Ready-made Materials

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է եռփեղկ փականի էլիպսաձև կենսապրոթեզի մշակմանը և դրա ֆունկցիոնալ ճկուն հենքի կառուցվածքային ու կլինիկական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է սրտի եռփեղկ փականի ֆունկցիան հնարավորինս բնական պայմաններին մոտ վերարտադրելու խնդիրը՝ հաշվի առնելով ինչպես արյան հոսքի հեմոդինամիկական առանձնահատկությունները, այնպես էլ փականի և հարակից սրտային կառուցվածքների փոխադարձ շարժունակությունը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է կենսապրոթեզի հենքի կառուցվածքի կատարելագործումը, քանի որ պրոթեզի մեխանիկական հատկությունները կարող են էական ազդեցություն ունենալ դրա աշխատանքի, հեմոդինամիկ արդյունավետության և երկարաժամկետ կենսունակության վրա։ Ֆունկցիոնալորեն ճկուն հենքի գաղափարը ենթադրում է այնպիսի կառուցվածքի ստեղծում, որը կարող է որոշ չափով հարմարվել սրտի բնական շարժումներին և նվազեցնել կոշտ պրոթեզային կառուցվածքների հետ կապված հնարավոր հեմոդինամիկական ու մեխանիկական սահմանափակումները։ Էլիպսաձև ձևի կիրառումը նույնպես դիտարկվում է որպես կառուցվածքային լուծում, որի միջոցով հնարավոր է ավելի համապատասխանեցնել պրոթեզի երկրաչափությունը եռփեղկ փականի անատոմիական և ֆունկցիոնալ առանձնահատկություններին։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել պրոթեզի կառուցվածքը, դրա բաղադրիչների փոխազդեցությունը, փականի բացման և փակման մեխանիզմը, հեմոդինամիկական ցուցանիշները, նյութերի կենսահամատեղելիությունը և մեխանիկական կայունությունը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև կենսաբանական փականի նյութի և ճկուն հենքի փոխհարաբերությունը, քանի որ պրոթեզի արդյունավետ աշխատանքը կախված է ոչ միայն առանձին տարրերի որակից, այլև ամբողջ համակարգի միասնական ֆունկցիոնալ վարքագծից։ Հետազոտությունը կարող է ներառել փորձարարական մոդելավորում և հեմոդինամիկական փորձարկումներ՝ գնահատելու պրոթեզի աշխատանքը տարբեր պայմաններում, ինչպես նաև համեմատելու այն այլ տեսակի փականային պրոթեզների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել այնպիսի ցուցանիշների, ինչպիսիք են փականի միջով արյան հոսքի բնույթը, ճնշման գրադիենտները, հետադարձ հոսքի մակարդակը, փականի բացման արդյունավետությունը և կառուցվածքի դիմացկունությունը կրկնվող մեխանիկական ծանրաբեռնվածությունների պայմաններում։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են եռփեղկ փականի հիվանդությունների վիրաբուժական բուժման կատարելագործման տեսանկյունից, քանի որ պրոթեզավորման հիմնական նպատակներից մեկը ոչ միայն վնասված փականի փոխարինումն է, այլև սրտի բնականոն հեմոդինամիկայի հնարավորինս լիարժեք վերականգնումը։ Աշխատությունը համադրում է սրտային վիրաբուժության, կենսաբժշկական ինժեներիայի, բիոմեխանիկայի, կենսանյութերի և սրտային փականների պրոթեզավորման խնդիրները։ Այն կարող է հետաքրքրել սրտային վիրաբույժներին, սրտաբաններին, կենսաբժշկական ինժեներներին, բժշկական սարքերի մշակմամբ զբաղվող մասնագետներին, բիոմեխանիկայի հետազոտողներին և բժշկական տեխնոլոգիաների ոլորտի ասպիրանտներին ու ուսանողներին։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կապված է այնպիսի փականային կենսապրոթեզների ստեղծման հնարավորության հետ, որոնք ավելի լավ են համապատասխանում սրտի բնական շարժական համակարգին և կարող են ապահովել արդյունավետ, կայուն ու ֆիզիոլոգիապես առավել մոտ փականային ֆունկցիա։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է XIX-XX դարերի ընթացքում Իրանական Ադրբեջան տարածաշրջանի բնակչության էթնիկ ինքնության ձևավորման և փոփոխության պատմական գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն հարցն է, թե պատմական, քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և մշակութային ինչ գործոնների ազդեցությամբ է ձևավորվել տեղի բնակչության ինքնության ընկալումը, ինչպես են փոխվել ինքնանույնականացման ձևերը և ինչ դեր են ունեցել լեզուն, մշակույթը, կրոնը, տեղական պատկանելության գիտակցությունը և քաղաքական գործընթացները այդ զարգացումներում։ Աշխատությունը թեման դիտարկում է երկարատև պատմական ժամանակահատվածում՝ հնարավորություն տալով հետևելու ինքնության ձևավորման տարբեր փուլերին և դրանց փոխկապակցվածությանը տարածաշրջանում տեղի ունեցած լայնածավալ քաղաքական փոփոխությունների հետ։ XIX դարի ընթացքում Իրանի պետական համակարգի, վարչական կառուցվածքի, սոցիալական հարաբերությունների և տարածաշրջանային քաղաքականության փոփոխությունները ստեղծել են այն միջավայրը, որտեղ բնակչության տեղական, կրոնական, լեզվական և ավելի լայն քաղաքական ինքնությունները կարող էին փոխկապակցվել և վերաիմաստավորվել։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է լեզվի և մշակույթի դերի ուսումնասիրությունը, քանի որ լեզվական պատկանելությունը, գրական ավանդույթները, բանավոր մշակույթը, պատմական հիշողությունը և կրթական միջավայրը կարող են էական դեր ունենալ էթնիկ ինքնագիտակցության ձևավորման գործում։ Միաժամանակ աշխատանքը կարող է անդրադառնալ Իրանի պետական քաղաքականության, վարչական կենտրոնացման, կրթական համակարգի, մամուլի և քաղաքական շարժումների ազդեցությանը բնակչության ինքնանույնականացման գործընթացների վրա։ XX դարի առաջին կեսի իրադարձությունները, սահմանադրական շարժումը, տարածաշրջանային քաղաքական ակտիվությունը, խորհրդային ազդեցության տարածումը հարակից տարածքներում և հետագա քաղաքական վերափոխումները ստեղծել են նոր պայմաններ, որոնցում էթնիկ և տարածքային ինքնության գաղափարները ստացել են նոր բովանդակություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել նաև XX դարի երկրորդ կեսին, երբ արդիականացման գործընթացները, քաղաքայնացումը, կրթության տարածումը, զանգվածային հաղորդակցության զարգացումը և պետական քաղաքականության փոփոխությունները նոր ազդեցություններ են ունեցել ինքնության ձևավորման վրա։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկություններից է էթնիկ ինքնությունը որպես փոփոխվող և բազմաշերտ պատմական երևույթ դիտարկելը․ այն չի սահմանափակվում միայն լեզվական կամ ծագումնաբանական պատկանելությամբ, այլ ներառում է սոցիալական հիշողություն, մշակութային ինքնագիտակցություն, տարածաշրջանային պատկանելություն, քաղաքական դիրքորոշումներ և հասարակական