Ready-made Materials

Հրատարակության վերնագիրը մատնանշում է Հայոց եկեղեցու պատմությանն ու նրա ուղղափառ դավանանքի ներկայացմանը նվիրված նյութ։ Թեման ընդգրկում է հայ քրիստոնեական ինքնության ձևավորման, եկեղեցու հաստատման, հոգևոր կառույցների զարգացման և ազգային կյանքի մեջ եկեղեցու ունեցած դերի կարևոր հարցերը։ Հայոց եկեղեցու պատմությունը սերտորեն կապված է Հայաստանի քաղաքական ու մշակութային անցյալի, գրերի ստեղծման, կրթության տարածման, ձեռագրական ավանդույթի և ազգային ինքնագիտակցության պահպանման հետ։ Ուղղափառության գաղափարական շեշտադրումը ենթադրում է ուշադրություն եկեղեցու դավանական սկզբունքներին, Սուրբ Գրքի և ավանդության ընկալմանը, ծիսական ժառանգությանը և հավատքի պահպանման պատմական ընթացքին։ Նման բնույթի աշխատություններում սովորաբար քննարկվում են քրիստոնեության տարածումը Հայաստանում, եկեղեցական առաջնորդների գործունեությունը, կաթողիկոսական աթոռի պատմությունը, եկեղեցական ժողովներն ու դավանաբանական վեճերը, ինչպես նաև Հայոց եկեղեցու հարաբերությունները քրիստոնեական մյուս համայնքների հետ։ Այս թեման կարևոր է ոչ միայն կրոնական, այլև ազգային պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ եկեղեցին դարեր շարունակ եղել է հայ ժողովրդի հոգևոր կյանքի, կրթական գործունեության և մշակութային ժառանգության պահպանման կենտրոններից մեկը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայ եկեղեցագիտական մտքի, Մոսկվայի հայկական կրթական միջավայրի և Հայոց եկեղեցու պատմության վերաբերյալ ժամանակի պատկերացումների ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Աշխատությունը ներկայացնում է չորս ինքնակալությունների պատմական զարգացումը՝ անդրադառնալով դրանց ձևավորմանը, իշխանության ամրապնդմանը, կառավարման առանձնահատկություններին և պատմական ճակատագրին։ Վերնագրից ելնելով՝ գիրքը կարելի է դիտարկել որպես համեմատական պատմական ուսումնասիրություն, որի առանցքում ինքնակալական իշխանության տարբեր դրսևորումներն են և դրանց ազդեցությունը պետությունների ու հասարակությունների զարգացման վրա։ Նման բնույթի պատմագիտական երկերում սովորաբար ուշադրություն է դարձվում տիրակալների գործունեությանը, գահակալական հաջորդականությանը, տարածքային ընդարձակումներին, պատերազմներին, դիվանագիտական հարաբերություններին, ներքին քաղաքականությանը և պետական կառավարման համակարգերին։ Կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել նաև այն հասարակական, տնտեսական և մշակութային պայմանները, որոնք նպաստել են տվյալ իշխանությունների վերելքին կամ անկմանը։ Չորս ինքնակալությունների պատմությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու կառավարման տարբեր ձևերի ընդհանրություններն ու տարբերությունները, հասկանալու կենտրոնացված իշխանության ազդեցությունը հասարակական կյանքի վրա և դիտարկելու պատմական փոփոխությունների երկարաժամկետ հետևանքները։ Նման ուսումնասիրությունը կարող է ընթերցողին ներկայացնել ոչ միայն առանձին պետությունների ու տիրակալների անցյալը, այլև իշխանության, պետականության, քաղաքական կայունության և պատմական ժառանգության փոխկապակցվածությունը։ Գիրքը կարևոր է 19-րդ դարի հայերեն պատմագիտական գրականության, համաշխարհային պատմության ուսուցման և պատմական գիտելիքի տարածման գործընթացի ուսումնասիրության համար։ Այն նաև արտացոլում է հայ ընթերցողին համաշխարհային պատմության առանցքային իրադարձություններն ու պետական կազմավորումները ներկայացնելու կրթական ձգտումը։

