Պատրաստի նյութեր

Աշխատությունը նվիրված է տեղեկատվական հասարակության պայմաններում մարդու հիմնարար իրավունքների իրականացման և պաշտպանության վարչաիրավական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում տեղեկատվություն ստանալու, փնտրելու, օգտագործելու և տարածելու հնարավորությունների իրավական ապահովումն է, ինչպես նաև անձնական տվյալների, մասնավոր կյանքի և տեղեկատվական անվտանգության պաշտպանության հետ կապված հարաբերությունների կարգավորումը։ Քննվում է պետական կառավարման մարմինների դերը տեղեկատվական իրավունքների իրականացման համար անհրաժեշտ պայմանների ստեղծման գործում, նրանց իրավասությունների սահմանները, քաղաքացիների դիմումների և տեղեկատվության հարցումների քննարկման ընթացակարգերը, ինչպես նաև պետական մարմինների գործունեության հրապարակայնության և հաշվետվողականության սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տեղեկատվության մատչելիության իրավունքի և օրենքով պաշտպանվող տեղեկությունների գաղտնիության միջև հավասարակշռության խնդրին։ Վերլուծվում են այն իրավական հիմքերը, որոնց առկայության դեպքում որոշակի տեղեկատվության հասանելիությունը կարող է սահմանափակվել, և այդ սահմանափակումների օրինականության նկատմամբ վարչական վերահսկողության նշանակությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում անձնական տվյալների մշակման իրավական կարգավորումը՝ դիտարկելով տվյալների հավաքման, պահպանման, օգտագործման և փոխանցման ընթացքում անձի իրավունքների պաշտպանության ընդհանուր սկզբունքները։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև պետական տեղեկատվական համակարգերի և էլեկտրոնային կառավարման զարգացման արդյունքում առաջացող նոր իրավական հարաբերություններին, երբ հանրային ծառայությունների թվայնացումը միաժամանակ ընդլայնում է տեղեկատվության հասանելիության հնարավորությունները և առաջադրում տվյալների պաշտպանության լրացուցիչ պահանջներ։ Քննվում են իրավունքի խախտման դեպքում վարչական բողոքարկման, վերահսկողության և իրավական պաշտպանության միջոցների նշանակությունը, ինչպես նաև պետական մարմինների ու պաշտոնատար անձանց պատասխանատվության հարցերը։ Առանձին ուշադրության կարող են արժանանալ տեղեկատվական իրավունքների իրականացման ազգային և միջազգային իրավական սկզբունքների փոխհարաբերությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է վարչական իրավունքի, տեղեկատվական իրավունքի, մարդու իրավունքների պաշտպանության և պետական կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել այն իրավական ու ինստիտուցիոնալ մեխանիզմները, որոնց միջոցով ապահովվում է մարդու ազատ և անվտանգ մասնակցությունը ժամանակակից տեղեկատվական հարաբերություններին։

Աշխատությունը նվիրված է XX դարի վերջին տասնամյակում Ադրբեջանում տեղի ունեցած ներքաղաքական գործընթացների պատմաքաղաքական ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով խորհրդային համակարգի ճգնաժամից դեպի անկախ պետականության ձևավորում անցման բարդ և հակասական փուլը։ Հետազոտության կենտրոնում քաղաքական ինստիտուտների, իշխանության կառուցվածքի, հասարակական շարժումների և քաղաքական ուժերի հարաբերությունների փոփոխություններն են։ Ուսումնասիրվում են Խորհրդային Միության վերակառուցման քաղաքականության պայմաններում հասարակական և ազգային շարժումների ակտիվացումը, կենտրոնական իշխանության ազդեցության աստիճանական թուլացումը և հանրապետության քաղաքական դաշտում նոր կազմակերպությունների ու առաջնորդների ի հայտ գալը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում անկախության հռչակմանը հաջորդած պետականաշինության գործընթացներին, նոր քաղաքական և իրավական ինստիտուտների ձևավորմանը, իշխանության համար մրցակցությանը և ղեկավարության փոփոխություններին։ Քննվում է նաև Ղարաբաղյան հակամարտության ազդեցությունը երկրի ներքաղաքական կյանքի վրա՝ այն դիտարկելով իշխանության լեգիտիմության, հասարակական մոբիլիզացիայի, քաղաքական օրակարգի և պետական կառավարման փոփոխությունների համատեքստում։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել Ադրբեջանի ժողովրդական ճակատի և այլ քաղաքական ուժերի գործունեությունը, ինչպես նաև խորհրդային կուսակցական համակարգից բազմակենտրոն քաղաքական միջավայրի անցման առանձնահատկությունները։ Դիտարկվում են 1990-ականների սկզբի քաղաքական անկայունությունը, իշխանափոխությունները, պետական կառույցների վերակազմավորումը և հետագա տարիներին իշխանական համակարգի կենտրոնացման միտումները։ Առանձին ուշադրություն կարող է հատկացվել սահմանադրական ու ինստիտուցիոնալ փոփոխություններին, կուսակցական համակարգի զարգացմանը, ընտրական գործընթացներին և գործադիր ու օրենսդիր իշխանությունների հարաբերություններին։ Ներքաղաքական զարգացումները դիտարկվում են նաև տնտեսական վերափոխումների, սոցիալական դժվարությունների, պատերազմի հետևանքների և հետխորհրդային տարածաշրջանում ձևավորվող նոր աշխարհաքաղաքական միջավայրի հետ փոխկապակցված։ Ժամանակագրական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել քաղաքական զարգացման տարբեր փուլերը և հետևել դրանց միջև շարունակականությանն ու փոփոխություններին։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է քաղաքական պատմության, հետխորհրդային փոխակերպումների և պետականաշինության վերլուծության մոտեցումները՝ ներկայացնելով այն գործընթացները, որոնց պայմաններում ձևավորվում և վերափոխվում էր Ադրբեջանի քաղաքական համակարգը դիտարկվող ժամանակաշրջանում։