ինքնընկալում։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև տարբեր պատմական փուլերում նույն բնակչության նկատմամբ կիրառված անվանումներին և ինքնանույնականացման փոփոխություններին՝ դրանք դիտարկելով տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական ու սոցիալական համատեքստում։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել ինքնության ձևավորումը պետական կամ քաղաքական վերնախավերի կողմից առաջադրված գաղափարներից և հասարակության ներսում գոյություն ունեցող ինքնընկալման իրական ձևերից։ Աշխատանքը արժեքավոր է Իրանի պատմության, Հարավային Կովկասի և հարակից տարածաշրջանների էթնոքաղաքական գործընթացների ուսումնասիրության համար, քանի որ ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են ազգային պետության կառուցումը, տարածաշրջանային հակամարտությունները, լեզվամշակութային քաղաքականությունը և արդիականացման գործընթացները ներգործել էթնիկ ինքնության վրա։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, ազգագրագետներին, քաղաքագետներին, իրանագետներին, սոցիոլոգներին, տարածաշրջանային ուսումնասիրությունների մասնագետներին և էթնիկ ինքնության ձևավորման խնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։ Աշխատությունը հատկապես օգտակար է այն ընթերցողների համար, ովքեր ցանկանում են հասկանալ Իրանական Ադրբեջանի բնակչության ինքնության պատմական զարգացման բարդ ու բազմագործոն ընթացքը և այն կապել XIX-XX դարերի Իրանի ու հարակից տարածաշրջանների քաղաքական, հասարակական և մշակութային փոփոխությունների հետ։

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է 1991-2010 թվականներին Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև ձևավորված ու զարգացած քաղաքական համագործակցության ուսումնասիրությանը՝ դրա հիմնական փուլերի, շարժառիթների, ուղղությունների և տարածաշրջանային նշանակության համակողմանի վերլուծությամբ։ Հետազոտությունը դիտարկում է երկու պետությունների հարաբերությունները Խորհրդային Միության փլուզումից և Ադրբեջանի անկախության վերականգնումից հետո ձևավորված նոր աշխարհաքաղաքական պայմանների շրջանակում։ Այդ ժամանակաշրջանում Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունները աստիճանաբար ընդլայնվել են՝ ընդգրկելով քաղաքական, դիվանագիտական, տնտեսական, ռազմավարական և տարածաշրջանային համագործակցության տարբեր ոլորտներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է երկու երկրների արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների ուսումնասիրությունը և այն գործոնների բացահայտումը, որոնք նպաստել են դրանց միջև սերտ կապերի ձևավորմանը։ Քննության են առնվում պատմամշակութային, լեզվական և էթնոմշակութային ընդհանրությունները, ինչպես նաև փոխադարձ քաղաքական և տնտեսական շահերը, որոնք նշանակալի դեր են ունեցել երկկողմ հարաբերությունների զարգացման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 1990-ական թվականների սկզբի քաղաքական գործընթացներին, երբ անկախ Ադրբեջանի համար կարևոր էր միջազգային կապերի և արտաքին քաղաքական հենարանների ձևավորումը, իսկ Թուրքիան ձգտում էր ընդլայնել իր ազդեցությունը Հարավային Կովկասում և ամրապնդել հարաբերությունները նորանկախ թյուրքալեզու պետությունների հետ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության ազդեցությանը երկկողմ հարաբերությունների վրա, քանի որ այդ խնդիրը կարևոր տեղ է զբաղեցրել Թուրքիայի և Ադրբեջանի արտաքին քաղաքական օրակարգերում և էականորեն ազդել է տարածաշրջանային փոխհարաբերությունների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննարկվել սահմանների և հաղորդակցության, էներգետիկ համագործակցության, տրանսպորտային միջանցքների և տարածաշրջանային նախագծերի հարցերը, որոնք 1990-ականների վերջին և 2000-ականներին աստիճանաբար դարձան երկու երկրների ռազմավարական համագործակցության կարևոր բաղադրիչներ։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև միջազգային և տարածաշրջանային կազմակերպությունների շրջանակում Թուրքիայի ու Ադրբեջանի դիրքորոշումների փոխհամաձայնեցման, փոխադարձ քաղաքական աջակցության և արտաքին քաղաքական նախաձեռնությունների ուսումնասիրությունը։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են երկկողմ հարաբերությունները վերածվել ավելի լայն ռազմավարական գործընկերության և ինչպես են այդ հարաբերությունները ներգործել Հարավային Կովկասի ուժերի դասավորության վրա։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են համագործակցության սահմանափակումներն ու հակասությունները՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանի այլ պետությունների շահերը, միջազգային դերակատարների ազդեցությունը և Թուրքիայի ու Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականությունների փոփոխվող առաջնահերթությունները։ 1991-2010 թվականների ժամանակահատվածի ընտրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու հարաբերությունների ձևավորման սկզբնական փուլից մինչև ավելի ինստիտուցիոնալացված և բազմաոլորտ համագործակցության անցման գործընթացին։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, քաղաքագետներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, տարածաշրջանային ուսումնասիրությունների հետազոտողներին, դիվանագետներին և Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական զարգացումներով հետաքրքրվող ուսանողներին ու ընթերցողներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես Թուրքիայի և Ադրբեջանի հարաբերությունների պատմական զարգացման տրամաբանությունը, դրանց քաղաքական ու ռազմավարական հիմքերը և տարածաշրջանային գործընթացների վրա ունեցած ազդեցությունը հասկանալու տեսանկյունից։