Աշխատությունը նվիրված է քրիստոնեական եկեղեցու պատմության մեջ վճռորոշ նշանակություն ունեցած տիեզերական ժողովներին, որոնք գումարվել են Արևելքում և կարևոր դեր են ունեցել եկեղեցու վարդապետական, կազմակերպական ու ծիսական կյանքի ձևավորման գործում։ Տիեզերական ժողովները եկեղեցական առաջնորդների համախմբման և համատեղ քննարկումների կարևոր հարթակներ էին, որտեղ քննության էին առնվում հավատքի հիմնարար հարցերը, աստվածաբանական տարաձայնությունները, եկեղեցական կարգապահության խնդիրներն ու համայնքների կառավարման սկզբունքները։ Նման ժողովների ընթացքում ձևակերպվել և հաստատվել են քրիստոնեական դավանանքի կարևոր դրույթներ, պարզաբանվել են Սուրբ Երրորդության, Քրիստոսի աստվածային և մարդկային բնությունների, եկեղեցու միասնության ու եկեղեցական ավանդության վերաբերյալ հարցերը։ Պատմական շարադրանքը հնարավորություն է տալիս հետևելու վաղ քրիստոնեական համայնքներում առաջացած վեճերին, դրանց լուծմանն ուղղված քննարկումներին և ժողովական որոշումների ազդեցությանը հետագա եկեղեցական կյանքի վրա։ Հատուկ նշանակություն ունեն նաև ժողովների պատմական պայմանները, դրանց մասնակից հոգևորականների դիրքորոշումները, ընդունված կանոններն ու որոշումների տարածումը տարբեր եկեղեցիներում։ Այսպիսի աշխատությունը կարևոր է քրիստոնեական դավանաբանության զարգացման ընթացքը, Արևելքի եկեղեցիների պատմական հարաբերությունները և եկեղեցական հաստատությունների ձևավորումը հասկանալու համար։ Այն արժեքավոր տեղեկություններ է պարունակում նաև հայ եկեղեցական պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ տիեզերական ժողովների որոշումներն ու դրանց շուրջ ծավալված աստվածաբանական քննարկումները նշանակալի ազդեցություն են ունեցել հայ եկեղեցու ինքնության, դավանական դիրքորոշումների և քրիստոնեական ավանդության ընկալման վրա։

Գիրքը ներկայացնում է Աստվածաշնչի Հին Կտակարանի կարևորագույն գրքերից մեկը՝ Սաղմոսարանը, որը քրիստոնեական հոգևոր կյանքի, աղոթքի և պաշտամունքի անբաժանելի մասն է։ Այն ներառում է սաղմոսներ, որոնցում արտահայտված են մարդու հավատը, Աստծո հանդեպ սերը, երախտագիտությունը, ապաշխարությունը, հույսը, վիշտը և աստվածային օգնության խնդրանքը։ Սաղմոսների բովանդակությունը բազմազան է․ դրանց մի մասը փառաբանում է Արարչին և նրա զորությունը, մյուսները ներկայացնում են անհատի աղոթքն ու հոգևոր ապրումները, իսկ որոշները կոչ են անում արդարության, բարության, իմաստության և Աստծո պատվիրաններին հավատարիմ մնալու։ Սաղմոսարանում առանձնահատուկ տեղ ունեն նաև փրկության, ողորմության, մարդկային կյանքի անցողիկության և աստվածային արդարության գաղափարները։ Գրական առումով այս երկերն աչքի են ընկնում բանաստեղծական պատկերավորությամբ, կրկնություններով, խորհրդանշական արտահայտություններով և աղոթական հուզականությամբ։ Դրանք դարեր շարունակ կիրառվել են եկեղեցական ժամերգությունների, պաշտամունքային արարողությունների և անհատական աղոթքի ընթացքում՝ դառնալով հավատացյալների հոգևոր մխիթարության ու ինքնաքննության աղբյուր։ Սաղմոսների լեզուն միաժամանակ արտահայտում է անձնական ապրումները և համամարդկային հոգևոր փորձառությունը, ինչի շնորհիվ դրանք հասկանալի ու հարազատ են տարբեր ժամանակաշրջանների ընթերցողներին։ Հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի հայերեն աստվածաշնչյան գրականության, սաղմոսերգության ավանդույթի, եկեղեցական պաշտամունքի և հայ գրատպության պատմության ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը բազմալեզու երգարան է, որը միավորում է հայերեն, պարսկերեն և հնդստաներեն երգեր՝ ներկայացնելով տարբեր լեզվական ու մշակութային միջավայրերի երաժշտական ավանդույթները։ Նման ժողովածուները կարևոր դեր են ունեցել երգարվեստի պահպանման, տարածման և տարբեր ժողովուրդների երաժշտական ժառանգության միջև կապերի ձևավորման գործում։ Գրքում մեկտեղված լեզուների բազմազանությունը վկայում է արևելյան մշակութային միջավայրի հանդեպ հետաքրքրության և տարբեր համայնքների երգային ավանդույթները մեկ հրատարակության մեջ ներկայացնելու ձգտման մասին։ Երգերը կարող են արտացոլել իրենց ստեղծման ու տարածման միջավայրերին բնորոշ զգացմունքային, կենցաղային, սիրային, տոնական և հասարակական թեմաներ՝ փոխանցելով մարդկանց առօրյան, աշխարհայացքը, հիշողություններն ու գեղագիտական նախասիրությունները։ Բազմալեզու երգարանի առանձնահատկություններից է նաև լեզվի և երաժշտության փոխկապակցվածությունը․ յուրաքանչյուր լեզու ունի իր հնչյունական կառուցվածքը, արտասանական առանձնահատկությունները և բանաստեղծական արտահայտչամիջոցները, որոնք իրենց ազդեցությունն են թողնում երգերի կատարման ու ընկալման վրա։ Այսպիսի հրատարակությունը կարող էր ծառայել ինչպես երգերի ընթերցման ու կատարման, այնպես էլ տարբեր լեզուներով երգային նյութերին ծանոթանալու նպատակին։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ երաժշտական մշակույթի պատմության, արևելյան երգարվեստի, բազմալեզու գրականության և 19-րդ դարի մշակութային հաղորդակցությունների ուսումնասիրության համար։ Ժողովածուն նաև արժեքավոր վկայություն է այն մասին, թե ինչպես են տպագիր գրքերը նպաստել տարբեր ժողովուրդների երաժշտական ժառանգության շրջանառությանը և փոխճանաչմանը։

Աշխատությունը մարդու սիրտը ներկայացնում է որպես նրա ներաշխարհի, մտքերի, զգացմունքների, ցանկությունների և բարոյական ընտրությունների խորհրդանշական կենտրոն։ Վերնագրում արտահայտված հակադրությունը՝ սիրտը որպես Աստծո տաճար կամ սատանայի գործարան, հիմնված է քրիստոնեական բարոյագիտության կարևոր գաղափարի վրա․ մարդու հոգևոր վիճակը ձևավորվում է այն արժեքներով, որոնց նա հետևում է, այն մտքերով, որոնց տեղ է տալիս, և այն արարքներով, որոնք կատարում է։ Աստծո տաճարի պատկերը խորհրդանշում է մաքրություն, հավատարմություն, սեր, խոնարհություն, ներողամտություն և աստվածային կամքին համապատասխան կյանք։ Դրան հակադրվում է սատանայի գործարանի պատկերը, որը մարմնավորում է չար մտքերի, եսասիրության, նախանձի, ատելության, խաբեության և այլ արատների ազդեցությունը մարդու հոգու վրա։ Նման բնույթի կրոնական-խրատական երկերում ընթերցողին սովորաբար հորդորվում է հետևել սեփական մտքերին ու վարքին, զգոն լինել գայթակղությունների նկատմամբ և ձգտել ներքին մաքրության ու բարոյական կատարելագործման։ Գործի գաղափարական առանցքը անձնական պատասխանատվությունն է․ մարդն