Պատրաստի նյութեր

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է տարբեր նշանային արտահայտչամիջոցների համադրմամբ կազմված ուսումնական տեքստի ընկալման և հասկացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ ուսումնական տեղեկատվությունը փոխանցվում է ոչ միայն բառային լեզվի միջոցով, այլև տարբեր նշանային համակարգերի՝ պատկերների, գծապատկերների, աղյուսակների, քարտեզների, պայմանական նշանների, բանաձևերի, գրաֆիկների և այլ տեսողական միջոցների օգնությամբ։ Նման բազմակոդային տեղեկատվության ընկալումը սովորողից պահանջում է ոչ միայն տեքստի բառային բովանդակության ըմբռնում, այլև տարբեր նշանային բաղադրիչների ճանաչում, մեկնաբանում և դրանց միջև իմաստային կապերի հաստատում։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում է ուսումնական տեքստի կառուցվածքը և դրա տարբեր բաղադրիչների փոխազդեցությունը։ Բառային և ոչ բառային տեղեկատվության համադրումը կարող է նպաստել նյութի առավել ամբողջական ներկայացմանը, սակայն միաժամանակ կարող է առաջացնել լրացուցիչ ճանաչողական դժվարություններ, եթե տարբեր նշանային միջոցների միջև կապերը հստակ չեն կամ դրանց մեկնաբանման համար սովորողը չունի անհրաժեշտ գիտելիքներ և հմտություններ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տարբեր նշանային արտահայտչամիջոցների դերի բացահայտումը ուսումնական տեղեկատվության ընկալման գործընթացում։ Պատկերային նյութը կարող է պարզաբանել բառային տեղեկությունը, գրաֆիկը՝ ներկայացնել քանակական հարաբերություններ, աղյուսակը՝ համակարգել տվյալները, իսկ սխեման՝ տեսանելի դարձնել առարկաների կամ երևույթների միջև կառուցվածքային կապերը։ Այս միջոցների ճիշտ համադրումը կարող է հեշտացնել բարդ տեղեկատվության յուրացումը և նպաստել սովորողի մտավոր գործունեության ակտիվացմանը։ Աշխատանքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեքստի հասկացման մակարդակներին։ Սովորողի կողմից նյութի ընկալումը կարող է սահմանափակվել առանձին բառերի և փաստերի ճանաչմամբ կամ հասնել ավելի բարձր մակարդակի, երբ նա կարողանում է բացահայտել հիմնական գաղափարը, առանձնացնել կարևոր և երկրորդական տեղեկությունը, հաստատել պատճառահետևանքային կապեր, համադրել տարբեր աղբյուրներից ստացված տեղեկատվությունը և ինքնուրույն ձևակերպել եզրահանգումներ։ Նշանային տարբեր համակարգերի համադրված կիրառումը հատկապես կարևոր է այդ խորքային հասկացման ձևավորման համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև սովորողների կողմից տարբեր տեսակի ուսումնական տեքստերի մշակման ռազմավարությունները։ Սովորողը կարող է նախ կենտրոնանալ բառային տեղեկատվության վրա, ապա անդրադառնալ պատկերային կամ գրաֆիկական նյութին, կամ հակառակը՝ տեսողական նշանների միջոցով նախնական պատկերացում կազմել թեմայի վերաբերյալ և այնուհետև ճշգրտել իր ընկալումը տեքստի օգնությամբ։ Այս գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպիսի ռազմավարություններ են առավել արդյունավետ տարբեր բարդության ուսումնական նյութերի դեպքում։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում ճանաչողական գործընթացների ուսումնասիրությունը։ Տեքստի ընկալման և հասկացման վրա կարող են ազդել ուշադրությունը, հիշողությունը, մտածողությունը, նախնական գիտելիքները, լեզվական կարողությունները և նյութի նկատմամբ հետաքրքրությունը։ Երբ ուսումնական տեղեկատվությունը ներկայացվում է միաժամանակ մի քանի նշանային համակարգերով, սովորողը պետք է կարողանա ընտրել համապատասխան տեղեկատվությունը, համադրել տարբեր աղբյուրների տվյալները և կառուցել ամբողջական իմաստային պատկեր։ Այդ պատճառով բազմանշանային ուսումնական տեքստերի արդյունավետ կիրառումը պահանջում է սովորողի ճանաչողական հնարավորությունների և տարիքային առանձնահատկությունների հաշվառում։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է նաև ուսումնական տեքստերի կազմման և ձևավորման սկզբունքների դիտարկումը։ Տեքստի բառային և տեսողական տարրերի ճիշտ դասավորությունը, տեղեկատվության տրամաբանական հաջորդականությունը, նշանների հասկանալիությունը և դրանց փոխադարձ համապատասխանությունը կարող են էապես ազդել նյութի ընկալման արդյունավետության վրա։ Ավելորդ կամ իրար չհամապատասխանող տեղեկատվական բաղադրիչները, հակառակը, կարող են մեծացնել ճանաչողական ծանրաբեռնվածությունը և դժվարացնել հիմնական գաղափարի առանձնացումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև սովորողների տարբեր տարիքային և անհատական առանձնահատկությունները։ Տարբեր սովորողներ կարող են տարբեր կերպ ընկալել նույն նշանային նյութը՝ կախված իրենց լեզվական պատրաստվածությունից, տարածական մտածողությունից, նախնական գիտելիքներից և տեղեկատվության մշակման նախընտրելի եղանակներից։ Այս հանգամանքը կարևոր է հատկապես ուսումնական գործընթացի անհատականացման և տարբեր մակարդակի սովորողների համար համապատասխան ուսումնական նյութերի մշակման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև թվային կրթական միջավայրում բազմանշանային տեքստերի կիրառմանը։ Էլեկտրոնային ուսումնական նյութերը հնարավորություն են տալիս միևնույն թեման ներկայացնել տեքստի, պատկերի, անիմացիայի, տեսանյութի, ինտերակտիվ գրաֆիկի և այլ միջոցների համադրությամբ։ Դրանք կարող են ընդլայնել տեղեկատվության ներկայացման հնարավորությունները, սակայն պահանջում են նյութի կառուցվածքի և տեղեկատվական ծանրաբեռնվածության առավել մանրակրկիտ կազմակերպում։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը նպատակ ունի բացահայտելու տարբեր նշանային արտահայտչամիջոցների միջոցով կառուցված ուսումնական տեքստերի ընկալման և հասկացման առանձնահատկությունները, պարզելու դրանց ազդեցությունը սովորողի ճանաչողական գործունեության վրա և ներկայացնելու ուսումնական նյութերի արդյունավետ կազմակերպման հնարավոր սկզբունքները։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է այն տեսանկյունից, որ ժամանակակից կրթական միջավայրում տեղեկատվությունը increasingly ներկայացվում է բազմազան և փոխկապակցված նշանային ձևերով, ուստի դրանց ճիշտ ընկալման և մեկնաբանման կարողությունը դառնում է ուսումնական հաջողության կարևոր պայման։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մանկավարժներին, հոգեբաններին, լեզվաբաններին, դասագրքերի և ուսումնական նյութերի հեղինակներին, կրթական ծրագրեր մշակող մասնագետներին և ուսումնական տեքստերի ընկալման խնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։