Աշխատությունը նվիրված է անձի ինքնության կառուցվածքում կրոնական և ազգային պատկանելության հետ կապված ես-պատկերների ձևավորման, փոխազդեցության և դրսևորման սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն գործընթացներն են, որոնց միջոցով մարդը ձևավորում է պատկերացումներ սեփական անձի, խմբային պատկանելության, արժեքների և հասարակության մեջ իր տեղի մասին։ Կրոնական և ազգային ես-պատկերները դիտարկվում են որպես ինքնության բազմաշերտ համակարգի բաղադրիչներ, որոնք կարող են փոխկապակցվել անձի կենսափորձի, ընտանեկան միջավայրի, կրթության, մշակութային ավանդույթների, սոցիալական հարաբերությունների և հասարակական միջավայրի ազդեցությամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում անհատական և սոցիալական ինքնության հարաբերակցությանը՝ ուսումնասիրելով, թե ինչպես է մարդն իր անձնական հատկանիշների ընկալումը համադրում որոշակի ազգային կամ կրոնական համայնքի հետ ունեցած պատկանելության զգացման հետ։ Քննվում են ինքնագիտակցության, ինքնագնահատականի, արժեքային կողմնորոշումների, սոցիալական դերերի և խմբային նույնականացման հնարավոր փոխառնչությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում այն հարցը, թե տարբեր սոցիոմշակութային պայմաններում ինչպես կարող են փոփոխվել ազգային և կրոնական ինքնության նշանակությունն ու արտահայտման ձևերը։ Դիտարկվում են նաև մշակութային հիշողության, ավանդույթների, լեզվի, խորհրդանիշների և սոցիալական հաղորդակցության դերը ինքնության ձևավորման և պահպանման գործընթացում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տարբեր սոցիալական խմբերի ներկայացուցիչների ինքնընկալման առանձնահատկությունները՝ բացահայտելով կրոնական և ազգային ես-պատկերների համընկնման, փոխլրացման կամ տարբերակման հնարավոր ձևերը։ Միաժամանակ կարևորվում է բազմամշակութային միջավայրում այլ խմբերի հետ փոխհարաբերությունների ազդեցությունը սեփական պատկանելության գիտակցման վրա։ Նման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու անձի ինքնության ձևավորման հոգեբանական մեխանիզմները և այն սոցիալական ու մշակութային պայմանները, որոնց շրջանակում զարգանում են խմբային պատկանելության պատկերացումները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է անձի հոգեբանության, սոցիալական հոգեբանության, ինքնության ուսումնասիրությունների և մշակութային հոգեբանության մոտեցումները՝ կրոնական և ազգային ինքնընկալումը ներկայացնելով որպես փոխկապակցված և ժամանակի ընթացքում զարգացող սոցիալ-հոգեբանական երևույթ։