Այս կենսամատենագիտական աշխատությունը նվիրված է Ոսկան Երևանցու՝ 17-րդ դարի հայ նշանավոր տպագրիչի, հրատարակչի և մշակութային գործչի կյանքի ու գործունեության փաստագրական և մատենագիտական ներկայացմանը։ Աշխատության հիմնական նպատակը նրա կենսագրության, գրատպական գործունեության, հրատարակչական ժառանգության և հայ մշակույթի զարգացման գործում ունեցած ավանդի վերաբերյալ տեղեկությունների համակարգումն ու ամբողջացումն է։ Ոսկան Երևանցու գործունեությունը առանձնահատուկ նշանակություն ունի հայ գրատպության պատմության մեջ, քանի որ նրա անունը կապված է հայկական տպագրության զարգացման կարևոր փուլերից մեկի հետ, երբ հայերեն գրքերի հրատարակությունը աստիճանաբար ընդլայնվում էր և տարածվում եվրոպական տպագրական կենտրոններում։ Կենսամատենագիտական բնույթը ենթադրում է ոչ միայն գործչի կյանքի հիմնական հանգրվանների ներկայացում, այլև նրա հետ կապված գրքերի, հրատարակությունների, տպագրական աշխատանքների և մատենագիտական աղբյուրների հնարավորինս համակարգված նկարագրություն։ Աշխատության մեջ կարող են ներկայացվել Ոսկան Երևանցու կրթական և մշակութային միջավայրը, նրա գործունեության աշխարհագրությունը, տպարանների հետ ունեցած կապերը, հրատարակչական նախաձեռնությունները և հայերեն գրքի տարածման գործում նրա ունեցած դերը։ Առանձին կարևորություն ունի նրա հրատարակած գրականության մատենագիտական նկարագրությունը, որը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել հրատարակությունների բովանդակության, կառուցվածքի, տպագրական առանձնահատկությունների և պատմամշակութային նշանակության մասին։ Նման նյութերի համակարգումը արժեքավոր է հատկապես հայ գրքի պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ հին տպագիր գրքերը ոչ միայն գրական կամ կրոնական բովանդակության կրողներ են, այլև կարևոր վկայություններ են տվյալ ժամանակաշրջանի լեզվի, տպագրական տեխնիկայի, կրթական և մշակութային կյանքի մասին։ Աշխատությունը կարող է ներառել նաև Ոսկան Երևանցու մասին հետագա ժամանակաշրջաններում ստեղծված ուսումնասիրությունների, հոդվածների, գրքերի և այլ մատենագիտական աղբյուրների ցանկեր՝ հնարավորություն տալով հետազոտողին հետևելու նրա ժառանգության ուսումնասիրման պատմությանը։ Կենսագրական և մատենագիտական տվյալների համադրումը կարևոր է նաև գործչի իրական պատմական կերպարը ամբողջականորեն ներկայացնելու համար՝ նրա անձնական կյանքի փաստերը կապելով տպագրական և մշակութային գործունեության հետ։ Այսպիսի հրատարակությունը կարող է ծառայել որպես տեղեկատու և սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունեցող նյութ հայ գրատպության պատմությամբ զբաղվող մասնագետների համար՝ հեշտացնելով անհրաժեշտ գրականության, հրատարակությունների և փաստագրական տեղեկությունների որոնումն ու ուսումնասիրությունը։ Այն կարող է հետաքրքրել մատենագետներին, գրադարանագետներին, գրքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, պատմաբաններին, բանասերներին, հայագետներին, մշակութաբաններին և հայ հին գրատպության ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատության կարևորությունն առավել ընդգծվում է այն հանգամանքով, որ Ոսկան Երևանցու գործունեությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես անհատական կենսագրություն, այլև որպես հայ գրքի, տպագրության և մշակութային ինքնության զարգացման պատմության կարևոր բաղադրիչ՝ պահպանելով նրա թողած ժառանգության վերաբերյալ գիտական և մատենագիտական տեղեկությունները։

Այս գրականագիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է հայ արձակագիր Հրաչյա Դաշտենցի ստեղծագործությունների լեզվական և ոճական առանձնահատկությունների համակողմանի քննությանը։ Աշխատության կենտրոնում գրողի արձակի լեզուն է՝ իր բառապաշարային հարստությամբ, արտահայտչական միջոցներով, շարահյուսական կառուցվածքներով, խոսքի տարբեր շերտերի կիրառությամբ և կերպարների անհատականացման հնարավորություններով։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն լեզվական միջոցները, որոնց շնորհիվ Դաշտենցի արձակը ձեռք է բերում ինքնատիպ հնչերանգ, կենդանի պատկերավորություն և ազգային-մշակութային ընդգծված երանգավորում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրողի կողմից ժողովրդական խոսքի, բարբառային տարրերի, դարձվածքների, հնաբանությունների և խոսակցական լեզվի տարբեր շերտերի օգտագործմանը։ Այդ լեզվական նյութը ստեղծագործություններում ոչ միայն ապահովում է միջավայրի և ժամանակաշրջանի հավաստի վերարտադրությունը, այլև նպաստում է հերոսների բնավորության, սոցիալական պատկանելիության, աշխարհընկալման և հոգեբանական առանձնահատկությունների բացահայտմանը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև հեղինակի նկարագրական և պատմողական խոսքի առանձնահատկությունները, բնապատկերների ու միջավայրի պատկերավորման եղանակները, երկխոսությունների կառուցվածքը և հեղինակային խոսքի ու կերպարների խոսքի փոխհարաբերությունը։ Դաշտենցի արձակի ոճական ինքնատիպությունը պայմանավորված է պատմողական պարզության և լեզվական արտահայտչականության համադրությամբ, ինչպես նաև գրական լեզվի ու ժողովրդական խոսքի ստեղծագործական միավորմամբ։ Նրա լեզվում պատմական հիշողությունը, ազգային կենցաղը, հայրենի բնաշխարհը և մարդկային հարաբերությունները հաճախ արտահայտվում են ոչ միայն բովանդակության, այլև բառի, դարձվածքի և խոսքի հնչերանգի միջոցով։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև բառապաշարի թեմատիկ խմբերին՝ բնաշխարհի, կենցաղի, աշխատանքի, զինվորական կյանքի, ազգային սովորույթների և մարդկային փոխհարաբերությունների հետ կապված բառերի ու արտահայտությունների կիրառությանը։ Կարևոր է նաև շարահյուսական և ոճական կառույցների քննությունը, քանի որ կարճ ու դինամիկ նախադասությունների, նկարագրական ընդարձակ հատվածների, երկխոսությունների և ներքին խոսքի համադրությունը նպաստում է արձակի ռիթմի ու հուզական լարվածության ձևավորմանը։ Դաշտենցի լեզուն ուսումնասիրելիս էական է նաև հեղինակի պատմական և մշակութային աշխարհը, քանի որ նրա արձակային լեզուն սերտորեն կապված է ազգային ինքնության, պատմական ճակատագրի, հայրենիքի և սփյուռքահայության փորձառության թեմաների հետ։ Աշխատությունը կարող է արժեքավոր լինել այն տեսանկյունից, որ լեզվական փաստերի վերլուծության միջոցով բացահայտում է գրողի գեղարվեստական մտածողության առանձնահատկությունները և ցույց է տալիս, թե ինչպես է լեզուն դառնում կերպարաստեղծման, միջավայրի վերարտադրության և ազգային հիշողության փոխանցման միջոց։ Այն կարող է հետաքրքրել գրականագետներին, լեզվաբաններին, ոճաբաններին, հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչներին, ինչպես նաև Դաշտենցի ստեղծագործական ժառանգությամբ ու հայ արձակի լեզվաոճական զարգացմամբ հետաքրքրվող ուսանողներին և հետազոտողներին։