իր ընտրություններով նպաստում է կամ հոգևոր կյանքի ամրապնդմանը, կամ բարոյական անկմանը։ Այս մոտեցումը բնորոշ է բողոքական քարոզչական գրականությանը, որը կարևորում է անհատի գիտակցված հավատքը, Սուրբ Գրքի պատգամների կիրառումը և առօրյա վարքի համապատասխանեցումը քրիստոնեական սկզբունքներին։ Աշխատությունը արժեքավոր է 19-րդ դարի հայերեն կրոնական քարոզչության, բողոքական բարոյագիտական գաղափարների և հոգևոր դաստիարակության գրականության ուսումնասիրության համար։

Գիրքը նախատեսված է հայ մանուկների՝ գրագիտության առաջին քայլերն ուղղորդելու և նրանց հայկական գրերի ու ընթերցանության սկզբունքներին աստիճանաբար ծանոթացնելու համար։ Այն ներկայացնում է տարրական ուսուցման այնպիսի մոտեցում, որի հիմքում տառերի ճանաչումը, դրանց հնչյունային արժեքի ըմբռնումը, վանկերի կազմումը և պարզ բառերի ընթերցումն են։ Այբբենարանի ուսուցողական կառուցվածքը նպատակ ունի երեխայի համար ընթերցանության գործընթացը դարձնել մատչելի, հետաքրքիր և հաճելի՝ խուսափելով չափազանց բարդ բացատրություններից ու ծանրաբեռնվածությունից։ Աշխարհիկ, այսինքն՝ առօրյա խոսքին մոտ լեզվով շարադրված նյութը կարող է նպաստել նրան, որ երեխաները սովորած տառերն ու վանկերը կապեն իրենց ծանոթ բառերի և հասկացությունների հետ։ Զվարճալի և դյուրին ուսուցման գաղափարն ընդգծում է մանկավարժական այն սկզբունքը, ըստ որի՝ վաղ տարիքում գիտելիքի յուրացումը պետք է համադրվի հետաքրքրության, կրկնության և աստիճանական վարժության հետ։ Նման ձեռնարկը կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն անհատական ընթերցանության հմտությունների ձևավորման, այլև հայոց լեզվի գրավոր մշակույթի փոխանցման գործում։ Այն արտացոլում է 19-րդ դարի հայ կրթական մտքի ձգտումը՝ երեխաների համար ստեղծելու տարիքին համապատասխան, գործնական և հասկանալի ուսումնական նյութեր։ Գիրքը արժեքավոր է հայ մանկավարժության, այբբենարանների պատմության, տարրական կրթության մեթոդների և հայերեն գրագիտության տարածման գործընթացի ուսումնասիրության համար։

Երկը նվիրված է Սուրբ Կղեմես Անկյուրացու՝ քրիստոնեական ավանդության մեջ հիշատակվող սրբի և եպիսկոպոսի կյանքի ու հավատքի համար կրած չարչարանքների ներկայացմանը։ Վկայաբանական այս բնույթի գրականության հիմնական նպատակն է ընթերցողին ծանոթացնել սրբի հոգևոր կերպարին, նրա անսասան հավատարմությանը քրիստոնեական ուսմունքին և այն փորձություններին, որոնց նա ենթարկվել է իր համոզմունքներից չհրաժարվելու պատճառով։ Պատմության առանցքում հավատքի և իշխանության հակադրությունն է, ինչպես նաև այն գաղափարը, որ հոգևոր համոզմունքները կարող են պահպանվել նույնիսկ ծանր հալածանքների ու ճնշումների պայմաններում։ Սրբի վարքը ներկայացվում է որպես համբերության, քաջության, խոնարհության և աստվածային ճշմարտությանը նվիրվածության օրինակ։ Չարչարանքների նկարագրությունը ոչ միայն պատմողական նշանակություն ունի, այլև ծառայում է բարոյական ու կրոնական դաստիարակության նպատակին՝ ընդգծելով հավատի ամրությունը, հոգևոր տոկունությունը և նահատակության քրիստոնեական իմաստը։ Նման երկերը կարևոր դեր են ունեցել սրբերի հիշատակի պահպանման, եկեղեցական ավանդույթների փոխանցման և հավատացյալների հոգևոր կյանքի ձևավորման գործում։ Դրանք ընթերցողին հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու վաղ քրիստոնեական համայնքների փորձությունների, սրբերի պաշտամունքի և վկայաբանական գրականության գաղափարական առանձնահատկությունների մասին։ Ստեղծագործությունը արժեքավոր է նաև հայերեն կրոնական գրականության պատմության և քրիստոնեական սրբախոսական ավանդույթի ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Ժողովածուն ներկայացնում է քրիստոնեական եկեղեցու նշանավոր հայրերից և արևմտյան աստվածաբանական մտքի հիմնադիրներից մեկի՝ Սուրբ Օգոստինոս Հիպպոնացու գրական ու գաղափարական ժառանգությունը։ Նրա աշխատությունները կարևոր նշանակություն ունեն քրիստոնեական վարդապետության, փիլիսոփայական մտածողության և հոգևոր ինքնաճանաչման պատմության մեջ։ Օգոստինոսի մտորումների առանցքում մարդու ներաշխարհն է, նրա կամքի ազատությունը, մեղքի և բարության հարաբերությունը, հավատքի ու բանականության փոխկապակցվածությունը, աստվածային շնորհի դերը և մարդու ձգտումը դեպի ճշմարտություն։ Նրա երկերում հաճախ քննարկվում են Աստծո գոյության և բնության, հոգու անմահության, ժամանակի, հիշողության, բարոյական պատասխանատվության, չարի ծագման և փրկության հարցերը։ Հեղինակի մտածողությանը բնորոշ են անձնական փորձառության և փիլիսոփայական վերլուծության համադրումը, ինքնաքննության խորությունը, տրամաբանական փաստարկումը և աստվածաշնչյան ուսմունքի մեկնաբանումը։ Օգոստինոսը մեծ ուշադրություն է դարձնում մարդու ներքին հակասություններին՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են ցանկությունները, վախերը, կասկածներն ու հոգևոր որոնումները դառնալ ինքնաճանաչման և հավատքի ամրապնդման ճանապարհ։ Նրա աշխատությունները նշանակալի դեր են ունեցել կաթոլիկ աստվածաբանության, միջնադարյան փիլիսոփայության և հետագա եվրոպական մտքի ձևավորման գործում։ Այս ժողովածուն արժեքավոր է քրիստոնեական հայրաբանության, կրոնափիլիսոփայական գաղափարների և մարդու հոգևոր կյանքի վերաբերյալ պատմական պատկերացումների ուսումնասիրության համար։

«Մատյան ողբերգության»-ը հայ գրականության և հոգևոր մշակույթի բացառիկ ստեղծագործություններից է, որի կենտրոնում մարդու և Աստծո հարաբերությունն է՝ ներկայացված խորապես անձնական, անկեղծ և հուզական աղոթքի ձևով։ Գրիգոր Նարեկացին իր երկում արտահայտում է մարդկային հոգու ներքին պայքարը, մեղքի գիտակցումը, զղջումը, ինքնաքննությունը, Աստծո առաջ խոնարհվելու ձգտումը և աստվածային ողորմության ու փրկության հանդեպ անսասան հույսը։ Ստեղծագործությունը բաղկացած է աղոթական գլուխներից, որոնցում հեղինակը դիմում է Աստծուն՝ խոստովանելով մարդկային թուլությունները, արտահայտելով հոգևոր տագնապները և որոնելով մխիթարություն ու ներողամտություն։ Երկի առանձնահատկություններից են պատկերավոր և բազմաշերտ լեզուն, խորհրդանշական մտածողությունը, աստվածաշնչյան հարուստ հղումները, հռետորական դիմումները և բանաստեղծական արտահայտչականությունը։ Նարեկացին մարդկային ապրումները վերածում է համամարդկային հոգևոր փորձառության՝ անդրադառնալով խղճի, պատասխանատվության, տառապանքի, հավատքի, հույսի և սիրո հիմնարար հարցերին։ Ստեղծագործությունը միաժամանակ աղոթք է, ինքնաճանաչման ուղի և աստվածաբանական խորհրդածություն, որտեղ մարդու անկատարության գիտակցումը զուգակցվում է աստվածային բարության հանդեպ վստահության հետ։ Այն մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ հոգևոր կյանքի, աղոթական ավանդույթի, գրական լեզվի և բանաստեղծական մտածողության զարգացման վրա՝ դառնալով հայ մշակութային ինքնության կարևորագույն արժեքներից մեկը։

