Պատրաստի նյութեր

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության հարկային համակարգի արդյունավետության բարձրացման տեսական, տնտեսական և կառավարչական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ հարկաբյուջետային քաղաքականության և երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացման փոխկապակցվածության համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում հարկային համակարգի հիմնական գործառույթներն են՝ պետական եկամուտների ձևավորումը, տնտեսական գործունեության վրա հարկային ազդեցությունը, հարկային բեռի բաշխումը և հարկային վարչարարության կազմակերպումը։ Քննության են առնվում հարկային համակարգի արդյունավետությունը պայմանավորող այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են հարկային օրենսդրության հստակությունն ու կանխատեսելիությունը, հարկման մեխանիզմների պարզությունը, հարկ վճարողների վարչարարական ծախսերը, հարկային պարտավորությունների կատարման մակարդակը և պետական մարմինների կառավարման կարողությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հարկային բեռի հավասարակշռված բաշխման խնդրին՝ դիտարկելով դրա հնարավոր ազդեցությունը ձեռնարկատիրական գործունեության, ներդրումների, զբաղվածության և տնտեսական ակտիվության վրա։ Կարևոր ուղղություն է հարկային վարչարարության կատարելագործումը, որը ներառում է թվային գործիքների կիրառման, ռիսկերի վրա հիմնված վերահսկողության, տեղեկատվական համակարգերի զարգացման և հարկ վճարողների սպասարկման որակի բարձրացման ընդհանուր հարցերը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև հարկային կարգապահության, ստվերային տնտեսական գործունեության սահմանափակման և հարկային բազայի կայունության խնդիրներին՝ դրանք դիտարկելով ոչ միայն վերահսկողության, այլև հարկային համակարգի նկատմամբ վստահության և կամավոր համապատասխանության տեսանկյունից։ Առանձին նշանակություն ունի հարկային քաղաքականության և տնտեսական աճի միջև հավասարակշռության ուսումնասիրությունը, քանի որ պետական եկամուտների ապահովման անհրաժեշտությունը պետք է դիտարկել տնտեսության զարգացման և մասնավոր հատվածի գործունեության պայմանների հետ փոխկապակցված։ Արդյունավետության գնահատման շրջանակում կարող են համադրվել հարկային եկամուտների կայունությունը, վարչարարության ծախսերը, հարկային համակարգի արդարության ընկալումը և տնտեսական վարքագծի վրա հարկերի ազդեցությունը։ Կարևորվում է նաև միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը՝ տարբեր մոտեցումների կիրառելիությունը Հայաստանի տնտեսական և ինստիտուցիոնալ առանձնահատկությունների համատեքստում գնահատելու նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է պետական ֆինանսների, հարկային քաղաքականության, հանրային կառավարման և տնտեսագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել հարկային համակարգի արդյունավետության վրա ազդող հիմնական գործոնները և դրա կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է լանջային գյուղատնտեսական տարածքներում հողի նվազագույն մշակման արդյունավետ տեխնոլոգիական սկզբունքների և դրանց իրականացման համար նախատեսված գյուղատնտեսական մեքենաների աշխատանքային օրգանների կատարելագործման հիմնախնդիրներին։ Հետազոտության կենտրոնում հողի մշակման ինտենսիվության նվազեցումն է՝ միաժամանակ պահպանելով գյուղատնտեսական աշխատանքների անհրաժեշտ որակը, հողային միջավայրի կայունությունը և մշակաբույսերի աճի համար բարենպաստ պայմանները։ Լանջային տարածքների առանձնահատկությունները պահանջում են հաշվի առնել տեղանքի թեքությունը, հողի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները, խոնավության պահպանման պայմանները և էրոզիոն գործընթացների առաջացման վտանգը։ Այդ պատճառով նվազագույն մշակումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես մեքենայական աշխատանքների կրճատման միջոց, այլև որպես հողային ռեսուրսների պահպանողական օգտագործման կարևոր ուղղություն։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են գնահատվել տարբեր աշխատանքային օրգանների և հողի փոխազդեցության օրինաչափությունները, դրանց ազդեցությունը հողի կառուցվածքի, փխրեցման աստիճանի, մակերևույթի վիճակի և բուսական մնացորդների պահպանման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում աշխատանքային օրգանների կառուցվածքային առանձնահատկությունների հիմնավորմանը՝ հաշվի առնելով լանջային պայմաններում մեքենայի շարժման կայունությունը, հողի դիմադրությունը և տեխնոլոգիական գործընթացի հավասարաչափ իրականացումը։ Կարևոր խնդիրներից է նաև էներգատարության նվազեցումը, քանի որ հողի մշակման գործողությունների օպտիմալացումը կարող է նպաստել վառելիքի ու աշխատանքային ռեսուրսների ավելի արդյունավետ օգտագործմանը։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել ավանդական և նվազագույն մշակման համակարգերի համեմատական գնահատում՝ ըստ հողի պահպանության, տեխնոլոգիական արդյունավետության, մեքենայական աշխատանքի ծավալի և արտադրական ծախսերի։ Լանջային հողերում առանձնահատուկ նշանակություն ունի ջրային էրոզիայի կանխարգելումը, ուստի մշակման տեխնոլոգիաների ընտրությունը դիտարկվում է նաև մակերևութային հոսքի սահմանափակման և հողի բերրի շերտի պահպանման տեսանկյունից։ Մեքենաների աշխատանքային օրգանների կատարելագործումը կապված է դրանց հուսալիության, աշխատանքի որակի և տարբեր հողային պայմաններին հարմարվողականության բարձրացման հետ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է գյուղատնտեսական մեքենագիտության, հողագիտության, պահպանողական երկրագործության և ագրոտեխնոլոգիաների մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով նպաստել լանջային հողերի արդյունավետ մշակմանը, արտադրական ռեսուրսների խնայողությանը և հողային միջավայրի երկարաժամկետ պահպանությանը։

Աշխատությունը նվիրված է Ք.ա. II–I դարերում Հռոմեական Հանրապետությունում ծավալված քաղաքական, սոցիալական և ինստիտուցիոնալ ճգնաժամի ուսումնասիրությանը՝ այն համադրելով անտիկ հասարակական մտքի երկու կարևոր ներկայացուցիչների՝ Պոլիբիոսի և Սալլուստիոսի պատմագիտական ու քաղաքական պատկերացումների հետ։ Հետազոտության կենտրոնում հանրապետական կառավարման համակարգի ներքին հակասություններն են, հասարակական կառուցվածքի փոփոխությունները, քաղաքական պայքարի սրացումը և ավանդական արժեքների վերափոխումը, որոնք աստիճանաբար ազդեցին հռոմեական պետական կարգի կայունության վրա։ Քննության են առնվում տարածքային ընդարձակման և ռազմական հաջողությունների հետևանքով առաջացած սոցիալ-տնտեսական փոփոխությունները, հողային հարաբերությունների խնդիրները, հասարակական տարբեր խմբերի շահերի բախումը, քաղաքական ազդեցության համար պայքարը և պետական ինստիտուտների գործունեության փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հանրապետական քաղաքական մշակույթի ճգնաժամին՝ դիտարկելով ավանդական քաղաքացիական առաքինությունների, հասարակական պատասխանատվության և քաղաքական մրցակցության վերաբերյալ ժամանակակիցների պատկերացումները։ Պոլիբիոսի հայացքների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ներկայացնելու հռոմեական պետական կառուցվածքի առանձնահատկությունների և տարբեր իշխանական տարրերի փոխհավասարակշռության վերաբերյալ անտիկ քաղաքական մտածողության կարևոր մոտեցումներից մեկը։ Նրա պատմագիտական հայեցակարգը արժեքավոր նյութ է հանրապետական համակարգի կայունության պատճառների և պետական հաստատությունների փոխհարաբերությունների ըմբռնման համար։ Սալլուստիոսի աշխատությունների ուսումնասիրությունը, իր հերթին, հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ուշ հանրապետական շրջանի քաղաքական պայքարի, հասարակական բարքերի փոփոխության և իշխանության համար մրցակցության վերաբերյալ քննադատական պատկերացումները։ Կարևոր է երկու հեղինակների տեսակետների համեմատությունը՝ հաշվի առնելով, որ նրանք ներկայացնում են տարբեր ժամանակաշրջաններ և քաղաքական փորձառություններ։ Այդ համադրությունը թույլ է տալիս հետևել, թե ինչպես են փոխվել հռոմեական պետական համակարգի կայունության, հասարակական բարոյականության և քաղաքական հակասությունների պատճառների վերաբերյալ պատկերացումները հանրապետության զարգացման տարբեր փուլերում։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև Գրակքոսների բարեփոխումներին, ներքաղաքական հակամարտություններին, ռազմական առաջնորդների քաղաքական ազդեցության աճին և քաղաքացիական բախումներին՝ դրանք դիտարկելով հանրապետական ինստիտուտների ընդհանուր վերափոխման համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է անտիկ պատմության, պատմագրության և քաղաքական մտքի պատմության մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել Հռոմեական Հանրապետության ճգնաժամը ոչ միայն պատմական իրադարձությունների, այլև դրանց ժամանակակից մտավոր ընկալումների տեսանկյունից։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բարձրագույն կրթության համակարգի կատարելագործման և միջազգային կրթական ու գիտական միջավայրին ինտեգրման տնտեսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բուհերի ֆինանսավորման, ռեսուրսների արդյունավետ բաշխման, կրթական ծառայությունների մրցունակության, կառավարման արդյունավետության և միջազգային համագործակցության տնտեսական նախադրյալների փոխկապակցվածությունն է։ Բարձրագույն կրթության համակարգի զարգացումը դիտարկվում է մարդկային կապիտալի ձևավորման և երկրի երկարաժամկետ սոցիալ-տնտեսական առաջընթացի կարևոր գործոններից մեկը, ինչի պատճառով առանձնահատուկ նշանակություն է ստանում բուհերի գործունեության տնտեսական արդյունավետության գնահատումը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննվել պետական և մասնավոր ֆինանսավորման հարաբերակցությունը, ուսման վարձերի ձևավորման սկզբունքները, կրթական ենթակառուցվածքների արդիականացման ֆինանսական հնարավորությունները, գիտահետազոտական գործունեության ֆինանսավորումը և բուհերի եկամուտների աղբյուրների բազմազանեցումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում միջազգայնացման տնտեսական բաղադրիչին՝ միջազգային կրթական ծրագրերի զարգացման, ուսանողների և դասախոսների ակադեմիական շարժունության, օտարերկրյա ուսանողների ներգրավման, միջազգային գիտական համագործակցության և արտասահմանյան համալսարանների հետ գործընկերային հարաբերությունների տեսանկյունից։ Կարևորվում է նաև կրթական ծառայությունների միջազգային մրցունակության խնդիրը, որը կապված է կրթության որակի, մասնագիտական ծրագրերի արդիականության, օտար լեզուներով կրթական առաջարկների, հետազոտական ներուժի և բուհերի միջազգային ճանաչելիության հետ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ բարձրագույն կրթության և աշխատաշուկայի փոխհարաբերությանը՝ գնահատելով մասնագետների պատրաստման կառուցվածքի համապատասխանությունը տնտեսության պահանջներին և կրթական ներդրումների ազդեցությունը շրջանավարտների մասնագիտական հնարավորությունների վրա։ Առանձին ուղղություն է բուհերի կառավարման տնտեսական մեխանիզմների կատարելագործումը, ֆինանսական ինքնուրույնության և հաշվետվողականության հավասարակշռումը, ինչպես նաև սահմանափակ ռեսուրսների պայմաններում ռազմավարական առաջնահերթությունների ընտրությունը։ Միջազգայնացումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես կրթական փոխանակումների ընդլայնում, այլև որպես բուհերի զարգացման համալիր գործընթաց, որը կարող է նպաստել գիտելիքի և փորձի փոխանցմանը, միջազգային գիտակրթական ցանցերում ներգրավմանը և կրթական համակարգի մրցունակության բարձրացմանը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է կրթության տնտեսագիտության, բարձրագույն կրթության կառավարման, մարդկային կապիտալի և միջազգային կրթական համագործակցության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ՀՀ բուհական համակարգի արդյունավետ զարգացման և միջազգայնացման տնտեսական նախադրյալներն ու հիմնական մարտահրավերները։

Աշխատությունը նվիրված է Համաշխարհային բանկի խմբի և Հայաստանի Հանրապետության միջև ձևավորված համագործակցության հիմնական ուղղությունների, ֆինանսական ու խորհրդատվական գործիքների և երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացման գործընթացներում դրանց դերի ուսումնասիրությանը։ Հայաստանը Համաշխարհային բանկի խմբի հետ երկարաժամկետ համագործակցություն է իրականացնում՝ ընդգրկելով պետական կառավարման, կրթության, առողջապահության, էներգետիկայի, ենթակառուցվածքների, ջրային տնտեսության, ֆինանսական շուկաների և մասնավոր հատվածի զարգացման տարբեր ուղղություններ։ Հետազոտության կենտրոնում կարող են լինել Համաշխարհային բանկի խմբի տարբեր հաստատությունների գործառույթները և դրանց միջոցով իրականացվող աջակցության ձևերը՝ պետական ծրագրերի ֆինանսավորումից և զարգացման քաղաքականությանն ուղղված վարկավորումից մինչև մասնավոր ներդրումների խթանում, երաշխիքների տրամադրում, խորհրդատվություն և մասնագիտական գիտելիքի փոխանցում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում միջազգային ֆինանսական աջակցության և Հայաստանի տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների փոխկապակցվածությանը՝ գնահատելով ծրագրերի նշանակությունը հանրային ծառայությունների կատարելագործման, մարդկային կապիտալի զարգացման, ենթակառուցվածքների արդիականացման և տնտեսության դիմակայունության բարձրացման տեսանկյունից։ Համաշխարհային բանկի խմբի 2025–2029 թվականների Հայաստանի հետ գործընկերության շրջանակում առաջնահերթ են ավելի շատ և որակյալ աշխատատեղերի ստեղծման պայմանների բարելավումը, մարդկային կապիտալի ամրապնդումը և տնտեսության դիմակայունության բարձրացումը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր է նաև Համաշխարհային բանկի խմբի բաղկացուցիչ կառույցների գործունեության տարբերակումը․ պետական հատվածի ֆինանսավորման հետ մեկտեղ խմբի գործունեությունը ներառում է մասնավոր հատվածում ներդրումների և զարգացման ծրագրերի աջակցություն ու ներդրումային ռիսկերի նվազեցման գործիքներ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ իրականացված ծրագրերի ֆինանսական ծավալներին, ոլորտային բաշխմանը, նպատակներին և արդյունքների գնահատման մեխանիզմներին՝ դրանք դիտարկելով Հայաստանի տնտեսական զարգացման ռազմավարական խնդիրների համատեքստում։ Կարևոր ուղղություն է նաև միջազգային ֆինանսական կազմակերպության տրամադրած վերլուծական և խորհրդատվական աջակցության ուսումնասիրությունը, քանի որ համագործակցությունը չի սահմանափակվում միայն ֆինանսական ռեսուրսների տրամադրմամբ, այլ ներառում է տնտեսական հետազոտություններ, քաղաքականության վերաբերյալ խորհրդատվություն և ինստիտուցիոնալ կարողությունների զարգացում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված ներկայացնել Համաշխարհային բանկի խմբի տեղն ու գործառույթները Հայաստանի զարգացման գործընթացներում և գնահատել միջազգային ֆինանսական համագործակցության նշանակությունը տնտեսական, սոցիալական ու ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների համատեքստում։