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության պայմաններում ինքնուրույն կենսաապահովմամբ բնակավայրերի ձևավորման տեսական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ բնակավայրը պետք է հնարավորինս արդյունավետ կազմակերպի իր ներքին ռեսուրսները և ապահովի բնակչության հիմնական կենսական պահանջները՝ հաշվի առնելով տվյալ տարածքի բնական, կլիմայական, աշխարհագրական, տնտեսական և սոցիալական առանձնահատկությունները։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են բնակավայրերի տարածական կազմակերպման այն սկզբունքները, որոնք կարող են նպաստել էներգիայի, ջրի, սննդի, կենցաղային և այլ անհրաժեշտ ռեսուրսների տեղական արտադրությանը, օգտագործմանը և վերականգնմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի բազմազան բնական պայմաններին, քանի որ հանրապետության տարբեր շրջաններ էապես տարբերվում են ռելիեֆով, բարձրությամբ, կլիմայական պայմաններով, ջրային պաշարներով, հողային ռեսուրսներով և արևային ու քամու էներգիայի ներուժով։ Այդ տարբերությունները պահանջում են բնակավայրերի նախագծման անհատականացված մոտեցում, որի դեպքում կենսաապահովման համակարգերը պետք է համապատասխանեցվեն տվյալ տարածքի հնարավորություններին և սահմանափակումներին։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել բնակավայրերի էներգետիկ ինքնաբավության ապահովման, վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների կիրառման, ջրամատակարարման և ջրի կրկնօգտագործման, կենցաղային ու արտադրական թափոնների կառավարման, տեղական սննդամթերքի արտադրության և շրջակա միջավայրի պահպանության խնդիրները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև բնակելի և հասարակական տարածքների, արտադրական գոտիների, գյուղատնտեսական հողերի, կանաչ տարածքների և ինժեներական ենթակառուցվածքների փոխկապակցված կազմակերպումը, որպեսզի բնակավայրը գործի որպես հնարավորինս ամբողջական և հավասարակշռված համակարգ։ Աշխատանքում ինքնուրույն կենսաապահովմամբ բնակավայրը կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես տեխնիկական ենթակառուցվածքների ամբողջություն, այլև որպես սոցիալական և տարածական կազմակերպման համակարգ, որտեղ բնակչության առօրյա գործունեությունը, տնտեսական զբաղվածությունը և բնական ռեսուրսների օգտագործումը փոխկապակցված են։ Հայաստանի պայմաններում նման մոտեցումը կարող է առանձնահատուկ նշանակություն ունենալ հեռավոր, սահմանամերձ, լեռնային և սակավաբնակ տարածքների զարգացման համար՝ նպաստելով դրանց կենսունակության պահպանմանը, տեղական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը և բնակչության համար կայուն կենսապայմանների ստեղծմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև բնակավայրերի դիմակայունությունը արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ՝ ներառյալ էներգետիկ և ջրային ռեսուրսների սահմանափակությունը, տնտեսական փոփոխությունները, բնական վտանգները և ենթակառուցվածքային խափանումները։ Այս տեսանկյունից ինքնուրույն կենսաապահովումը կարող է դիտարկվել որպես կայուն և երկարաժամկետ տարածքային զարգացման գործիք, որը միավորում է ճարտարապետական, քաղաքաշինական, ինժեներական, բնապահպանական և սոցիալ-տնտեսական լուծումներ։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել ճարտարապետներին, քաղաքաշինարարներին, ինժեներներին, բնապահպանական մասնագետներին, տարածքային պլանավորման և կայուն զարգացման ոլորտի հետազոտողներին, ինչպես նաև Հայաստանի գյուղական և փոքր բնակավայրերի զարգացման խնդիրներով զբաղվող մասնագետներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես այն տեսանկյունից, որ ինքնուրույն կենսաապահովման գաղափարը դիտարկում է Հայաստանի բնական և սոցիալ-տնտեսական պայմանների համատեքստում՝ որոնելով բնակավայրերի կազմակերպման այնպիսի մոդելներ, որոնք կարող են համատեղել ռեսուրսների խնայողությունը, շրջակա միջավայրի պահպանությունը, բնակչության հարմարավետությունը և երկարաժամկետ կայունությունը։

Այս գիրքը նվիրված է երիտասարդ սերնդի աշխարհայացքի, բարոյական արժեքների, հասարակական գիտակցության և անձնական զարգացման հիմնախնդիրներին։ Աշխատության հիմնական նպատակն է երիտասարդության առջև ծառացող կարևոր հարցերի շուրջ ձևավորել գիտակցված և պատասխանատու վերաբերմունք՝ անդրադառնալով այնպիսի թեմաների, ինչպիսիք են կրթությունը, ինքնակրթությունը, աշխատանքի նկատմամբ վերաբերմունքը, հասարակական ակտիվությունը, ընկերությունը, մարդկային փոխհարաբերությունները, մշակույթը և անձի բարոյական ձևավորումը։ Նյութը երիտասարդին դիտարկում է ոչ միայն որպես կրթության և դաստիարակության օբյեկտ, այլև որպես հասարակական կյանքի ակտիվ մասնակից, որի գիտելիքները, համոզմունքները, վարքագիծը և ընտրությունները կարող են ազդեցություն ունենալ ինչպես սեփական կյանքի, այնպես էլ շրջապատող հասարակության զարգացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում երիտասարդ տարիքի հոգեբանական և սոցիալական առանձնահատկություններին, երբ ձևավորվում են անձնական համոզմունքները, արժեքային կողմնորոշումները, մասնագիտական հետաքրքրությունները և ապագայի վերաբերյալ պատկերացումները։ Գիրքը կարող է անդրադառնալ նաև երիտասարդ մարդու ինքնուրույնության ձևավորմանը, նպատակների ընտրությանը, պատասխանատվության զգացման զարգացմանը և հասարակության մեջ սեփական տեղը գիտակցելուն։ Կարևոր տեղ է հատկացվում գիտելիքի և մշակույթի դերին, քանի որ կրթվածությունը ներկայացվում է ոչ միայն մասնագիտական հաջողության, այլև մարդու մտավոր ու բարոյական զարգացման կարևոր պայման։ Միաժամանակ քննարկվում են աշխատանքի, կարգապահության, ստեղծագործական գործունեության և հասարակական օգտակարության արժեքները՝ որպես լիարժեք անձի ձևավորման բաղադրիչներ։ Աշխատության դաստիարակչական ուղղվածությունը ենթադրում է երիտասարդության շրջանում ակտիվ քաղաքացիական դիրքորոշման, փոխադարձ հարգանքի, ընկերասիրության, պատասխանատվության և սեփական ուժերի նկատմամբ վստահության խթանում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել նաև ծնողների, մանկավարժների, երիտասարդական կազմակերպությունների աշխատակիցների և երիտասարդների հետ աշխատող այլ մասնագետների համար, քանի որ այն անդրադառնում է երիտասարդ սերնդի դաստիարակության և հասարակական ներգրավվածության ընդհանուր խնդիրներին։ Գիրքը հատկապես հետաքրքիր է այն ընթերցողների համար, ովքեր ցանկանում են հասկանալ երիտասարդության ձևավորման գործընթացը ոչ միայն կրթական, այլև բարոյական, մշակութային և հասարակական տեսանկյուններից։ Այն կարող է դիտարկվել որպես երիտասարդ ընթերցողին ուղղված մտորումների և դաստիարակչական գաղափարների ամբողջություն, որը խրախուսում է գիտելիքի ձգտումը, ինքնակատարելագործումը, ակտիվ կենսադիրքորոշումը և հասարակության հանդեպ պատասխանատու վերաբերմունքը։

