Բայակազմական կաղապարները արևելահայերենում և արևմտահայերենում

Պատմություն

Աշխատանքը նվիրված է 1991-1994 թվականներին Ղարաբաղյան հակամարտության շուրջ ձևավորված միջազգային դիվանագիտական գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Խորհրդային Միության փլուզումից հետո տարածաշրջանում ստեղծված նոր քաղաքական իրադրությանը, հակամարտության ռազմականացմանը և դրա կարգավորման ուղղությամբ միջազգային դերակատարների ձեռնարկած քայլերին։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում է այն ժամանակաշրջանը, երբ հակամարտությունը վերածվեց լայնածավալ ռազմական բախման, իսկ դրա կարգավորումը աստիճանաբար դարձավ ոչ միայն Հայաստանի և Ադրբեջանի, այլև տարածաշրջանային ու միջազգային քաղաքականության կարևորագույն խնդիրներից մեկը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ԽՍՀՄ փլուզման հետևանքով ստեղծված աշխարհաքաղաքական փոփոխությունները և դրանց ազդեցությունը Հարավային Կովկասի անվտանգության միջավայրի վրա։ Խորհրդային կենտրոնական իշխանության թուլացումը և հետագայում վերացումը փոխեցին հակամարտության կողմերի քաղաքական ու ռազմական հնարավորությունները, իսկ նորանկախ պետությունների ձևավորումը խնդիրը տեղափոխեց միջազգային հարաբերությունների ավելի լայն հարթություն։ Այդ պայմաններում տարբեր պետություններ և միջազգային կազմակերպություններ սկսեցին ներգրավվել հակամարտության կարգավորման գործընթացում՝ փորձելով հասնել ռազմական գործողությունների դադարեցման և քաղաքական բանակցությունների մեկնարկի։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է միջազգային կազմակերպությունների, հատկապես ՄԱԿ-ի և ԵԱՀԽ-ի, գործունեության ուսումնասիրությունը։ 1992 թվականին ԵԱՀԽ-ի շրջանակներում ձևավորվեց հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն ուղղված գործընթաց, որի առանցքային բաղադրիչներից էր բանակցությունների կազմակերպման և խաղաղ կարգավորման հնարավոր մեխանիզմների ձևավորումը։ Հետագա տարիներին այս գործընթացը դարձավ հակամարտության միջազգային միջնորդության հիմնական հարթակներից մեկը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև Ռուսաստանի, Միացյալ Նահանգների և եվրոպական պետությունների դիրքորոշումներին։ Այդ ժամանակաշրջանում Ռուսաստանը տարածաշրջանում ուներ առանձնահատուկ քաղաքական, ռազմական և պատմական ազդեցություն, իսկ արևմտյան պետությունները աստիճանաբար ավելի մեծ հետաքրքրություն էին ցուցաբերում Հարավային Կովկասի անվտանգության և հակամարտության կարգավորման նկատմամբ։ Տարբեր դերակատարների շահերի համադրումն ու երբեմն հակասությունը էական ազդեցություն էին ունենում բանակցային գործընթացի ընթացքի վրա։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել ռազմական գործողությունների և դիվանագիտական նախաձեռնությունների փոխկապակցվածությանը։ Ռազմաճակատում իրավիճակի փոփոխությունները անմիջականորեն ազդում էին բանակցային դիրքորոշումների վրա, իսկ միջազգային միջնորդների առաջարկները, հայտարարություններն ու հնարավոր համաձայնությունների նախագծերը փոխկապակցվում էին ռազմական իրադրության հետ։ Այս առումով աշխատանքը հնարավորություն է տալիս դիտարկել հակամարտությունը ոչ միայն որպես ռազմական դիմակայություն, այլև որպես քաղաքական և դիվանագիտական գործընթաց, որի զարգացումը պայմանավորված էր բազմաթիվ ներքին և արտաքին գործոններով։ Հետազոտության առանձին խնդիր է միջազգային իրավունքի և տարածքային ամբողջականության ու ժողովուրդների ինքնորոշման սկզբունքների փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Հակամարտության շուրջ ձևավորված դիվանագիտական դիրքորոշումներում այս սկզբունքները հաճախ հանդես էին գալիս որպես կարևոր իրավաքաղաքական փաստարկներ, իսկ դրանց մեկնաբանության տարբերությունները բարդացնում էին միասնական կարգավորման ձևաչափի ձևավորումը։ Այդ համատեքստում կարող են ուսումնասիրվել նաև տարածքային կարգավիճակի, անվտանգության երաշխիքների, բնակչության իրավունքների և ռազմական գործողությունների դադարեցման հետ կապված հարցերը։ Աշխատանքը կարող է վերլուծել 1992-1994 թվականների ընթացքում իրականացված բանակցային և միջնորդական տարբեր