Աշխատությունը նվիրված է Ալավերդու պղնձաձուլական արտադրության ընթացքում առաջացած արդյունաբերական թափոնների երկրորդային օգտագործման հնարավորությունների ուսումնասիրմանը՝ ստորգետնյա հանքային փորվածքների լցման համար նախատեսված լցոնային նյութերի ստեղծման նպատակով։ Հետազոտության կենտրոնում մետալուրգիական թափոնների ֆիզիկական, քիմիական, հանքաբանական և տեխնոլոգիական հատկությունների գնահատումն է՝ պարզելու դրանց պիտանիությունը հանքարդյունաբերական նշանակության կոմպոզիցիոն նյութերի բաղադրության մեջ կիրառելու համար։ Ուսումնասիրվում են թափոնների հատիկաչափական կառուցվածքը, խտությունը, կապակցող նյութերի հետ փոխազդեցության ընդհանուր առանձնահատկությունները և դրանց ազդեցությունը ձևավորվող լցոնային զանգվածի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այնպիսի նյութերի ձևավորմանը, որոնք համապատասխան պայմաններում կարող են ապահովել լցված տարածքի անհրաժեշտ կայունությունը և նպաստել ստորգետնյա դատարկությունների անվտանգ կառավարմանը։ Կարևորվում են լցոնային զանգվածի ամրության ձևավորումը, կառուցվածքային կայունությունը, ջրի նկատմամբ վարքագիծը և ժամանակի ընթացքում հատկությունների փոփոխությունը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր բաղադրությամբ նյութերի համեմատական գնահատում՝ նպատակ ունենալով բացահայտել արդյունաբերական թափոնների օգտագործման տեխնոլոգիական նպատակահարմարությունը՝ առանց կոնկրետ արտադրական բաղադրատոմսերի կամ գործառնական պարամետրերի սահմանման։ Առանձին ուղղություն է թափոնների հնարավոր բնապահպանական ազդեցության գնահատումը, քանի որ մետալուրգիական ծագման նյութերի երկրորդային օգտագործման դեպքում կարևոր է հաշվի առնել դրանցում պարունակվող բաղադրիչների կայունությունը և շրջակա միջավայրի հետ հնարավոր փոխազդեցությունները։ Այս տեսանկյունից արդյունաբերական թափոնների ներգրավումը նոր նյութերի արտադրության մեջ դիտարկվում է ոչ միայն որպես հումքային ռեսուրսների խնայողության, այլև թափոնների կուտակման ծավալների և դրանց հետ կապված բնապահպանական ծանրաբեռնվածության նվազեցման հնարավոր ուղղություն։ Կարևոր է նաև տեխնիկատնտեսական գնահատումը, որը հնարավորություն է տալիս համադրել տեղական երկրորդային հումքի օգտագործման առավելությունները դրա նախապատրաստման, տեղափոխման և վերահսկման պահանջների հետ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է հանքարդյունաբերության, մետալուրգիական թափոնների վերամշակման, նյութագիտության և բնապահպանական տեխնոլոգիաների մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով գնահատել պղնձաձուլական արտադրության մնացորդային նյութերի օգտակար վերագործարկման հնարավորությունները ստորգետնյա հանքային տարածքների լցման համակարգերում։

Աշխատությունը նվիրված է 2-մեթիլ-4-հիդրօքսիխինոլինային կառուցվածքների հիման վրա նոր հետերոպոլիցիկլիկ միացությունների ստացման և դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը։ Հետազոտության կենտրոնում ազոտ պարունակող հետերոցիկլիկ համակարգերի քիմիական փոխակերպումների հնարավորություններն են, որոնց ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի օրգանական և հետերոցիկլիկ քիմիայի զարգացման համար։ Ելային միացությունները դիտարկվում են որպես կառուցվածքային հարմար հենք նոր օղակային համակարգերի ձևավորման համար՝ պայմանավորված դրանց մոլեկուլում առկա ֆունկցիոնալ խմբերի և ռեակցիոն կենտրոնների առանձնահատկություններով։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում հնարավոր փոխակերպումների ընդհանուր օրինաչափություններին, նոր կապերի ու ցիկլային կառուցվածքների առաջացմանը և ստացված միացությունների կառուցվածք-հատկություն փոխհարաբերություններին։ Կարևոր խնդիրներից է սինթեզված նյութերի կառուցվածքի հաստատումը ժամանակակից ֆիզիկաքիմիական և սպեկտրային հետազոտական մեթոդների կիրառմամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատելու մոլեկուլային կառուցվածքի փոփոխությունները և տարբերակելու ստացված հետերոցիկլիկ համակարգերը։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում փոխարինիչների բնույթի և սկզբնական մոլեկուլի կառուցվածքային առանձնահատկությունների ազդեցությունը քիմիական փոխակերպումների ուղղության և վերջնական միացությունների հատկությունների վրա։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր կառուցվածքային շարքերի համեմատական ուսումնասիրություն՝ նոր միացությունների առաջացման ընդհանուր օրինաչափությունները բացահայտելու և հետագա սինթետիկ հետազոտությունների համար առավել հեռանկարային ուղղությունները որոշելու նպատակով։ Նոր հետերոպոլիցիկլիկ համակարգերի ստեղծումը կարևոր է նաև այն պատճառով, որ նման կառուցվածքները լայնորեն ուսումնասիրվում են նյութագիտության, կենսաակտիվ միացությունների քիմիայի և կիրառական օրգանական քիմիայի տարբեր ուղղություններում։ Միաժամանակ յուրաքանչյուր նոր կառուցվածքի հնարավոր կիրառական նշանակությունը պահանջում է առանձին փորձարարական գնահատում և չի կարող որոշվել միայն կառուցվածքային նմանության հիման վրա։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է օրգանական սինթեզի, հետերոցիկլիկ քիմիայի, կառուցվածքային վերլուծության և ֆիզիկաքիմիական հետազոտությունների մոտեցումները՝ նպաստելով քինոլինային ածանցյալների քիմիական փոխակերպումների վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը և նոր բազմաօղակ համակարգերի ուսումնասիրությանը։

