս դրա բացառումը, ինչպես նաև պարբերական բժշկական հսկողություն մանկաբույժի և թոքաբանի կողմից։

Այս աշխատանքը ուսումնասիրում է հետհեղափոխական շրջանի պարսից արձակում պատմավեպ ժանրի դերը և առանձնահատկությունները՝ առանձնացնելով սոցիալ-քաղաքական, մշակութային և գրական ազդեցությունները՝ Իսլամական հեղափոխությունից հետո ստեղծված գրականությունում։ Նյութում վերլուծվում են պատմավեպի թեմատիկ ընտրանքները՝ ազգային ինքնության, սոցիալական փոփոխությունների, սոցիալական ճգնաժամերի և բարոյական խնդիրների շուրջ, ինչպես նաև կերպարների և սյուժետային կառուցվածքի առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը դիտարկում է, թե ինչպես հեղափոխական և հետհեղափոխական գաղափարներն ու իրողությունները ձևավորում են պատմավեպի լեզուն, նարատիվի դինամիկան և հուզական ազդեցությունը ընթերցողի վրա։ Վերլուծվում է նաև պարսից գրականության ավանդույթների և ժամանակակից արձակ ստեղծագործությունների փոխհարաբերությունը, գրական ոճերի և ստեղծագործական միջոցների ներդաշնակումը՝ ցուցադրելով պատմավեպի առաքելությունը ժամանակակից մշակութային և սոցիալական քննարկումներում։ Աշխատությունը կարևոր է գրականագիտության, համաշխարհային գրականության և մշակութաբանության ոլորտների մասնագետների համար, ովքեր ուսումնասիրում են հետհեղափոխական գրական զարգացումները և ժանրային նորարարությունները պարսկական արձակում։

Այս մեթոդական նյութը նվիրված է ԽՄԿԿ XX համագումարի որոշումների և նյութերի գաղափարական տարածման կազմակերպմանը գրադարանային համակարգի միջոցով՝ ընդգծելով գրադարանների դերը որպես հասարակական-քաղաքական տեղեկատվության տարածման և գաղափարական դաստիարակության կարևոր կենտրոնների։ Աշխատությունում ներկայացվում են այն հիմնական մոտեցումները, որոնք կիրառվում են համագումարի որոշումների բովանդակության բացատրության, ընթերցողների հետ աշխատանքների կազմակերպման և քարոզչական-տեղեկատվական միջոցառումների իրականացման համար՝ ներառյալ թեմատիկ ցուցահանդեսներ, քննարկումներ, դասախոսություններ և ընթերցողական ակումբներ։ Քննարկվում է նաև գրադարանավարների մեթոդական աշխատանքի առանձնահատկությունը՝ ուղղված նյութերի մատչելի և գաղափարապես ճիշտ մեկնաբանմանը, ինչպես նաև ընթերցողների քաղաքական կրթության մակարդակի բարձրացմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գրադարանների համագործակցությանը կրթական և մշակութային հաստատությունների հետ՝ նպատակ ունենալով ապահովել գաղափարական աշխատանքի համակարգվածություն և արդյունավետություն։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է տեղեկատվական նյութերի ընտրության, դասակարգման և ներկայացման սկզբունքները, որոնք թույլ են տալիս առավել արդյունավետ կերպով կազմակերպել քարոզչական գործընթացը։ Նյութի նպատակն է աջակցել գրադարանային աշխատողներին գաղափարական-լուսավորչական աշխատանքի կատարելագործման գործում և նպաստել հասարակության քաղաքական իրազեկվածության բարձրացմանը։

C++ լեզվի ինքնուսուցման համառոտ ձեռնարկ-ը ծրագրավորման ուսումնական ձեռնարկ է, որը նախատեսված է սկսնակների համար և ներկայացնում է C++ ծրագրավորման լեզվի հիմնական սկզբունքներն ու կառուցվածքը պարզ և համակարգված ձևով, աշխատությունում բացատրվում են փոփոխականների, տվյալների տիպերի, օպերատորների և պայմանական կառուցվածքների կիրառությունը, ինչպես նաև ցիկլերի (loops), ֆունկցիաների և զանգվածների օգտագործման հիմունքները, միաժամանակ ներկայացվում են օբյեկտակենտրոն ծրագրավորման հիմունքները՝ դասեր (classes), օբյեկտներ, ինկապսուլյացիա և ժառանգում, հատուկ ուշադրություն է դարձվում ծրագրավորման տրամաբանության զարգացմանը և ալգորիթմական մտածողությանը, աշխատությունը ներառում է բազմաթիվ պարզ օրինակներ և գործնական առաջադրանքներ, որոնք օգնում են սովորողին աստիճանաբար ձեռք բերել ծրագրավորման հմտություններ և կարողանալ ինքնուրույն գրել պարզ ծրագրեր C++ լեզվով։