նախաձեռնությունները, դրանց նպատակները, արդյունքները և սահմանափակումները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի 1994 թվականի մայիսին ձեռք բերված հրադադարի համաձայնությունը, որը դադարեցրեց լայնածավալ ռազմական գործողությունները և ստեղծեց հակամարտության հետագա քաղաքական կարգավորման համար անհրաժեշտ հարաբերական կայունության պայմաններ։ Միաժամանակ հրադադարը ինքնին չլուծեց հակամարտության հիմնարար քաղաքական խնդիրները, ինչի հետևանքով կարգավորման գործընթացը շարունակվեց նաև հետագա տարիներին։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև Հայաստանի և Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականության ուսումնասիրությունը։ Երկու պետությունների դիվանագիտական դիրքորոշումները ձևավորվում էին ինչպես ռազմական իրավիճակի, այնպես էլ ներքաղաքական զարգացումների, միջազգային աջակցության որոնման և տարածաշրջանային ուժերի հետ հարաբերությունների ազդեցությամբ։ Այդ քաղաքականությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչու տարբեր ժամանակահատվածներում բանակցային դիրքորոշումները փոխվում էին և ինչու չէր հաջողվում արագ հասնել համապարփակ քաղաքական համաձայնության։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը կայանում է 1991-1994 թվականների իրադարձությունների համակողմանի դիտարկման մեջ՝ ռազմական, դիվանագիտական, միջազգային-իրավական և աշխարհաքաղաքական գործոնների փոխկապակցվածության տեսանկյունից։ Այն հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հակամարտության միջազգայինացման հիմնական փուլերը, միջնորդական գործընթացների առանձնահատկությունները և տարածաշրջանային ու գլոբալ դերակատարների շահերի ազդեցությունը կարգավորման հնարավորությունների վրա։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է 1991-1994 թվականների Ղարաբաղյան հակամարտությունը որպես բարդ միջազգային-քաղաքական գործընթաց, որի ընթացքում ռազմական զարգացումներին զուգահեռ ձևավորվեց բազմակողմ դիվանագիտական միջնորդության համակարգ, իսկ 1994 թվականի հրադադարով ստեղծվեց հակամարտության հետագա բանակցային կարգավորման հիմքը։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է ծննդատանը մոր և նորածնի համատեղ գտնվելու արդյունավետության գնահատմանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն մոտեցումն է, որի դեպքում ծննդաբերությունից հետո մայրը և նորածինը հնարավորինս երկար ժամանակ մնում են նույն սենյակում՝ նպաստելով նրանց վաղ և շարունակական շփմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում գնահատվում են նման կազմակերպման ազդեցությունը նորածնի խնամքի, կրծքով կերակրման ձևավորման, մոր և երեխայի փոխադարձ հարմարման և մայրական խնամքի հմտությունների զարգացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մոր՝ նորածնի կարիքները ճանաչելու և ինքնուրույն խնամք իրականացնելու կարողությանը, ինչպես նաև երեխայի սնուցման և քնի ռեժիմի կազմակերպմանը։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև մոր և երեխայի վաղ ֆիզիկական ու հուզական շփման ազդեցությունը նրանց միջև կապի ձևավորման և մայրական վստահության բարձրացման վրա։ Միաժամանակ գնահատվում են համատեղ գտնվելու հնարավոր դժվարությունները, բժշկական հակացուցումները և այն պայմանները, որոնց դեպքում անհրաժեշտ է լրացուցիչ մասնագիտական աջակցություն։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է նաև բուժանձնակազմի դերը․ բուժքույրերի և բժիշկների խորհրդատվությունը, նորածնի խնամքի վերաբերյալ ուսուցումը և կրծքով կերակրման աջակցությունը կարող են էապես ազդել այս մոդելի արդյունավետության վրա։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ ծննդատների աշխատանքի կազմակերպման, մայրերի և նորածինների խնամքի որակի բարձրացման և ընտանիքակենտրոն բժշկական մոտեցումների զարգացման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մանկաբարձներին, նեոնատոլոգներին, մանկաբույժներին, բուժքույրերին, հանրային առողջապահության մասնագետներին, բժշկական հաստատությունների ղեկավարներին և մայրական ու մանկական առողջության ոլորտում հետազոտություններ իրականացնող մասնագետներին։