Այս գիտական-տեսական աշխատությունը նվիրված է մշակույթի էության, կառուցվածքի, զարգացման օրինաչափությունների և հասարակական կյանքում ունեցած դերի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության շրջանակում մշակույթը դիտարկվում է որպես մարդկային գործունեության, արժեքների, գիտելիքների, ավանդույթների, նորմերի, խորհրդանիշների և ստեղծագործական արտահայտությունների ամբողջություն, որի միջոցով ձևավորվում և փոխանցվում է հասարակության հոգևոր ու նյութական փորձը։ Ուսումնասիրության կենտրոնում մշակույթի վերաբերյալ հիմնարար տեսական և փիլիսոփայական հարցերն են, որոնք առնչվում են դրա ծագմանը, գործառույթներին, պատմական փոփոխություններին և հասարակության զարգացման հետ փոխհարաբերությանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում մշակույթի և հասարակության փոխադարձ ազդեցությանը, քանի որ մշակութային արժեքները մի կողմից ձևավորվում են սոցիալական պայմանների ազդեցությամբ, իսկ մյուս կողմից՝ կարող են էապես ազդել հասարակական հարաբերությունների, մտածողության և վարքագծի վրա։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև մշակույթի նյութական և հոգևոր ոլորտների փոխհարաբերությանը, մշակութային ժառանգության պահպանման ու փոխանցման խնդիրներին, ավանդույթի և նորարարության հարաբերությանը, ինչպես նաև մշակութային ինքնության ձևավորման գործընթացներին։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում այն հիմնահարցերը, որոնք առաջանում են տարբեր մշակույթների փոխազդեցության, մշակութային բազմազանության և գլոբալացման պայմաններում։ Այս համատեքստում մշակույթը կարող է ուսումնասիրվել որպես ինքնության պահպանման և հասարակությունների միջև հաղորդակցության կարևոր միջոց, բայց միաժամանակ նաև որպես արժեքային հակասությունների և տարբեր աշխարհայացքների բախման տարածք։ Աշխատության տեսական շրջանակը կարող է ներառել մշակույթի արժեքային, սոցիալական, մարդաբանական, պատմական և գեղագիտական չափումների քննություն՝ ցույց տալով, որ մշակույթը հնարավոր չէ սահմանափակել միայն արվեստի կամ հոգևոր արտադրանքի հասկացությամբ։ Այն ընդգրկում է մարդու կենսագործունեության լայն շրջանակ՝ սկսած լեզվից, կրթությունից և գիտությունից մինչև արվեստ, կրոնական ու բարոյական պատկերացումներ, կենցաղային սովորույթներ և հասարակական վարքագծի նորմեր։ Կարևոր հիմնահարցերից է նաև մշակույթի զարգացման և պահպանման հավասարակշռությունը, քանի որ յուրաքանչյուր հասարակություն միաժամանակ կանգնած է իր պատմական ժառանգությունը պահպանելու և ժամանակակից փոփոխություններին հարմարվելու խնդրի առաջ։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ մշակութային արժեքների փոխանցման մեխանիզմներին, կրթության և սոցիալականացման դերին, մշակութային հիշողությանը և հասարակության պատմական ինքնագիտակցության ձևավորմանը։ Աշխատանքը արժեքավոր է մշակույթի ուսումնասիրության ընդհանուր տեսական հիմքերը հասկանալու և դրա առանձին խնդիրները միմյանց հետ փոխկապակցված դիտարկելու տեսանկյունից։ Այն կարող է հետաքրքրել մշակութաբաններին, փիլիսոփաներին, սոցիոլոգներին, պատմաբաններին, արվեստաբաններին, հասարակական գիտությունների ոլորտի հետազոտողներին, ինչպես նաև մշակույթի տեսությամբ, մշակութային ժառանգությամբ և ժամանակակից հասարակության արժեքային գործընթացներով հետաքրքրվող ուսանողներին ու ընթերցողներին։ Աշխատության ընդհանուր ուղղվածությունը հնարավորություն է տալիս մշակույթը դիտարկել որպես հասարակության կենսագործունեության հիմնարար համակարգ և բացահայտել այն հիմնական տեսական ու գործնական հարցերը, որոնք ուղեկցում են դրա ձևավորմանը, պահպանմանը, զարգացմանը և վերափոխմանը։

Այս փիլիսոփայական աշխատությունը նվիրված է վեճի՝ որպես մտավոր հաղորդակցության և գաղափարների փոխանակման առանձնահատուկ եղանակի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն հարցն է, թե ինչպես է վեճը գործում որպես մտքերի, տեսակետների և փաստարկների փոխանակման ձև, ինչ պայմաններում է այն վերածվում արդյունավետ մտավոր երկխոսության և ինչ հանգամանքներում կարող է կորցնել իր ճանաչողական ու կառուցողական նշանակությունը։ Աշխատության շրջանակում վեճը դիտարկվում է ոչ միայն որպես հակադիր կարծիքների բախում, այլև որպես մտածողության ակտիվ գործընթաց, որի ընթացքում մասնակիցները ներկայացնում, հիմնավորում, քննադատում և վերանայում են իրենց դիրքորոշումները։ Փիլիսոփայական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու վեճի կառուցվածքը, դրա հիմնական տարրերը, մասնակիցների դիրքորոշումները, փաստարկման տրամաբանությունը և փոխըմբռնման հասնելու հնարավորությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում փաստարկի և հակափաստարկի հարաբերությանը, քանի որ մտավոր հաղորդակցության արդյունավետությունը մեծապես կախված է ոչ միայն առաջադրված տեսակետից, այլև այն հիմնավորելու կարողությունից և հակառակ տեսակետի տրամաբանական քննադատությունից։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև բանավեճի և վեճի տարբերություններին՝ ցույց տալով, որ դրանց նպատակները միշտ չէ, որ նույնական են․ որոշ դեպքերում առաջնային է ճշմարտության կամ հիմնավորված եզրակացության որոնումը, իսկ այլ իրավիճակներում վեճը կարող է վերածվել սեփական դիրքորոշումը պաշտպանելու կամ հակառակ կողմին համոզելու միջոցի։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն ունի տրամաբանական սխալների, մանիպուլյատիվ հնարքների և ոչ կառուցողական հաղորդակցության ձևերի ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանք կարող են խոչընդոտել ռացիոնալ երկխոսությանը և հեռացնել քննարկումը սկզբնական ճանաչողական նպատակից։ Փիլիսոփայական տեսանկյունից վեճը նաև հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ճշմարտության, գիտելիքի, համոզմունքի, հիմնավորման և երկխոսության փոխհարաբերությունները։ Հակադիր տեսակետների բախման ընթացքում մասնակիցները կարող են ոչ միայն պաշտպանել իրենց սկզբնական դիրքերը, այլև բացահայտել սեփական պատկերացումների թույլ կողմերը, վերանայել որոշ նախադրույթներ և հասնել ավելի հիմնավորված դիրքորոշման։ Այդ պատճառով վեճը կարող է դիտարկվել որպես քննադատական