Պատրաստի նյութեր

Ալեքսանդր Դյումայի նշանավոր արկածային վեպի այս մասը շարունակում է Էդմոն Դանտեսի կյանքի, ճակատագրի և վրեժխնդրության պատմությունը։ Վեպի հիմքում ընկած են անարդարացի մեղադրանքի, երկարատև բանտարկության, ազատության վերագտնման և անցյալի նկատմամբ հաշվեհարդարի թեմաները։ Գլխավոր հերոսի կերպարի միջոցով հեղինակը բացահայտում է մարդկային բնավորության բարդությունը, արդարության և վրեժի սահմանները, հարստության ու իշխանության ազդեցությունը մարդկանց հարաբերությունների վրա։ Ստեղծագործության կարևոր առանձնահատկություններից են բազմաթիվ հերոսների փոխկապակցված ճակատագրերը, անսպասելի իրադարձությունները, գաղտնիքները և սյուժետային լարված զարգացումները։ Հայերեն հրատարակությունը վկայում է ֆրանսիական և եվրոպական գեղարվեստական գրականության նկատմամբ հայ ընթերցողական հետաքրքրության մասին։ Այն նաև արժեքավոր նյութ է XIX դարի հայ թարգմանական գրականության, արևմտահայ գրքի պատմության և Զմյուռնիայի տպագրական միջավայրի ուսումնասիրության համար։ Վեպի այս մասը հնարավորություն է տալիս հետևելու բազմահատոր ստեղծագործության ընդհանուր սյուժետային ընթացքին և ծանոթանալու համաշխարհային գրականության հայտնի երկերից մեկի հայերեն տարածման պատմությանը։

«Կրացիէլլա» վերնագրով հրատարակությունը XIX դարի հայ տպագիր գրականության նմուշներից է։ Վերնագրի և մատենագիտական տվյալների հիման վրա այն կարելի է դասել գեղարվեստական գրականության շարքին, սակայն առանց լրացուցիչ տեղեկությունների հնարավոր չէ վստահորեն որոշել ստեղծագործության սկզբնաղբյուրը, հեղինակը կամ սյուժետային առանձնահատկությունները։ Հրատարակությունն արտացոլում է Զմյուռնիայի հայ համայնքի գրական և տպագրական կյանքի զարգացումը, երբ հայերեն գրքերը կարևոր դեր էին կատարում ընթերցանության մշակույթի տարածման և գեղարվեստական ստեղծագործությունների շրջանառության գործում։ Այդ ժամանակաշրջանի հրատարակությունները նպաստում էին հայ ընթերցողների՝ տարբեր գրական ժանրերի և ստեղծագործական ձևերի հետ ծանոթացմանը, ինչպես նաև հայերեն գրավոր խոսքի ու գրական ճաշակի զարգացմանը։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում XIX դարի արևմտահայ տպագիր ժառանգության, Զմյուռնիայի մշակութային միջավայրի և հայ գրքի պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետներին, մատենագետներին և պատմական հայերեն հրատարակություններով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Ժողովածուն ներկայացնում է միջնադարյան հայ նշանավոր պետական, կրթական և գրական գործիչ Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունու բանաստեղծական ժառանգությունը։ Գրիգոր Մագիստրոսը XI դարի հայ մտավոր կյանքի կարևոր ներկայացուցիչներից էր, որի գործունեությունը կապված էր ոչ միայն պետական կառավարման և կրթության, այլև գիտության, փիլիսոփայության ու գրականության զարգացման հետ։ Նրա ստեղծագործությունները բնորոշվում են գրական և իմաստասիրական մտածողության համադրությամբ, դասական կրթության ազդեցությամբ, աստվածաբանական հարցադրումների և բարոյական գաղափարների արտահայտմամբ։ Բանաստեղծական երկերում արտացոլվում են հեղինակի աշխարհայացքը, հոգևոր որոնումները, գիտելիքի և կրթության արժևորումը, ինչպես նաև միջնադարյան հայ մտավորականության հետաքրքրությունների լայն շրջանակը։ Հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի Գրիգոր Մագիստրոսի գրական ժառանգության ուսումնասիրության, նրա ստեղծագործական առանձնահատկությունների բացահայտման և միջնադարյան հայ բանաստեղծական մշակույթի զարգացման ընթացքը հասկանալու համար։ Այն արժեքավոր աղբյուր է հայ գրականության պատմությամբ, միջնադարյան մատենագրությամբ, հայ փիլիսոփայական մտքով և հոգևոր պոեզիայով հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