Աշխատությունը նվիրված է XX դարի երաժշտարվեստում ժողովրդական երգերի խմբերգային մշակման սկզբունքների, ոճական առանձնահատկությունների և գեղարվեստական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ժողովրդական երաժշտական սկզբնաղբյուրի և կոմպոզիտորական ստեղծագործական մտածողության փոխհարաբերությունն է՝ դիտարկելով, թե ինչպես է ավանդական երգային նյութը վերափոխվում բազմաձայն խմբերգային ստեղծագործության և նոր արտահայտչական հնարավորություններ ձեռք բերում մասնագիտական երաժշտության շրջանակում։ Քննության են առնվում ժողովրդական մեղեդու պահպանման ու վերաիմաստավորման տարբեր մոտեցումները, ձայնաբաշխման, հարմոնիայի, բազմաձայնության, ռիթմական կազմակերպման, երաժշտական ձևի և խմբերգային հնչողության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն եղանակներին, որոնց միջոցով կոմպոզիտորները կարողանում են պահպանել սկզբնաղբյուրի ազգային բնույթն ու ինտոնացիոն ինքնատիպությունը՝ միաժամանակ կիրառելով տվյալ ժամանակաշրջանի մասնագիտական երաժշտական լեզվին բնորոշ արտահայտչամիջոցներ։ Ժողովրդական երգը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պատրաստի մեղեդիական նյութ, այլև որպես ազգային երաժշտական մտածողության, պատմական հիշողության, լեզվական հնչերանգի և ավանդական մշակույթի կրող։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել պարզ ներդաշնակացումից մինչև ավելի ազատ կոմպոզիտորական վերամշակումներ հասնող տարբեր սկզբունքներ՝ բացահայտելով, թե յուրաքանչյուր դեպքում ինչպիսի փոփոխությունների են ենթարկվում սկզբնական մեղեդու կառուցվածքը, ռիթմը, տոնայնական կազմակերպումը և արտահայտչական բնույթը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև երգչախմբի կատարողական հնարավորությունների ուսումնասիրությունը՝ տարբեր ձայնախմբերի հարաբերակցության, տեմբրային հակադրությունների, դինամիկ զարգացման և խմբերգային հյուսվածքի տեսանկյունից։ XX դարի երաժշտական մտածողության բազմազանությունը հնարավորություն է տվել ժողովրդական նյութը համադրել դասական բազմաձայնության, նոր հարմոնիկ լեզվի և անհատական կոմպոզիտորական ոճերի հետ՝ ժողովրդական երգի հիման վրա ստեղծելով ինքնուրույն գեղարվեստական արժեք ունեցող խմբերգային գործեր։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև նման մշակումների նշանակությանը ազգային կոմպոզիտորական դպրոցների ձևավորման, ժողովրդական երաժշտական ժառանգության պահպանման և համերգային մշակույթում դրա տարածման գործում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է երաժշտագիտության, ֆոլկլորագիտության, խմբերգային արվեստի և երաժշտական ոճաբանության մոտեցումները՝ բացահայտելով ժողովրդական երգային ավանդույթի ու XX դարի մասնագիտական երաժշտական մտածողության ստեղծագործական փոխազդեցությունը։

Աշխատությունը նվիրված է հայ ժամանակակից արձակի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկի ստեղծագործական աշխարհի, գեղարվեստական մտածողության և արձակագրական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրողի արձակը ձևավորվել է XX դարի երկրորդ կեսի հայ գրական գործընթացների համատեքստում և ընդգրկում է պատմվածքի, վիպակի ու վեպի ժանրերը՝ առանձնանալով հոգեբանական խորությամբ, ազգային կյանքի պատկերներով և անհատի ներաշխարհի նկատմամբ հետևողական հետաքրքրությամբ։ Հետազոտության կենտրոնում կարող են լինել կերպարակերտման սկզբունքները, պատմողական կառուցվածքը, ժամանակի և տարածության գեղարվեստական ընկալումը, հեղինակային խոսքի առանձնահատկությունները և ստեղծագործություններում արտահայտվող բարոյահոգեբանական խնդիրները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում մարդ-հասարակություն, անհատ-պատմություն և մարդ-հայրենիք հարաբերությունների քննությունը, որոնց միջոցով բացահայտվում են հերոսների արժեքային կողմնորոշումները, հիշողությունը, ինքնության գիտակցումը և սեփական միջավայրի նկատմամբ վերաբերմունքը։ Գրականագիտական գնահատականներում հատկապես ընդգծվում են նրա արձակի հոգեբանական ուղղվածությունը, ազգային նկարագրով կերպարները, պատմության ու ներկայի փոխկապակցումը և պատմվածքի ու վիպակի ժանրային հնարավորությունների ընդլայնումը։ Ուշադրության արժանի է նաև բնապատկերի և առարկայական միջավայրի գործառույթը, որոնք հաճախ հանդես են գալիս ոչ միայն որպես գործողությունների արտաքին միջավայր, այլև մասնակցում են հերոսների հոգեվիճակի և ստեղծագործության գաղափարական ենթաշերտերի բացահայտմանը։ Գրողի