Այլ առարկաներ

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է տեխնիկական գիտությունների ոլորտում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նպատակ ունենալով մասնագետներին, ուսանողներին, դասախոսներին և հետազոտողներին տրամադրել արդիական տեղեկատվություն նոր հրատարակությունների մասին։ Ցանկում ընդգրկված են մեքենաշինությանը, էլեկտրոնիկային, էլեկտրատեխնիկային, շինարարությանը, էներգետիկային, ավտոմատացման համակարգերին, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներին և տեխնիկական գիտությունների այլ ուղղություններին վերաբերող աշխատություններ, որոնք արտացոլում են գիտատեխնիկական առաջընթացի ժամանակակից միտումները և ոլորտի զարգացման նորարարական ուղղությունները։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվել նոր գրականության մեջ, ծանոթանալ մասնագիտական և գիտական աշխատություններին, ինչպես նաև ընտրել համապատասխան աղբյուրներ ուսումնական, հետազոտական և գործնական գործունեության համար։ Այն կարևոր տեղեկատվական գործիք է, որը նպաստում է տեխնիկական գիտելիքների տարածմանը, մասնագիտական իրազեկվածության բարձրացմանը և գիտատեխնիկական տեղեկատվության հասանելիության ապահովմանը։

Այլ առարկաներ

Այս տեղեկատվական ցանկը ներկայացնում է «Նոր գրքեր․ Տեխնիկա» բաժնի շրջանակներում հավաքագրված հրատարակությունների համառոտ մատենագիտական ցուցակը, որը նպատակ ունի տեղեկացնել տեխնիկական ոլորտի նորագույն գրականության մասին և հեշտացնել ընթերցողների, հետազոտողների ու մասնագետների կողմնորոշումը ժամանակակից տեխնիկական գրքերի շուկայում և գրադարանային ֆոնդերում։ Ցանկում սովորաբար ընդգրկվում են տարբեր ենթաբաժինների հրատարակություններ՝ ինժեներական գիտություններ, մեքենաշինություն, էլեկտրոնիկա, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ, էներգետիկա, շինարարություն և այլ կիրառական տեխնիկական ուղղություններ, որոնք արտացոլում են տվյալ ժամանակաշրջանում գիտատեխնիկական առաջընթացի հիմնական միտումները։ Նման ինֆորմացիոն ցուցակները ունեն ոչ միայն գրադարանային հաշվառման և տեղեկատվության տարածման գործառույթ, այլ նաև կարևոր դեր են խաղում գիտական հաղորդակցության մեջ՝ թույլ տալով մասնագետներին արագ ծանոթանալ նոր լույս տեսած մասնագիտական գրականությանը, գնահատել դրա արդիականությունը և կիրառելիությունը իրենց աշխատանքներում։

Այլ առարկաներ

Ձեռագրագիտական և հայագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Լազարյան արևելյան լեզուների ինստիտուտի գրադարանին պատկանած IX դարի հայկական ձեռագրի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ձեռագրի հնագրական առանձնահատկությունները, գրության ձևը, նյութական կառուցվածքը, պահպանված տեքստի բնույթը և դրա պատմամշակութային նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրչության ժամանակաշրջանի որոշմանը նպաստող հատկանիշներին, ձեռագրի գրատեսակին, ձևավորմանը և հայկական միջնադարյան ձեռագրական ավանդույթի հետ ունեցած կապերին։ Ուսումնասիրվում են նաև ձեռագրի նկարազարդման և գեղարվեստական հարդարման առանձնահատկությունները՝ դրանք դիտարկելով վաղ միջնադարյան հայկական գրքարվեստի զարգացման համատեքստում։ Քննարկվում է հուշարձանի նշանակությունը հայկական ձեռագրական ժառանգության, հնագրության և միջնադարյան մշակույթի ուսումնասիրման համար։ Ձեռագրի գիտական նկարագրությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու հայկական գրավոր մշակույթի վաղ շրջանի առանձնահատկությունների և ձեռագիր մատյանների պահպանման ու ուսումնասիրման պատմության վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայագետների, ձեռագրագետների, հնագրագետների, արվեստաբանների և հայկական միջնադարյան մշակույթն ուսումնասիրող հետազոտողների համար։