Ժողովածուն ընդգրկում է Մխիթարյան միաբանության վարդապետների հեղինակած տաղեր՝ ներկայացնելով հայ հոգևոր և գեղարվեստական պոեզիայի կարևոր ուղղություններից մեկը։ Տաղը հայ միջնադարյան և նոր շրջանի գրականության մեջ տարածված բանաստեղծական ժանր է, որը հաճախ միավորում է քնարական արտահայտչամիջոցները, հոգևոր խորհրդածությունը և կրոնական բովանդակությունը։ Ժողովածուում ընդգրկված ստեղծագործությունները կարելի է դիտարկել Մխիթարյան միաբանության գրական գործունեության և հայ բանաստեղծական ավանդույթի զարգացման համատեքստում։ Մխիթարյանները նշանակալի դեր են ունեցել հայ գրականության, լեզվի, մատենագրության և կրթության զարգացման գործում՝ պահպանելով ու շարունակելով ազգային գրավոր ժառանգությունը։ Նրանց գրական ստեղծագործություններում հոգևոր թեմաները կարող են զուգակցվել բարոյախոսական, խոհական և գեղագիտական մոտիվների հետ՝ արտահայտելով հավատքի, առաքինության, մարդկային կյանքի և հոգևոր արժեքների վերաբերյալ պատկերացումներ։ Հատորը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ հոգևոր քնարերգության, տաղի ժանրի, Մխիթարյան միաբանության գրական ժառանգության և XIX դարի հայ գրքի պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր աղբյուր է հայ գրականության պատմությամբ և կրոնական-գեղարվեստական ստեղծագործությամբ հետաքրքրվողների համար։

Հրատարակությունը նվիրված է Ալեքսանդրապոլի Սահականուշյան օրիորդաց հոգևոր ուսումնարանի հիմնադրման տասնամյակին և ներկայացնում է հայ աղջիկների կրթության ու հոգևոր դաստիարակության զարգացման պատմությանն առնչվող նյութ։ Այն անդրադառնում է ուսումնական հաստատության գործունեությանը՝ ընդգծելով հայ հասարակության մեջ կանանց կրթության տարածման, կրթական հնարավորությունների ընդլայնման և ազգային-հոգևոր արժեքների փոխանցման կարևորությունը։ Օրիորդաց դպրոցների ստեղծումը XIX դարի հայ կրթական կյանքի նշանակալի երևույթներից էր, քանի որ նպաստում էր աղջիկների գրագիտության բարձրացմանը, գիտելիքների ձեռքբերմանը և հասարակական կյանքում նրանց դերի ընդլայնմանը։ Հոգևոր ուղղվածություն ունեցող ուսումնական հաստատություններում կրթական գործընթացը զուգակցվում էր քրիստոնեական դաստիարակության, բարոյական արժեքների և ազգային ինքնության պահպանման գաղափարների հետ։ Հրատարակությունը կարևոր տեղեկություններ կարող է պարունակել դպրոցի անցած ուղու, կրթական առաքելության և գործունեության արդյունքների վերաբերյալ։ Այն արժեքավոր նյութ է Ալեքսանդրապոլի պատմությամբ, XIX դարի հայ կրթական համակարգով, կանանց կրթության զարգացմամբ և հայ եկեղեցական-կրթական հաստատությունների գործունեությամբ հետաքրքրվողների համար։