լեզուն և ոճը կարելի է ուսումնասիրել պատկերավորության, փոխաբերական համակարգի, խոսքի ներքին ռիթմի, երկխոսությունների և հոգեբանական մանրամասների կիրառության տեսանկյունից։ Նրա ստեղծագործական ժառանգության մեջ հիշատակվում են «Որոնումներ», «Ամենատաք երկիրը», «Որդան կարմիր», «Ծիրանի ծառերի տակ» և այլ արձակ գործեր, որոնք ներկայացնում են նրա գրական զարգացման տարբեր փուլերը։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր է նաև հիշողության թեման, անցյալի ու ներկայի հարաբերակցությունը և անհատի ճակատագրի միջոցով ավելի լայն պատմական ու հասարակական իրողությունների գեղարվեստական իմաստավորումը։ Այս ամենը հնարավորություն է տալիս հեղինակի ստեղծագործությունը դիտարկել ոչ միայն առանձին թեմաների և կերպարների համակարգի շրջանակում, այլև XX դարի երկրորդ կեսի ու հետագա շրջանի հայ արձակի զարգացման ընդհանուր ընթացքի մեջ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է գրականագիտական, տեքստաբանական և ոճաբանական մոտեցումները՝ բացահայտելով արձակագրի գեղարվեստական համակարգի թեմատիկ, կառուցվածքային, լեզվական և հոգեբանական առանձնահատկությունները։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Հայաստանի գլխավոր գրադարանային հաստատության 2013 թվականի համար նախատեսված աշխատանքների համակարգված ծրագիրը՝ ընդգրկելով գրադարանային գործունեության հիմնական ուղղությունները, կազմակերպական առաջնահերթությունները և տարվա ընթացքում իրականացվելիք միջոցառումները։ Այն կարելի է դիտարկել որպես կառավարչական և մասնագիտական փաստաթուղթ, որի միջոցով նախանշվում են ազգային գրադարանային հավաքածուի համալրման, պահպանման, հաշվառման, մշակման և հանրությանը հասանելի դարձնելու աշխատանքները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում գրադարանային-մատենագիտական սպասարկմանը, ընթերցողների տեղեկատվական պահանջների բավարարմանը, տեղեկատու համակարգերի կատարելագործմանը և ազգային տպագիր ժառանգության վերաբերյալ տեղեկատվության տարածմանը։ Ծրագրային գործունեության շրջանակում նշանակալի ուղղություն է գրադարանային գործընթացներում ժամանակակից տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառումը, էլեկտրոնային պաշարների զարգացումը, նյութերի թվայնացումը և գրադարանային տեղեկատվության հասանելիության ընդլայնումը։ Փաստաթուղթը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու նաև գրադարանի՝ որպես ազգային գրավոր ժառանգության պահպանման կենտրոնի գործառույթների մասին, որտեղ ավանդական գրադարանային աշխատանքը զուգակցվում է թվային միջավայրի զարգացման հետ։ Ուշադրության կենտրոնում են նաև մատենագիտական աշխատանքները, գրքային և պարբերական հավաքածուների կազմակերպումը, հազվագյուտ ու արժեքավոր հրատարակությունների պահպանումը և դրանց գիտական ու մշակութային շրջանառության ապահովումը։ Ծրագիրը կարող է ներառել գիտամեթոդական, հրատարակչական, մշակութային և հանրային միջոցառումների կազմակերպման ուղղություններ, որոնք նպաստում են գրքի ու ընթերցանության հանրահռչակմանը, մասնագիտական համագործակցությանը և գրադարանի հասարակական դերի ընդլայնմանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի Հայաստանի գրադարանների միջև մասնագիտական ու տեղեկատվական համագործակցության զարգացումը, միասնական տեղեկատվական միջավայրի ձևավորումը և գրադարանային ծառայությունների արդիականացումը։ Տարեկան ծրագրի ուսումնասիրությունը կարևոր սկզբնաղբյուր է նաև հաստատության գործունեության պատմության հետազոտման համար, քանի որ այն արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանում գրադարանային ոլորտում սահմանված նպատակները, առաջնահերթությունները և զարգացման ուղղությունները։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը ներկայացնում է գրադարանի մեկ տարվա գործունեության կազմակերպման ամբողջական շրջանակը՝ համադրելով ազգային գրավոր ժառանգության պահպանումը, մատենագիտական աշխատանքը, ընթերցողական սպասարկումը, թվային տեխնոլոգիաների զարգացումը և մշակութային-կրթական գործունեությունը։

Աշխատությունը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի տարածքում առկա հանքային հումքի ուսումնասիրմանը՝ փոքր արտադրական հզորությամբ ցեմենտի արտադրություն կազմակերպելու համար դրա պիտանիությունը գնահատելու նպատակով։ Հետազոտության կենտրոնում ցեմենտի արտադրության համար անհրաժեշտ բնական հումքային բաղադրիչների ֆիզիկական, քիմիական և հանքաբանական հատկությունների ուսումնասիրությունն է, ինչպես նաև դրանց համապատասխանության գնահատումը կապակցող շինանյութերի արտադրության տեխնոլոգիական պահանջներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կրաքարային և կավային հումքի բնութագրերին, դրանց բաղադրության առանձնահատկություններին և համատեղ օգտագործման հնարավորություններին։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել տարբեր հանքավայրերից կամ տեղամասերից վերցված հումքի համեմատական գնահատում՝ նպատակ ունենալով որոշել