մտածողության և մտավոր ինքնակատարելագործման գործիք։ Աշխատության մեջ կարևոր կարող է լինել նաև հաղորդակցության էթիկական կողմը՝ քննարկելով զրուցակցի նկատմամբ հարգանքի, մտքի ազատ արտահայտման, փաստարկների ազնիվ ներկայացման և դիմացինի դիրքորոշումը ճիշտ ըմբռնելու սկզբունքները։ Նման մոտեցումը վեճը ներկայացնում է որպես փոխադարձ ճանաչողության գործընթաց, որտեղ նպատակը պարտադիր չէ հակառակորդին հաղթելը, այլ կարող է լինել խնդրի առավել խորքային և բազմակողմանի ըմբռնումը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել փիլիսոփաներին, տրամաբանության և փաստարկման տեսության մասնագետներին, հաղորդակցության տեսությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև քննադատական մտածողության, բանավեճի մշակույթի և մտավոր երկխոսության հարցերով հետաքրքրվող ուսանողներին ու ընթերցողներին։ Այն հատկապես օգտակար է վեճի բնույթը որպես ճանաչողական և հաղորդակցական երևույթ հասկանալու, արդյունավետ փաստարկման սկզբունքները բացահայտելու և կառուցողական մտավոր հաղորդակցության փիլիսոփայական հիմքերը ուսումնասիրելու համար։

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է երաժշտության հոգեբանության՝ որպես հոգեբանական գիտության առանձին բնագավառի ձևավորման, զարգացման և տեսամեթոդաբանական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության կենտրոնում երաժշտության և մարդու հոգեկան աշխարհի փոխազդեցության հիմնախնդիրն է՝ հաշվի առնելով երաժշտության ընկալման, զգացմունքային ազդեցության, հիշողության, ուշադրության, երևակայության, մտածողության և ստեղծագործական գործունեության հոգեբանական առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու, թե ինչպես է երաժշտության նկատմամբ հոգեբանական հետաքրքրությունը աստիճանաբար ձևավորվել որպես ինքնուրույն գիտական ուղղություն և ինչպես են տարբեր ժամանակաշրջաններում փոխվել երաժշտական փորձառության, երաժշտական գործունեության և մարդու հոգեկան գործընթացների փոխհարաբերության վերաբերյալ պատկերացումները։ Աշխատության տեսական հատվածում կարող են դիտարկվել երաժշտության հոգեբանության զարգացման հիմնական փուլերը, դրա կապերը ընդհանուր հոգեբանության, արվեստի հոգեբանության, փիլիսոփայության, գեղագիտության, մանկավարժության և երաժշտագիտության հետ, ինչպես նաև այն գիտական մոտեցումները, որոնց հիման վրա ձևավորվել են ոլորտի հիմնական հասկացություններն ու տեսությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում երաժշտական ընկալման հոգեբանական մեխանիզմներին, քանի որ երաժշտությունը մարդու կողմից ընկալվում է ոչ միայն որպես ձայնային կառուցվածքների հաջորդականություն, այլև որպես հուզական և իմաստային փորձառություն։ Այս համատեքստում կարևոր են երաժշտական հնչյունների, ռիթմի, մեղեդու, տեմբրի, ներդաշնակության և այլ արտահայտչամիջոցների ընկալման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց կապը մարդու հուզական արձագանքների և սուբյեկտիվ փորձի հետ։ Աշխատության տեսամեթոդաբանական հիմքերը ներառում են այն սկզբունքների և հետազոտական մոտեցումների վերլուծությունը, որոնց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել երաժշտության ազդեցությունը հոգեկան գործընթացների և անձի վրա։ Կարող են քննարկվել դիտարկման, հոգեբանական փորձի, հարցման, հոգեֆիզիոլոգիական չափումների, գործունեության արդյունքների վերլուծության և այլ մեթոդների կիրառման հնարավորությունները երաժշտական փորձառության ուսումնասիրման ընթացքում։ Միաժամանակ կարևոր է տարբերակել երաժշտության ազդեցության օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ բաղադրիչները, քանի որ նույն երաժշտական նյութը տարբեր մարդկանց մոտ կարող է առաջացնել տարբեր հուզական և հոգեբանական արձագանքներ՝ պայմանավորված անհատական փորձով, տարիքով, մշակութային միջավայրով, երաժշտական պատրաստվածությամբ և անձնային առանձնահատկություններով։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև երաժշտական ընդունակությունների, երաժշտական գործունեության և ստեղծագործականության հոգեբանական հիմքերին՝ ցույց տալով, թե ինչպես են ձևավորվում և զարգանում երաժշտական լսողությունը, ռիթմի զգացողությունը, երաժշտական հիշողությունը և կատարողական կամ ստեղծագործական հմտությունները։ Աշխատանքը կարևոր է նրանով, որ երաժշտության հոգեբանությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես երաժշտության ազդեցության նկարագրություն, այլև որպես ինքնուրույն գիտական բնագավառ՝ իր ուսումնասիրության առարկայով, հասկացությունների համակարգով, տեսական մոտեցումներով և մեթոդաբանական գործիքակազմով։ Այն կարող է հետաքրքրել հոգեբաններին, երաժշտագետներին, մանկավարժներին, երաժշտական կրթության մասնագետներին, արվեստի հոգեբանությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև երաժշտության ընկալման և մարդու հոգեկան գործունեության փոխհարաբերությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին ու ասպիրանտներին։ Աշխատությունը հատկապես արժեքավոր է երաժշտության հոգեբանության գիտական զարգացման տրամաբանությունը հասկանալու և ոլորտի հետագա տեսական ու փորձարարական ուսումնասիրությունների համար անհրաժեշտ մեթոդաբանական հիմքերը պատկերացնելու տեսանկյունից։

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է հեշտոցի միկրոբիոտայի խանգարումների համաճարակաբանական առանձնահատկությունների և տեղային ազդեցության դեղամիջոցներով դրանց բուժման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է կանանց սեռական ուղիների բնական միկրոֆլորայի հավասարակշռության նշանակությունը և այդ հավասարակշռության խախտման դեպքում առաջացող կլինիկական ու մանրէաբանական փոփոխությունների գնահատումը։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում է հեշտոցային դիսբիոտիկ վիճակների տարածվածությունը, դրանց առաջացմանը նպաստող հնարավոր գործոնները, տարբեր տարիքային կամ կլինիկական խմբերում հանդիպման առանձնահատկությունները և հիվանդության դրսևորումների բազմազանությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հեշտոցային միկրոֆլորայի կազմի փոփոխություններին, օգտակար և պայմանական ախտածին միկրոօրգանիզմների հարաբերակցության խախտմանը և այդ փոփոխությունների հնարավոր կապին կլինիկական ախտանիշների հետ։ Համաճարակաբանական տվյալների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացում կազմել խնդրի