Պատրաստի նյութեր

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի երկու գրական տարբերակներում բայերի կազմության համակարգային և համեմատական ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով բայական բառապաշարի ձևավորման հիմնական կառուցվածքային օրինաչափությունները, բառակազմական միջոցները և դրանց գործածության առանձնահատկությունները։ Հետազոտության առանցքում այն կառուցվածքային մոդելներն են, որոնց միջոցով գոյություն ունեցող բառային հիմքերից, արմատներից և ածանցներից կազմվում են նոր բայեր։ Ուսումնասիրվում են բայական հիմքերի տեսակները, բայակերտ ածանցների գործառույթները, նախածանցների և այլ բառակազմական տարրերի մասնակցությունը, ինչպես նաև տարբեր բաղադրիչների համակցման արդյունքում ձևավորվող բայերի իմաստային առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բառակազմական կաղապարների արտադրողականությանը՝ պարզելու, թե դրանցից որոնք են ակտիվորեն կիրառվում նոր բայերի ստեղծման համար, որոնք ունեն սահմանափակ գործածություն, իսկ որոնք հիմնականում պահպանվել են լեզվի պատմական շերտերում։ Արևելահայերենի և արևմտահայերենի տվյալների զուգադրումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու ինչպես երկու տարբերակների համար ընդհանուր բայակազմական սկզբունքները, այնպես էլ դրանցից յուրաքանչյուրին բնորոշ կառուցվածքային և իմաստային առանձնահատկությունները։ Քննվում են նույն կամ մոտ իմաստն արտահայտող բայերի կազմության տարբեր եղանակները, բառակազմական ձևերի զուգահեռ գործածությունը և այն դեպքերը, երբ երկու գրական տարբերակներում միևնույն հիմքից ձևավորվել են կառուցվածքով կամ նշանակությամբ տարբեր բայեր։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բայակազմության և բառապաշարի պատմական զարգացման փոխկապակցվածությունը, քանի որ երկու գրական տարբերակների ձևավորման տարբեր պայմանները կարող էին նպաստել որոշ կաղապարների տարբեր աստիճանի տարածմանը կամ պահպանմանը։ Ուշադրություն է դարձվում նաև փոխառությունների և օտար լեզուների ազդեցության պայմաններում բայական նոր ձևերի յուրացմանը՝ ուսումնասիրելով, թե ինչպես են օտար բառային հիմքերը ներառվում հայերենի բառակազմական համակարգում և ենթարկվում դրա օրինաչափություններին։ Կարևորվում է բայակազմական իմաստների դասակարգումը՝ գործողության առաջացում, պատճառականություն, վիճակի փոփոխություն, կրկնություն, փոխադարձություն և այլ իմաստային հարաբերություններ արտահայտող ձևերի տեսանկյունից։ Բառակազմական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը կապվում է նաև ձևաբանության և իմաստաբանության հետ, քանի որ նոր բայի կառուցվածքը հաճախ պայմանավորում է ոչ միայն բառային նշանակությունը, այլև դրա քերականական ու գործառական առանձնահատկությունները։ Համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ ներկայացնելու արևելահայերենի և արևմտահայերենի բառակազմական համակարգերի փոխհարաբերությունը, դրանց ընդհանուր պատմական հիմքը և ինքնուրույն զարգացման ընթացքում ձևավորված տարբերությունները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայերենի բառակազմության տեսության, պատմական լեզվաբանության և երկու գրական տարբերակների համեմատական ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով հայերենի բայական համակարգի կառուցվածքի և զարգացման օրինաչափությունների առավել ամբողջական նկարագրմանը։

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է արևելահայերենի և արևմտահայերենի անկախ դերբայների զուգադրական քննությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել երկու գրական տարբերակների քերականական համակարգերում դերբայական ձևերի կառուցվածքային և գործառական առանձնահատկությունները։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են անկախ դերբայների ձևաբանական կազմը, շարահյուսական դերը և իմաստային գործառույթները՝ առանձնացնելով դրանց կիրառության առանձնահատկությունները ժամանակակից արևելահայերենում և արևմտահայերենում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դերբայական ձևերի զարգացման պատմական հիմքերին, ինչպես նաև երկու տարբերակների միջև առկա ընդհանրություններին և տարբերություններին։ Ներկայացվում է նաև դերբայների գործածության ոճական արժեքը և դրանց դերը գրավոր ու բանավոր խոսքում՝ որպես բարդ նախադասությունների կառուցման կարևոր միջոց։ Աշխատությունը կարևոր է հայերեն լեզվի համեմատական ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով լեզվական համակարգի ավելի խորը ըմբռնմանը և երկու գրական տարբերակների փոխկապակցվածության բացահայտմանը։