առավել հեռանկարային հումքային աղբյուրները և բացահայտել դրանց օգտագործման հնարավոր սահմանափակումները։ Կարևորվում է հումքի բաղադրության կայունության ուսումնասիրությունը, քանի որ դրա փոփոխությունները կարող են ազդեցություն ունենալ ստացվող կապակցող նյութի հատկությունների և արտադրանքի որակի վրա։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նաև հումքային խառնուրդների ձևավորման ընդհանուր սկզբունքները, հանքային բաղադրիչների փոխազդեցությունը ջերմային մշակման ընթացքում և ստացվող նյութի հիմնական ֆիզիկամեխանիկական հատկանիշները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում փոքրածավալ արտադրության առանձնահատկություններին, որտեղ կարևոր նշանակություն ունեն տեղական հումքի առավել արդյունավետ օգտագործումը, նյութական և էներգետիկ ռեսուրսների խնայողությունը, արտադրական գործընթացի կազմակերպման ճկունությունը և պատրաստի արտադրանքի կայուն որակի ապահովումը։ Տեղական հումքային բազայի օգտագործումը դիտարկվում է նաև հումքի տեղափոխման անհրաժեշտության նվազեցման և շինանյութերի արտադրության տարածքային կազմակերպման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են հիմք ծառայել տարբեր հումքային նյութերի տեխնոլոգիական արժեքի համեմատական գնահատման, դրանց կիրառելիության սահմանների որոշման և փոքր արտադրական համալիրների համար համապատասխան տեխնոլոգիական լուծումների գիտական հիմնավորման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է շինանյութերի տեխնոլոգիայի, հանքային հումքի ուսումնասիրության, նյութագիտության և արտադրական գործընթացների կազմակերպման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով գնահատել տեղական հումքային ռեսուրսների ներուժը ցեմենտային նյութերի արտադրության համար։

Աշխատությունը նվիրված է խաղողի նոր սելեկցիոն սորտերի տեխնոլոգիական ներուժի ուսումնասիրությանը և դրանցից բարձրորակ աղանդերային ու կիսաքաղցր տիպի գինիների արտադրության գիտական հիմքերի ձևավորմանը։ Հետազոտության կենտրոնում խաղողի հումքի ֆիզիկաքիմիական և տեխնոլոգիական հատկությունների գնահատումն է, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը պատրաստի արտադրանքի որակական հատկանիշների վրա։ Ուսումնասիրվում են նոր սորտերի շաքարայնության, թթվայնության, բուրավետ նյութերի, ֆենոլային միացությունների և այլ կարևոր բաղադրիչների հարաբերակցությունները՝ պարզելու դրանց համապատասխանությունը տվյալ տեսակի գինեգործական արտադրանքի ստացման պահանջներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մուսկատային բնորոշ բույրի ձևավորման և պահպանման գործոններին, քանի որ հումքի սորտային առանձնահատկությունները և վերամշակման պայմանները կարող են էապես ազդել վերջնական արտադրանքի զգայական հատկությունների վրա։ Տեխնոլոգիական ուսումնասիրության շրջանակում համեմատականորեն գնահատվում են հումքի վերամշակման տարբեր մոտեցումներ, խմորման գործընթացի վերահսկման ընդհանուր սկզբունքները, քաղցրության ու թթվայնության հավասարակշռությունը, ինչպես նաև պատրաստի արտադրանքի կայունության ապահովման խնդիրները։ Կարևորվում է այնպիսի տեխնոլոգիական լուծումների ընտրությունը, որոնք նպաստում են խաղողի բնական բուրավետ և համային առանձնահատկությունների հնարավորինս ամբողջական պահպանմանը։ Հետազոտության ընթացքում պատրաստի արտադրանքը կարող է գնահատվել ֆիզիկաքիմիական, զգայական և տեխնոլոգիական ցուցանիշների համադրությամբ՝ բացահայտելով տարբեր սելեկցիոն սորտերի առավել նպատակահարմար օգտագործման ուղղությունները։ Ուշադրություն է դարձվում նաև հումքի բերքահավաքի հասունության աստիճանի, պահպանման պայմանների և վերամշակման առանձնահատկությունների ազդեցությանը արտադրանքի ընդհանուր որակի վրա։ Նոր սորտերի կիրառումը դիտարկվում է նաև խաղողագործության և գինեգործական արտադրության հումքային բազայի ընդլայնման, տեղական սելեկցիոն արդյունքների արդյունավետ օգտագործման և արտադրանքի տեսականու զարգացման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է խաղողագործության, բույսերի սելեկցիայի, սննդամթերքի տեխնոլոգիայի և գինեգործական հումքի որակի գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով գիտականորեն հիմնավորել նոր սելեկցիոն խաղողի սորտերի արտադրական ներուժը և դրանց համապատասխանությունը տարբեր տեսակի գինեգործական արտադրանքի ստացման համար։