Հրատարակության մեջ ներկայացված են հայ միջնադարյան հոգևոր մտքի մեծագույն ներկայացուցիչներից մեկի՝ Սուրբ Գրիգոր Նարեկացու ճառագրական ժառանգությանը պատկանող երկեր։ Նրա ստեղծագործական աշխարհը խորապես կապված է քրիստոնեական հավատքի, աստվածային ճշմարտությունների մեկնաբանության, մարդու հոգևոր կյանքի և բարոյական կատարելագործման գաղափարների հետ։ Ճառերում կարևոր տեղ են զբաղեցնում Աստծո և մարդու հարաբերության, հավատի զորության, ապաշխարության, մեղքի գիտակցման, ողորմության, սիրո, խոնարհության և փրկության թեմաները։ Հեղինակի խոսքը բնորոշվում է աստվածաշնչյան հարուստ պատկերներով, խորհրդանշական մտածողությամբ, հուզական արտահայտչականությամբ և լեզվական բարձր արվեստով։ Նարեկացու համար հոգևոր խոսքը ոչ միայն կրոնական գաղափարների բացատրության միջոց է, այլև մարդու ներաշխարհը վերափոխելու, ինքնաքննության մղելու և աստվածայինի հետ կապն ամրապնդելու ուղի։ Նրա ճառագրական ոճում համադրվում են աստվածաբանական խորությունը, գրական գեղեցկությունը և քարոզչական ներգործությունը։ Այս ժողովածուն արժեքավոր է հայ եկեղեցական գրականության, միջնադարյան աստվածաբանության, ճարտասանական արվեստի և հայ գրական լեզվի պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն նաև հնարավորություն է տալիս բացահայտելու Նարեկացու հոգևոր մտածողության տարբեր կողմերը և պատկերացում կազմելու այն հարուստ գրական ավանդույթի մասին, որի միջոցով հայ միջնադարյան մշակույթում արտահայտվել են հավատքի, մարդկային խղճի և հոգևոր կատարելության հարցերը։

Հատորում ամփոփված են վաղ քրիստոնեական եկեղեցու նշանավոր հայրերից մեկի՝ Սուրբ Եփրեմ Ասորու հոգևոր, աստվածաբանական և մեկնողական ժառանգությանը պատկանող երկեր։ Նրա գրականությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում քրիստոնեական մտքի պատմության մեջ՝ միավորելով աստվածաշնչյան խորիմաստ մեկնությունը, հավատքի հիմնադրույթների բացատրությունը, բարոյական խրատը և հոգևոր խորհրդածությունը։ Եփրեմ Ասորու ստեղծագործություններին բնորոշ են պատկերավոր լեզուն, բանաստեղծական արտահայտչամիջոցները, խորհրդանիշների առատությունը և աստվածաբանական գաղափարները ընթերցողին մատչելի ձևով ներկայացնելու ձգտումը։ Նրա երկերում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն Աստծո, մարդու, մեղքի, ապաշխարության, փրկության, աստվածային ողորմության և քրիստոնեական կյանքի բարոյական սկզբունքների թեմաները։ Հեղինակը հաճախ դիմում է համեմատությունների, այլաբանությունների և հոգևոր պատկերների՝ աստվածաշնչյան ճշմարտությունները ոչ միայն բացատրելու, այլև ընթերցողի ներաշխարհի վրա ներգործելու նպատակով։ Նման երկերը արժեքավոր են եկեղեցական ավանդույթի, հայրաբանական մտածողության և վաղ քրիստոնեական գրականության ուսումնասիրության համար։ Դրանք հնարավորություն են տալիս ծանոթանալու այն գաղափարական ու հոգևոր միջավայրին, որտեղ ձևավորվել են քրիստոնեական աստվածաբանության կարևոր ուղղությունները, ինչպես նաև հասկանալու Սուրբ Եփրեմի ազդեցությունը հետագա եկեղեցական մեկնողական և քարոզչական ավանդույթների վրա։