Ժ. Սանի «Ֆլավի» ստեղծագործությունը XIX դարի հայ տպագիր գրականության նմուշներից է, որը ներկայացնում է գեղարվեստական արձակի տարածման և օտարալեզու գրականության հայ ընթերցողին հասանելի դարձնելու գործընթացը։ Վերնագիրը և մատենագիտական տվյալները թույլ են տալիս այն դասել գեղարվեստական գրականության շարքին, սակայն առանց բովանդակային լրացուցիչ տեղեկությունների ստեղծագործության սյուժեն և ժանրային առանձնահատկությունները հստակեցնել հնարավոր չէ։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում Զմյուռնիայի հայ տպագրական և գրական միջավայրի ուսումնասիրության տեսանկյունից, որտեղ XIX դարում ձևավորվել և զարգացել էր հայերեն գրքի ու պարբերական մամուլի աշխույժ ավանդույթ։ Այն նաև առնչվում է հայ ընթերցողական մշակույթի ընդլայնմանը, գեղարվեստական ստեղծագործությունների շրջանառությանը և եվրոպական գրականության նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորմանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել հայ գրքի պատմությամբ, XIX դարի հայ գրական կյանքով, Զմյուռնիայի մշակութային միջավայրով և արևմտահայ տպագիր ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

Բ. Պոզաճյանի աշխատությունը ֆրանսերենի քերականության ուսուցման համար նախատեսված հայերեն բացատրություններով ուսումնական ձեռնարկ է, որը նպատակ ունի հայախոս ընթերցողին մատչելի ձևով ներկայացնելու ֆրանսերենի լեզվական կառուցվածքն ու հիմնական քերականական կանոնները։ Հայերեն մեկնաբանությունների կիրառումը հնարավորություն է տալիս սովորողին մայրենի լեզվով հասկանալու ֆրանսերենի քերականական առանձնահատկությունները և համադրելու երկու լեզուների կառուցվածքային տարբերությունները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը վերաբերում է քերականության այն հիմնական բաժիններին, որոնք անհրաժեշտ են լեզվի սկզբնական և հետագա ուսուցման համար՝ խոսքի մասեր, գոյականի և ածականի գործածություն, դերանուններ, բայերի խոնարհում, ժամանակաձևեր, նախադասության կառուցվածք և բառերի միջև քերականական կապեր։ Նման ձեռնարկները կարևոր դեր են ունեցել օտար լեզուների տարածման և հայերենով լեզվական գիտելիքի փոխանցման գործում՝ ֆրանսերեն սովորելը հասանելի դարձնելով հայ ընթերցողին։ Գիրքը արժեքավոր է նաև XIX դարի վերջի հայալեզու կրթական գրականության, ֆրանսերենի դասավանդման մեթոդների և հայերեն քերականագիտական տերմինաբանության ձևավորման պատմության ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը 1909 թվականի համար նախատեսված ժողովրդական-պատկերազարդ տարեցույց է, որը միավորում է օրացուցային և հանրամատչելի տեղեկատու նյութերի գործառույթները։ Նմանատիպ տարեցույցները կարևոր տեղ են զբաղեցրել հայ տպագիր մշակույթում՝ ընթերցողներին տրամադրելով տարվա օրացուցային տվյալներ, ժամանակի կազմակերպմանն առնչվող տեղեկություններ և լայն հանրության համար նախատեսված տարբեր բնույթի նյութեր։ Ժողովրդական ուղղվածությունը մատնանշում է ընթերցողների լայն շրջանակին հասկանալի և մատչելի բովանդակության ձգտումը, իսկ պատկերազարդ բնույթը վկայում է տպագիր խոսքը տեսողական նյութերով լրացնելու կարևորության մասին։ Այդպիսի հրատարակություններում կարող էին ներառվել հասարակական, մշակութային, կրթական, պատմական և կենցաղային թեմաներով տեղեկություններ, ինչպես նաև ընթերցանության ու ժամանցի համար նախատեսված նյութեր։ Տարեցույցը հետաքրքրություն է ներկայացնում XX դարի սկզբի հայ պարբերական և ոչ պարբերական տպագրության, հանրամատչելի գրականության, օրացույցային հրատարակությունների և ընթերցողական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Այն նաև արտացոլում է ժամանակաշրջանի հայերեն տպագիր խոսքի տարածման և ժողովրդական կրթության զարգացման միջավայրը։