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան Հայաստանի նշանավոր իշխանական տոհմերից մեկի քաղաքական, ռազմական, եկեղեցական և մշակութային գործունեության ուսումնասիրությանը XIII–XVI դարերի պատմական զարգացումների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում Արցախի և հարակից տարածքների քաղաքական կյանքում տոհմի զբաղեցրած դիրքն է, նրա իշխանական կառույցների ձևավորումն ու շարունակականությունը, ինչպես նաև հարաբերությունները տարածաշրջանում գործող հայկական և օտար քաղաքական ուժերի հետ։ Քննվում են իշխանական տան ներկայացուցիչների գործունեությունը Խաչենի իշխանության պատմության շրջանակում, նրանց մասնակցությունը տեղական կառավարման կազմակերպմանը և հայկական իշխանական ավանդույթների պահպանմանը քաղաքական անկայունության պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում XIII դարի մոնղոլական նվաճումներից հետո ստեղծված իրադրությանը, երբ հայկական իշխանական տները ստիպված էին իրենց գործունեությունը հարմարեցնել նոր ռազմաքաղաքական պայմաններին՝ ձգտելով պահպանել ժառանգական տիրույթները և տեղական կառավարման հնարավորությունները։ Հետագա դարերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու տոհմի դիրքի փոփոխություններին տարածաշրջանային իշխանությունների հերթափոխի և քաղաքական հարաբերությունների վերաձևավորման պայմաններում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև հոգևոր և մշակութային գործունեությունը՝ եկեղեցիների ու վանական հաստատությունների հովանավորությունը, կրթական և գրչության կենտրոնների հետ կապերը, ձեռագրական մշակույթի զարգացումը և պատմական հիշողության պահպանման գործում ունեցած նշանակությունը։ Գանձասարի վանական համալիրը և նրա հետ կապված հոգևոր ավանդույթը դիտարկվում են որպես իշխանական տան քաղաքական ու մշակութային ժառանգության կարևոր բաղադրիչներ։ Հետազոտության աղբյուրագիտական հիմքում կարող են լինել միջնադարյան պատմագրական երկերը, վիմագիր արձանագրությունները, ձեռագրերի հիշատակարանները, տոհմաբանական տեղեկությունները և եկեղեցական փաստաթղթերը, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու տոհմի առանձին ներկայացուցիչների գործունեությունն ու նրանց փոխհարաբերությունները ժամանակակից քաղաքական ուժերի հետ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը բացահայտում է հայկական իշխանական համակարգի շարունակականության, տեղական քաղաքական ինքնակազմակերպման և մշակութային ժառանգության պահպանման գործընթացները՝ ցույց տալով իշխանական տների նշանակությունը միջնադարյան հայ հասարակության քաղաքական ու հոգևոր կյանքում։

Աշխատությունը նվիրված է թվային տեսանյութերում և տեսահոսքերում մարդու դեմքերի ավտոմատ հայտնաբերման, առանձնացման և նույնականացման համար նախատեսված համակարգի նախագծման ու հետազոտման խնդիրներին։ Ուսումնասիրության հիմքում համակարգչային տեսողության և պատկերների մշակման մեթոդներն են, որոնց միջոցով հնարավոր է տեսաշարի առանձին կադրերում որոշել դեմքի առկայությունը, տեղադրությունը և հիմնական տեսողական հատկանիշները, այնուհետև իրականացնել հայտնաբերված դեմքերի համեմատություն համապատասխան տվյալների բազայում առկա նմուշների հետ։ Քննվում են համակարգի աշխատանքի հիմնական փուլերը՝ տեսաշարի նախնական մշակում, կադրերի վերլուծություն, դեմքի հատվածների հայտնաբերում, անհրաժեշտ նորմալացում, բնութագրիչ հատկանիշների ձևավորում և ճանաչման արդյունքի ստացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տեսանյութերին բնորոշ բարդություններին՝ լուսավորության փոփոխություններին, դեմքի տարբեր դիրքերին և դիտման անկյուններին, պատկերի մասշտաբի փոփոխությանը, շարժման հետևանքով առաջացող աղավաղումներին, մասնակի ծածկմանը և տեսանյութի որակին։ Կարևոր խնդիր է նաև հաջորդական կադրերում նույն դեմքի հետևումը, որը կարող է նվազեցնել կրկնվող հաշվարկների ծավալը և բարձրացնել ամբողջ համակարգի կայունությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել դասական պատկերային հատկանիշների վրա հիմնված մոտեցումները և մեքենայական ու խորքային ուսուցման ժամանակակից մեթոդները՝ գնահատելով դրանց ճշգրտությունը, հաշվարկային բարդությունը և իրական ժամանակում կիրառման հնարավորությունները։ Համակարգի արդյունավետությունը կարող է գնահատվել հայտնաբերման և ճանաչման ճշգրտության, սխալ նույնականացումների հաճախականության, մշակման արագության և տարբեր պայմաններում աշխատանքի կայունության ցուցանիշներով։ Միաժամանակ կարևոր նշանակություն ունեն անձնական տվյալների պաշտպանության և համակարգի պատասխանատու կիրառման հարցերը, քանի որ կենսաչափական տվյալների մշակումը պահանջում է հստակ սահմանված հասանելիության, պահպանման և գաղտնիության մեխանիզմներ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է համակարգչային տեսողության, մեքենայական ուսուցման, թվային պատկերների մշակման և ծրագրային համակարգերի նախագծման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ստեղծել տեսաշարերի ավտոմատ վերլուծության համար արդյունավետ և հուսալի տեխնոլոգիական լուծում։