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է հանքային դաշտերի երկրաբանական և երկրաֆիզիկական բնութագրերի համալիր վերլուծությանը՝ պղինձ-պորֆիրային հանքակուտակների հայտնաբերման, հեռանկարայնության գնահատման և պաշարների հնարավոր կանխատեսման նպատակով՝ Հայաստանի Հանրապետության տարածքի օրինակով։ Հետազոտության հիմքում այն մոտեցումն է, որ նման հանքայնացման ձևավորման և տարածական տեղաբաշխման օրինաչափությունների բացահայտումը պահանջում է երկրաբանական կառուցվածքի, ապարների կազմի, տեկտոնական խախտումների, մագմատիկ գործունեության և երկրաֆիզիկական դաշտերի տվյալների համատեղ ուսումնասիրություն։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել պղինձ-պորֆիրային հանքավայրերին բնորոշ հանքայնացման գոտիները, հանքաբեր ապարների տարածական դիրքը, մետասոմատիկ փոփոխությունները, հանքայնացման հետ կապված կառուցվածքային տարրերը և հանքային դաշտերի ձևավորման երկրաբանական պայմանները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի երկրաֆիզիկական մեթոդների կիրառումը, քանի որ էլեկտրական, մագնիսական, գրավիտացիոն և այլ դաշտերի առանձնահատկությունները կարող են լրացուցիչ տեղեկություններ տրամադրել երկրակեղևի խորքային կառուցվածքի, ապարների ֆիզիկական հատկությունների և հնարավոր հանքայնացման գոտիների վերաբերյալ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տարբեր երկրաբանական և երկրաֆիզիկական տվյալների համադրումը, որի միջոցով հնարավոր է առանձնացնել հանքայնացման համար առավել բարենպաստ տարածքները և նվազեցնել հետախուզական աշխատանքների անորոշությունը։ ՀՀ տարածքի օրինակով ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ Հայաստանի մետաղածին գոտիներին և պղինձ-պորֆիրային հանքայնացման հետ կապված հայտնի հանքային դաշտերի երկրաբանական առանձնահատկություններին։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել հանքայնացման տարածական կապին հրաբխամագմատիկ համալիրների, խզվածքային համակարգերի և ներժայթքային մարմինների հետ, քանի որ այդ գործոնները կարևոր դեր են կատարում հանքաբեր լուծույթների շարժման և հանքանյութերի կուտակման գործընթացներում։ Աշխատանքում կարող են օգտագործվել երկրաբանական քարտեզագրում, երկրաֆիզիկական չափումներ, հորատանցքային տվյալներ, երկրաքիմիական տեղեկատվություն և վիճակագրական կամ մոդելավորման մեթոդներ՝ տարբեր ցուցանիշների միջև փոխկապակցվածությունը բացահայտելու համար։ Նման համալիր մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն նկարագրել արդեն հայտնի հանքավայրերը, այլև գնահատել նոր հանքակուտակների հայտնաբերման հավանականությունը։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կապված է օգտակար հանածոների երկրաբանական հետախուզության արդյունավետության բարձրացման հետ․ երկրաբանական և երկրաֆիզիկական անոմալիաների ճիշտ մեկնաբանումը կարող է նպաստել հեռանկարային տեղամասերի առաջնահերթ ընտրությանը, հետախուզական հորատման ծավալների օպտիմալացմանը և հանքային ռեսուրսների գնահատման ավելի հիմնավորված մոտեցումների կիրառմանը։ Աշխատությունը կարող է կարևոր լինել նաև Հայաստանի մետաղական հանքային ռեսուրսների ուսումնասիրման և երկարաժամկետ ռազմավարական գնահատման տեսանկյունից։ Միաժամանակ պղինձ-պորֆիրային հանքակուտակների ուսումնասիրությունը կարևոր է տնտեսության համար ռազմավարական նշանակություն ունեցող մետաղական հումքի պաշարների բացահայտման և գնահատման գործընթացում։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը միավորում է երկրաբանության, երկրաֆիզիկայի, երկրաքիմիայի և հանքային հումքի որոնման մեթոդները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել պղինձ-պորֆիրային հանքայնացման բնորոշ ցուցանիշները, գնահատել հանքային դաշտերի հեռանկարայնությունը և մշակել ՀՀ տարածքում նոր հանքակուտակների որոնման ու գնահատման առավել հիմնավորված մոտեցումներ։