Աշխատությունը նվիրված է աստվածաշնչյան ավանդույթի և հայ ժողովրդի պատմամշակութային ու էթնիկ ժառանգության փոխառնչությունների ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով կրոնական տեքստերի, ազգային ինքնագիտակցության, մշակութային հիշողության և հոգևոր արժեքների փոխազդեցությունը տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում։ Հետազոտության կենտրոնում այն հարցն է, թե աստվածաշնչյան պատկերացումները, խորհրդանիշները, կերպարները, բարոյական սկզբունքներն ու պատմությունները ինչպես են ներառվել հայկական մշակութային միջավայրում և ինչպիսի արտահայտություն ստացել գրականության, պատմագրության, բանահյուսության, արվեստի, ծիսական ավանդույթների ու հասարակական մտածողության մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում քրիստոնեական աշխարհընկալման և ավելի հին տեղական մշակութային շերտերի փոխհարաբերություններին՝ փորձելով բացահայտել շարունակականության, վերաիմաստավորման և մշակութային հարմարեցման գործընթացները։ Աստվածաշնչյան ժառանգությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես կրոնական համակարգի հիմք, այլև որպես լեզվական ու մշակութային ազդեցության կարևոր աղբյուր, որի գաղափարներն ու պատկերային համակարգը ժամանակի ընթացքում դարձել են հայկական գրավոր մշակույթի բազմաթիվ բնագավառների բաղկացուցիչ մասը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննվել նաև հայերեն աստվածաշնչյան թարգմանության նշանակությունը, դրա ազդեցությունը գրական լեզվի զարգացման, կրթական ավանդույթների և ձեռագրային մշակույթի ձևավորման վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ազգային պատմական հիշողության մեջ աստվածաշնչյան մոտիվների կիրառությունը, երբ կրոնական պատմություններն ու խորհրդանիշները նոր մեկնաբանություններ են ստացել տեղական պատմական փորձի և մշակութային պատկերացումների համատեքստում։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ ժողովրդական ավանդություններին, առասպելաբանական պատկերացումներին և քրիստոնեական գաղափարներին բնորոշ ընդհանրություններին ու տարբերություններին՝ դրանք դիտարկելով պատմամշակութային փոխակերպումների շրջանակում և խուսափելով տարբեր ժամանակաշրջանների երևույթների մեխանիկական նույնացումից։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես են կրոնական ու էթնոմշակութային տարրերը փոխազդել և մասնակցել հայկական մշակութային ինքնության տարբեր դրսևորումների ձևավորմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայագիտության, կրոնագիտության, ազգագրության, պատմության և մշակութաբանության մոտեցումները՝ ներկայացնելով աստվածաշնչյան ավանդույթի տեղն ու նշանակությունը հայոց բազմաշերտ հոգևոր և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության համատեքստում։

Աշխատությունը նվիրված է թվային պատկերների պաշտպանության համար նախատեսված ալգորիթմական և ծրագրային միջոցների մշակման տեսական ու կիրառական հիմնախնդիրներին։ Հետազոտության կենտրոնում թվային պատկերներում պարունակվող տեղեկատվության ամբողջականության, իսկության և գաղտնիության ապահովման խնդիրներն են՝ հաշվի առնելով պատկերային տվյալների պահպանման, մշակման և փոխանցման առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում թվային պատկերների կառուցվածքային բնութագրերը, դրանց նկատմամբ հնարավոր չարտոնված փոփոխությունների ազդեցությունը և տեղեկատվական անվտանգության այն պահանջները, որոնք անհրաժեշտ է հաշվի առնել պաշտպանական համակարգերի նախագծման ժամանակ։ Կարևոր ուղղություն է պատկերների փոփոխությունների հայտնաբերման, սկզբնաղբյուրի հավաստիության ստուգման և տվյալների ամբողջականության վերահսկման ալգորիթմների ուսումնասիրությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև գաղտնագրային պաշտպանության ընդհանուր սկզբունքներին, թվային ջրանշանների և տեղեկատվության նույնականացման այլ մեթոդների կիրառական նշանակությանը՝ առանց սահմանափակվելու պաշտպանության միայն մեկ տեխնոլոգիական մոտեցմամբ։ Ալգորիթմների մշակման ընթացքում կարևոր է ապահովել պաշտպանության մակարդակի և պատկերների մշակման արագության միջև ընդունելի հարաբերակցություն, քանի որ մեծածավալ պատկերային տվյալների դեպքում հաշվարկային բարդությունը կարող է էական ազդեցություն ունենալ ծրագրային համակարգի արդյունավետության վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր մոտեցումներ՝ ըստ փոփոխությունների նկատմամբ զգայունության, պատկերի որակի պահպանման, հաշվարկային ռեսուրսների օգտագործման և տարբեր թվային ձևաչափերի հետ համատեղելիության։ Ծրագրային համալիրի նախագծման տեսանկյունից կարևորվում են մոդուլային կառուցվածքը, տվյալների մշակման փուլերի փոխկապակցվածությունը, օգտագործվող ալգորիթմների ծրագրային իրականացումը և ստացված արդյունքների գնահատման հնարավորությունը։ Առանձին ուշադրություն կարող է հատկացվել պաշտպանական մեխանիզմների փորձարարական ստուգմանը՝ տարբեր բնութագրեր ունեցող պատկերների վրա դրանց աշխատանքի հուսալիությունն ու կայունությունը գնահատելու նպատակով։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը կապված է այն տեղեկատվական համակարգերի հետ, որտեղ պատկերային տվյալների իսկության և ամբողջականության պահպանումը կարևոր պայման է տվյալների վստահելի օգտագործման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է թվային պատկերների մշակման, տեղեկատվական անվտանգության, ալգորիթմների նախագծման և ծրագրային ապահովման մշակման մոտեցումները՝ ձևավորելով պատկերային տեղեկատվության պաշտպանության համար նախատեսված համալիր տեխնոլոգիական լուծումների ստեղծման հիմքեր։