Աշխատությունը ներկայացնում է քրիստոնեական եկեղեցու նշանավոր հայրերից մեկի՝ Կոստանդնուպոլսի արքեպիսկոպոս Հովհան Ոսկեբերանի ընտիր երկերի, ճառերի և ներբողների ժողովածուն։ Նրա գրական ու աստվածաբանական ժառանգությունը մեծ նշանակություն ունի քրիստոնեական վարդապետության, Սուրբ Գրքի մեկնության, եկեղեցական քարոզչության և բարոյական դաստիարակության պատմության մեջ։ Ոսկեբերանի խոսքը հայտնի է իր հռետորական ուժով, պարզ ու ազդեցիկ շարադրանքով, աստվածաշնչյան նյութի խոր մեկնաբանությամբ և մարդկային վարքագծի նկատմամբ պահանջկոտ վերաբերմունքով։ Նրա քարոզներում կարևոր տեղ են զբաղեցնում հավատքի ամրությունը, ապաշխարությունը, խոնարհությունը, սերը, ողորմածությունը, արդարությունը, ընտանիքի բարոյական հիմքերը և հասարակական պատասխանատվությունը։ Ներբողներն ու ընտիր գրությունները բացահայտում են նաև քրիստոնեական հոգևոր ավանդության մեջ սրբության, առաքինության և եկեղեցական կյանքի արժևորման ձևերը։ Ժողովածուն հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու հայրաբանական գրականության արտահայտչական առանձնահատկություններին, աստվածաբանական դատողություններին և քարոզչական արվեստին։ Որպես բազմահատոր հրատարակության երկրորդ բաժին՝ այն շարունակում է ներկայացնել հեղինակի ընտրված ժառանգությունը՝ ընթերցողին հաղորդակից դարձնելով նրա մտքի տարբեր ուղղություններին։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի հայ եկեղեցական գրականության, հայրաբանական մտքի, աստվածաշնչյան մեկնության և քրիստոնեական հռետորական ավանդույթի ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը ներկայացնում է միջնադարյան հայ աստվածաբանական մտքի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկի՝ Ներսես Լամբրոնացու խորհրդածությունները եկեղեցական կարգի և սուրբ Պատարագի խորհրդի վերաբերյալ։ Գրքում քննարկվում են Հայ եկեղեցու ծիսական կյանքի, պաշտամունքի կազմակերպման և հոգևոր արարողությունների իմաստային ու աստվածաբանական հիմքերը։ Եկեղեցական կարգի վերաբերյալ խորհրդածությունները հնարավորություն են տալիս անդրադառնալու եկեղեցու ներքին կազմակերպմանը, հոգևորականների ծառայությանը, ծիսական կանոնների պահպանմանը և հավատացյալների մասնակցությանը եկեղեցական կյանքին։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում Պատարագի խորհրդին՝ որպես քրիստոնեական պաշտամունքի կենտրոնական արարողության, որի յուրաքանչյուր գործողություն, խոսք և խորհրդանշական տարր ունի հոգևոր ու աստվածաբանական նշանակություն։ Մեկնության միջոցով բացահայտվում են պատարագի առանձին հատվածների փոխկապակցվածությունը, աղոթքների բովանդակությունը, ծիսական գործողությունների խորհուրդը և դրանց կապը Քրիստոսի փրկագործության գաղափարի հետ։ Նյութը կարևոր է նաև եկեղեցական ավանդության, սուրբգրային պատկերացումների և ծիսական խորհրդաբանության փոխհարաբերությունները հասկանալու համար։ Հեղինակի աստվածաբանական մոտեցումը միավորում է մեկնողական խորությունը, հոգևոր խորհրդածությունը և եկեղեցական կյանքի գործնական հարցերը։ Աշխատությունը արժեքավոր աղբյուր է հայ միջնադարյան աստվածաբանության, Հայ եկեղեցու ծիսակարգի, պատարագագիտության և Ներսես Լամբրոնացու մատենագրական ժառանգության ուսումնասիրության համար։