տարածվածության, ռիսկի գործոնների և հիվանդության զարգացման օրինաչափությունների մասին։ Աշխատանքի մյուս կարևոր ուղղությունը տեղային ազդեցության դեղամիջոցների կիրառմամբ բուժման արդյունավետության գնահատումն է։ Տեղային թերապիան դիտարկվում է որպես այնպիսի մոտեցում, որի դեպքում դեղաբանական ազդեցությունը ուղղվում է անմիջապես ախտահարված հատվածին՝ նպատակ ունենալով վերականգնել միկրոբիոլոգիական հավասարակշռությունը, նվազեցնել ախտաբանական միկրոօրգանիզմների ակտիվությունը և վերացնել հիվանդությանը բնորոշ կլինիկական դրսևորումները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են գնահատվել բուժումից առաջ և հետո միկրոֆլորայի կազմի փոփոխությունները, կլինիկական ախտանիշների դինամիկան, բուժման արդյունավետությունը և հնարավոր անցանկալի երևույթները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև բուժման արդյունքների համադրումը հիվանդության սկզբնական մանրէաբանական պատկերի և կլինիկական ծանրության հետ, ինչը թույլ է տալիս ավելի հիմնավորված գնահատել տարբեր բուժական մոտեցումների կիրառելիությունը։ Աշխատանքը համադրում է գինեկոլոգիայի, կլինիկական մանրէաբանության, համաճարակաբանության և դեղաբուժության խնդիրները՝ ուսումնասիրելով ինչպես խնդրի տարածվածությունն ու պատճառաբանական գործոնները, այնպես էլ դրա բուժման գործնական կողմերը։ Նման հետազոտությունների արդյունքները կարող են նպաստել հեշտոցային միկրոֆլորայի խանգարումների ժամանակին հայտնաբերմանը, ախտորոշման կատարելագործմանը և բուժման առավել նպատակային մեթոդների ընտրությանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել գինեկոլոգներին, մանկաբարձ-գինեկոլոգներին, մանրէաբաններին, համաճարակաբաններին, կլինիկական դեղագետներին և կանանց առողջության ոլորտում աշխատող այլ մասնագետներին, ինչպես նաև բժշկական բուհերի ուսանողներին, ասպիրանտներին և հետազոտողներին։ Թեման կարևոր է նաև կանխարգելիչ բժշկության տեսանկյունից, քանի որ միկրոբիոտայի խանգարումների տարածվածության և դրանց առաջացման պայմանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալ ռիսկի խմբերը և մշակել հիվանդության վաղ հայտնաբերմանն ու կրկնությունների նվազեցմանն ուղղված մոտեցումներ։

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Երևանի հրապարակների ձևավորման, զարգացման և քաղաքային միջավայրում դրանց դերի ուսումնասիրությանը՝ ճարտարապետական, քաղաքաշինական և գեղարվեստական տեսանկյուններից։ Հետազոտության կենտրոնում Երևանի հրապարակների տարածական կազմակերպման, հատակագծային կառուցվածքի, ծավալատարածական հարաբերությունների, ֆունկցիոնալ նշանակության և քաղաքի ընդհանուր կերպարի ձևավորման մեջ դրանց ունեցած դերի հետ կապված հիմնախնդիրներն են։ Հրապարակը դիտարկվում է ոչ միայն որպես բաց քաղաքային տարածք, այլև որպես հասարակական կյանքի կարևոր կենտրոն, որտեղ փոխկապակցվում են տրանսպորտային, հետիոտնային, վարչական, մշակութային, առևտրային և հանգստի գործառույթները։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են Երևանի տարբեր հրապարակների ձևավորման պատմական փուլերը, դրանց կառուցվածքային փոփոխությունները և քաղաքի զարգացման տարբեր ժամանակաշրջաններում առաջացած նոր պահանջները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հրապարակների և դրանց շրջապատող շենքերի փոխհարաբերությանը, ճարտարապետական միջավայրի ամբողջականությանը, շենքերի բարձրությունների և ծավալների հարաբերակցությանը, տեսողական առանցքներին, տարածության մասշտաբայնությանը և քաղաքային համայնապատկերի ձևավորմանը։ Կարևոր խնդիր է նաև հրապարակների ֆունկցիոնալ կազմակերպումը՝ հաշվի առնելով մարդկանց շարժը, տրանսպորտային հոսքերը, հետիոտների անվտանգությունը, կանաչապատումը, հանգստի գոտիները և հանրային միջոցառումների անցկացման հնարավորությունները։ Երևանի քաղաքային միջավայրի առանձնահատկությունները պայմանավորված են նաև տեղանքի ռելիեֆով, բնական լանդշաֆտով, կլիմայական պայմաններով, պատմական կառուցապատմամբ և քաղաքի ճարտարապետական ժառանգությամբ, ուստի հրապարակների ձևավորման հարցերը պահանջում են այդ գործոնների համակցված ուսումնասիրություն։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև պատմական և ժամանակակից կառուցապատման միջև հավասարակշռության պահպանմանը, հրապարակների վերակառուցման և բարեկարգման ժամանակ պատմամշակութային արժեքների պաշտպանության անհրաժեշտությանը, ինչպես նաև նոր քաղաքաշինական միջամտությունների ազդեցությանը արդեն ձևավորված քաղաքային տարածքների վրա։ Առանձին կարևորություն ունի հրապարակների գեղարվեստական կերպարի ձևավորումը, որը ներառում է ճարտարապետական դետալները, ծածկույթները, կանաչապատումը, ջրային տարրերը, լուսավորությունը, փոքր ճարտարապետական ձևերը և հանրային արվեստի օբյեկտները։ Այս բոլոր բաղադրիչների ճիշտ համադրությունը կարող է նպաստել հրապարակների ինքնատիպության, հարմարավետության և հասարակական գրավչության բարձրացմանը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ժամանակակից քաղաքաշինության տեսանկյունից, քանի որ հասարակական բաց տարածքների որակը մեծապես ազդում է քաղաքի բնակելիության, քաղաքային կյանքի ակտիվության և բնակիչների առօրյա միջավայրի հարմարավետության վրա։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել ճարտարապետներին, քաղաքաշինարարներին, լանդշաֆտային ճարտարապետներին, դիզայներներին, արվեստաբաններին, պատմաբաններին, հուշարձանների պահպանության մասնագետներին և քաղաքային միջավայրի զարգացման հարցերով զբաղվող հետազոտողներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես Երևանի քաղաքաշինական պատմության և ժամանակակից զարգացման համատեքստում, քանի որ հնարավորություն է տալիս դիտարկել քաղաքի հրապարակները որպես փոխկապակցված ճարտարապետական և հասարակական տարածքներ ու բացահայտել դրանց պահպանման, վերակազմակերպման և հետագա զարգացման հիմնական խնդիրները։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է կարտոֆիլի առողջ տնկանյութի ստացման, բազմացման և արտադրության կենսատեխնոլոգիական ու ագրոտեխնիկական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի տարբեր բնակլիմայական պայմանների հաշվառմամբ։ Աշխատանքի հիմնական նպատակն է ներկայացնել կարտոֆիլի բարձրորակ և ֆիտոսանիտարապես առողջ տնկանյութի արտադրության այն մեթոդներն ու տեխնոլոգիական մոտեցումները, որոնք կարող են նպաստել