Գիրքը ներկայացնում է հայ նշանավոր բանաստեղծ, պատմաբան, աշխարհագրագետ և Մխիթարյան միաբանության անդամ Հայր Ղևոնդ Ալիշանի կյանքն ու գործունեությունը։ Ալիշանը XIX դարի հայ մշակութային և գիտական կյանքի կարևորագույն ներկայացուցիչներից էր, որի բազմաբնույթ ժառանգությունն ընդգրկում է պատմագիտական, աշխարհագրական, բանասիրական և գրական աշխատություններ։ Կենսագրական ուսումնասիրության շրջանակում լուսաբանվում են նրա կյանքի հիմնական հանգրվանները, կրթությունը, հոգևոր ծառայությունը, գիտական հետաքրքրությունները և ստեղծագործական գործունեությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի նրա մասնակցությունը Մխիթարյան միաբանության գիտակրթական առաքելությանը, հայոց պատմության, լեզվի, գրականության և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրման ու հանրահռչակման գործին։ Ալիշանի գործունեությունը կարևոր դեր է ունեցել ազգային պատմական հիշողության պահպանման և հայագիտության զարգացման մեջ։ Գիրքը հնարավորություն է տալիս ճանաչելու նրա անձն ու մտավոր ժառանգությունը, ինչպես նաև հասկանալու Մխիթարյան միաբանության ազդեցությունը XIX դարի հայ կրթական, գիտական և գրական կյանքի վրա։ Այն արժեքավոր նյութ է հայ մտավորականության պատմությամբ, կենսագրական գրականությամբ և հայ մշակույթի պատմությամբ հետաքրքրվողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայ Առաքելական եկեղեցու ուղղափառ քրիստոնեական հավատքի հիմնական սկզբունքների և դավանաբանական դրույթների ներկայացմանը։ Այն անդրադառնում է քրիստոնեական հավատքի հիմնարար գաղափարներին, եկեղեցու ուսմունքին և այն հոգևոր համոզմունքներին, որոնց վրա հիմնված է հայ եկեղեցական ավանդույթը։ Նման բնույթի դավանաբանական աշխատություններում կարևոր տեղ են զբաղեցնում Սուրբ Երրորդության, Հիսուս Քրիստոսի աստվածային և մարդկային բնության, Սուրբ Հոգու, փրկության, մկրտության, եկեղեցու և հավիտենական կյանքի վերաբերյալ քրիստոնեական պատկերացումները։ Գրքի թեմատիկ ուղղվածությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու Հայ Առաքելական եկեղեցու հավատքի ինքնատիպ առանձնահատկություններին, դավանական ժառանգությանը և քրիստոնեական ընդհանուր ավանդույթի շրջանակում դրա ձևավորմանը։ Այն կարող է ծառայել որպես կրոնական գիտելիքների ձեռքբերման և եկեղեցական ուսմունքի հիմնադրույթների ուսումնասիրության աղբյուր՝ հետաքրքրություն ներկայացնելով աստվածաբանությամբ, հայ եկեղեցու պատմությամբ, դավանաբանությամբ և հայ ժողովրդի հոգևոր-մշակութային ժառանգությամբ զբաղվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

Մ. Գյուլգեազյանի այս ստեղծագործությունը հեքիաթային բնույթի պատմողական երկ է, որի կենտրոնում Սմբատ անունով հերոսն է։ Հեքիաթի ժանրին բնորոշ գեղարվեստական պատումի միջոցով ներկայացվում է հերոսի պատմությունը՝ ընթերցողին ներգրավելով երևակայական և դաստիարակչական նշանակություն ունեցող իրադարձությունների աշխարհ։ Հեքիաթները կարևոր տեղ են զբաղեցնում հայ գրականության մեջ՝ փոխանցելով բարոյական պատկերացումներ, մարդկային արժեքներ, կյանքի փորձի ընդհանրացումներ և հասարակական միջավայրում ձևավորված ավանդույթներ։ Նման ստեղծագործություններում հերոսի արարքները, հանդիպումները և փորձությունները կարող են ծառայել որպես բնավորության, ընտրության և վարքագծի գեղարվեստական բացահայտման միջոց։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում XX դարի սկզբի հայ գեղարվեստական գրականության, մասնավորապես՝ հեքիաթային և մանկապատանեկան ընթերցանության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն նաև վկայում է Ալեքսանդրապոլի գրական ու տպագրական կյանքի մասին՝ ներկայացնելով տվյալ ժամանակաշրջանի հայերեն գրքի ստեղծման և տարածման միջավայրը։

«Սուգի հովահարը» վերնագրով հրատարակությունը պատկանում է արևմտահայ տպագիր գրական ժառանգությանը։ Վերնագրի պատկերավոր ձևակերպումը հուշում է սգի, կորստի և վշտի թեմատիկ շրջանակ, իսկ հովհարի խորհրդանիշը կարող է հանդես գալ որպես հուզական ապրումների կամ հիշողությունների գեղարվեստական արտահայտման միջոց։ Աշխատությունը կարելի է դիտարկել որպես փոքրածավալ գրական ստեղծագործություն, որի բովանդակային առանցքը, ըստ վերնագրի, կապված է մարդկային վշտի, կորստի զգացողության և դրանց շուրջ ձևավորվող ապրումների հետ։ Նման գրական երկերում սուգը հաճախ ներկայացվում է ոչ միայն որպես անձնական զգացում, այլև որպես հիշողության, կարոտի և մարդկային հարաբերությունների արժեքի բացահայտման միջոց։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի արևմտահայ գրական միջավայրի, Կոստանդնուպոլսի տպագրական մշակույթի և ժամանակաշրջանի գեղարվեստական լեզվի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմությամբ, արևմտահայ գրական ժառանգությամբ և պատմական տպագիր նյութերով հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

Հրատարակության վերնագիրը վերաբերում է Սուրբ Հակոբի անվան հետ կապված առաքելական նավակին՝ ներկայացնելով քրիստոնեական կրոնական ավանդույթի և եկեղեցական խորհրդանիշների հետ առնչվող թեմա։ Սուրբ Հակոբ անունը կարևոր տեղ ունի Երուսաղեմի հայոց հոգևոր կյանքում, քանի որ Երուսաղեմի Սուրբ Հակոբյանց վանքը հայ եկեղեցական պատմության և սրբավայրերի համակարգի առանցքային կենտրոններից է։ Այս համատեքստում աշխատությունը կարելի է դիտարկել որպես Երուսաղեմի հայ համայնքի կրոնական կյանքի, եկեղեցական ավանդույթների և սրբավայրերի հետ կապված պատմական հիշողության ուսումնասիրությանն առնչվող փոքրածավալ հրատարակություն։ Վերնագրի հին ուղղագրությունն ու արևմտահայերեն ձևերը վկայում են տվյալ շրջանի հայերեն գրավոր լեզվի առանձնահատկությունների մասին և ինքնին հետաքրքրություն են ներկայացնում լեզվական ու մատենագիտական տեսանկյունից։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել հայ եկեղեցու պատմությամբ, Երուսաղեմի հայոց հոգևոր ժառանգությամբ, կրոնական ավանդույթներով և արևմտահայերեն տպագիր մշակույթով հետաքրքրվողների համար։

Հատորը նվիրված է Ստեփանոս Նազարյանցի գրական, գիտական և հասարակական ժառանգությանը՝ ներկայացնելով հայ մտավորականության պատմության մեջ նշանակալի դեր ունեցած այս գործչի գործունեության տարբեր կողմերը։ Նազարյանցը XIX դարի հայ լուսավորական շարժման կարևոր ներկայացուցիչներից էր, որի գաղափարները կապված էին կրթության զարգացման, գիտելիքի տարածման, հասարակական առաջընթացի և ազգային մշակույթի արդիականացման հետ։ Նրա աշխատություններում արտահայտված են ժամանակի մտավոր ու հասարակական կյանքի խնդիրները, լեզվի, գրականության, կրթության և փիլիսոփայական մտածողության վերաբերյալ հայացքները։ Հատորը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու հեղինակի ստեղծագործական ու մտավոր ժառանգության շարունակությանը և դիտարկելու նրա գաղափարների զարգացումը ժամանակաշրջանի պատմական ու մշակութային իրողությունների համատեքստում։ Նյութը կարևոր է XIX դարի հայ հասարակական մտքի, լուսավորական գաղափարների, գրական քննադատության և ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր աղբյուր է հայագիտությամբ, գրականության պատմությամբ, փիլիսոփայությամբ և հայ մտավորականության գործունեությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։