բերքատվության բարձրացմանը, սորտային հատկանիշների պահպանմանը և կարտոֆիլի արտադրության արդյունավետության ավելացմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից մեկը բույսերի կենսատեխնոլոգիական բազմացումն է, որը հնարավորություն է տալիս ստանալ հիվանդություններից հնարավորինս զերծ, գենետիկորեն կայուն և միատարր տնկանյութ։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն ունի կարտոֆիլի միկրոբազմացումը՝ in vitro պայմաններում առողջ սկզբնական նյութի ստացման և հետագա բազմացման նպատակով։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում նաև միկրոկլոնալ բազմացման, բույսերի կտրոնավորման, մինի-պալարների և այլ բարձրակարգ տնկանյութի ստացման տեխնոլոգիական փուլերին, ինչպես նաև դրանց արտադրական պայմաններում կիրառման հնարավորություններին։ Միաժամանակ ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է առողջ տնկանյութի հետագա ագրոտեխնիկան, քանի որ կենսատեխնոլոգիական եղանակով ստացված բարձրորակ նյութի առավելությունները լիարժեք դրսևորվում են միայն համապատասխան հողային, կլիմայական և մշակության պայմանների ապահովման դեպքում։ Հայաստանի բնակլիմայական բազմազանությունը՝ բարձրությունների, ջերմաստիճանային ռեժիմների, տեղումների, խոնավության և հողային պայմանների տարբերություններով, պահանջում է կարտոֆիլի մշակության տեխնոլոգիայի տեղայնացում և յուրաքանչյուր գոտու առանձնահատկություններին համապատասխան ագրոտեխնիկական միջոցառումների ընտրություն։ Աշխատանքը կարող է ընդգրկել տնկման ժամկետների, տնկանյութի չափերի և որակի, բույսերի սնուցման, ոռոգման, հողի մշակության, միջշարային խնամքի, հիվանդությունների և վնասատուների դեմ պայքարի, ինչպես նաև բերքահավաքի և պահպանության հետ կապված հարցեր։ Առանձին նշանակություն ունի այն խնդիրը, թե տարբեր բնակլիմայական գոտիներում ինչ պայմաններ են առավել նպաստավոր առողջ տնկանյութի արագ բազմացման և բարձր բերքատվության ապահովման համար։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտագործվել կարտոֆիլի սերմնաբուծության և արտադրության համակարգերի կատարելագործման, առողջ տնկանյութի տեղական արտադրության ընդլայնման և ներմուծվող տնկանյութից կախվածության նվազեցման նպատակով։ Աշխատությունը միավորում է բույսերի կենսատեխնոլոգիայի, բուսաբուծության, ագրոնոմիայի, բույսերի պաշտպանության և գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման խնդիրները՝ ներկայացնելով կարտոֆիլի առողջ տնկանյութի ստացման ամբողջական շղթան՝ լաբորատոր փուլից մինչև դաշտային արտադրություն։ Այն կարող է հետաքրքրել գյուղատնտեսության մասնագետներին, բույսերի կենսատեխնոլոգներով զբաղվող հետազոտողներին, ագրոնոմներին, սերմնաբույծներին, ֆերմերներին, գյուղատնտեսական խորհրդատուներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Հայաստանի պայմանների վրա կենտրոնացված ուսումնասիրությունը հատկապես արժեքավոր է երկրի տարբեր գյուղատնտեսական գոտիներում կարտոֆիլի արտադրության տեխնոլոգիաների գիտականորեն հիմնավորված ընտրության և բարձրորակ, առողջ ու արդյունավետ տնկանյութի արտադրության զարգացման տեսանկյունից։

Այս մասնագիտական խորհրդատվական աշխատանքը նվիրված է հանրապետության մասսայական գրադարանների ցանցի կենտրոնացման և միասնական կազմակերպական համակարգի ձևավորման հետ կապված հիմնական հարցերի քննարկմանը։ Աշխատության կենտրոնում գրադարանային ցանցի կառավարման արդյունավետության բարձրացման, տարբեր գրադարանների միջև աշխատանքի համակարգման, նյութական և տեղեկատվական ռեսուրսների առավել նպատակային օգտագործման ու բնակչությանը մատուցվող գրադարանային ծառայությունների բարելավման խնդիրներն են։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում է այն հարցը, թե ինչպես կարելի է առանձին գործող մասսայական գրադարանները ներառել ավելի համակարգված կառավարման կառուցվածքում՝ պահպանելով դրանց անմիջական կապը տեղական համայնքների և ընթերցողների հետ։ Կենտրոնացման գաղափարը ներկայացվում է ոչ միայն վարչական ենթակայության փոփոխության, այլև գրադարանների աշխատանքի միասնական կազմակերպման, մեթոդական ղեկավարության, ֆոնդերի համալրման, գրականության բաշխման, հաշվառման, սպասարկման և մասնագիտական փորձի փոխանակման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ կենտրոնացված գրադարանային համակարգի ձևավորման կազմակերպական սկզբունքներին, դրա առավելություններին ու հնարավոր դժվարություններին, ինչպես նաև տարբեր ստորաբաժանումների միջև գործառույթների ճիշտ բաշխման անհրաժեշտությանը։ Կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել գրադարանային ֆոնդերի արդյունավետ օգտագործման խնդիրը, քանի որ կենտրոնացված համակարգը հնարավորություն է տալիս ավելի նպատակային իրականացնել գրականության համալրումը, կրկնօրինակների բաշխումը, ֆոնդերի փոխանակումը և ընթերցողների պահանջներին համապատասխան գրականության հասանելիության ապահովումը։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում մեթոդական աշխատանքին, որի միջոցով հնարավոր է միասնական չափանիշներ սահմանել գրադարանային սպասարկման, հաշվետվության, վիճակագրության, միջոցառումների կազմակերպման և ընթերցողների հետ աշխատանքի ոլորտներում։ Խորհրդատվական բնույթը ենթադրում է նաև գործնական ուղղվածություն՝ գրադարանային ցանցի կենտրոնացման հետ կապված խնդիրների վերլուծություն և դրանց լուծման հնարավոր կազմակերպական մոտեցումների ներկայացում։ Նման ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես այն ժամանակաշրջանի համար, երբ գրադարանային համակարգի զարգացումը պահանջում էր ոչ միայն առանձին հաստատությունների աշխատանքի բարելավում, այլև ամբողջ ցանցի գործունեության առավել ռացիոնալ և փոխկապակցված կազմակերպում։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել գրադարանագետներին, գրադարանային համակարգերի ղեկավարներին, մշակույթի ոլորտի կազմակերպիչներին, մեթոդիստներին և գրադարանային գործի պատմությամբ ու զարգացման սկզբունքներով զբաղվող հետազոտողներին։ Այն արժեքավոր է նաև որպես գրադարանային կառավարման և կենտրոնացված գրադարանային ցանցերի ձևավորման պատմական փորձը ներկայացնող մասնագիտական նյութ, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել գրադարանային ծառայությունների կազմակերպման, կառավարման կառուցվածքների և բնակչության գրադարանային սպասարկման կատարելագործման մոտեցումները։