Հրատարակությունը մատենագիտական բնույթի տեղեկատու է, որը համակարգում և ներկայացնում է 1960-ական թվականների առաջին կեսին Խորհրդային Հայաստանում հրատարակված գրական-գեղարվեստական ժողովածուների վերաբերյալ տվյալները՝ ստեղծելով տվյալ ժամանակահատվածի գրական հրատարակչական արտադրանքի ուսումնասիրման ամբողջական տեղեկատվական հիմք։ Այն կարող է ընդգրկել տարբեր հեղինակների ստեղծագործություններից կազմված ժողովածուներ, գրական ալմանախներ, թեմատիկ հրատարակություններ, պոեզիայի և արձակի հավաքածուներ, ինչպես նաև գրական կյանքի տարբեր իրադարձություններին, հոբելյաններին կամ առանձին թեմաներին նվիրված բազմահեղինակ գրքեր։ Մատենագիտական նկարագրությունների համակարգված ներկայացումը հնարավորություն է տալիս պարզելու հրատարակությունների հեղինակային ու խմբագրական կազմը, հրատարակության վայրը, հրատարակչական պատկանելությունը և այլ տվյալներ, որոնք անհրաժեշտ են համապատասխան նյութերի նույնականացման ու որոնման համար։ Առանձնահատուկ արժեք ունի ժողովածուների բովանդակության բացահայտումը, քանի որ նման հրատարակություններում հաճախ ընդգրկվում են բազմաթիվ հեղինակների առանձին ստեղծագործություններ, որոնց հայտնաբերումը միայն գրքի ընդհանուր վերնագրի միջոցով կարող է դժվար լինել։ Այս տեսանկյունից մատենագիտական ցուցիչը կարող է ծառայել նաև որպես գրական ստեղծագործությունների և հեղինակների որոնման արդյունավետ գործիք։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու տվյալ տարիների սովետահայ գրական դաշտը, հետևելու տարբեր հեղինակների ներկայությանը հավաքական հրատարակություններում և բացահայտելու ժամանակաշրջանում տարածված ժանրային ու թեմատիկ ուղղությունները։ Հրատարակությունը կարևոր աղբյուր է նաև գրքի և հրատարակչական գործի պատմության համար, քանի որ դրա միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել գրական ժողովածուների հրատարակման ծավալի, կառուցվածքի և մշակութային նշանակության մասին։ Ժամանակագրական սահմանների հստակությունը նպաստում է որոշակի շրջանի գրական արտադրանքի ամբողջացմանը և այն հետագա տարիների մատենագիտական տվյալների հետ համադրելուն։ Ընդհանուր առմամբ տեղեկատուն կարևոր գործիք է գրականագետների, մատենագետների, գրադարանավարների, գրքի պատմությունն ուսումնասիրողների և հայ գրականության հետազոտողների համար՝ նպաստելով սովետահայ գրական ժառանգության համակարգմանը, որոնելիությանը և հետադարձ ուսումնասիրությանը։

Հրատարակությունը տեղեկատու-մատենագիտական և պատկերագրական բնույթի նյութ է, որը ներկայացնում է հայկական կինեմատոգրաֆիայի հետ կապված ազդագրային ժառանգությունը և հնարավորություն տալիս ուսումնասիրելու կինոյի պատմությունը ոչ միայն ֆիլմերի բովանդակության, այլև դրանց հանրային ներկայացման ու գեղարվեստական ձևավորման տեսանկյունից։ Կինոազդագրերը դիտարկվում են որպես կինոմշակույթի ինքնուրույն փաստաթղթեր, որոնց միջոցով հնարավոր է տեղեկություններ ստանալ ֆիլմերի ցուցադրությունների, ստեղծագործական խմբերի, դերասանական կազմի, կինոթատրոնների և տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային կյանքի առանձնահատկությունների վերաբերյալ։ Միաժամանակ դրանք գրաֆիկական արվեստի նմուշներ են, որտեղ արտահայտվում են տարբեր ժամանակաշրջանների գեղարվեստական ոճերը, տառատեսակների ընտրությունը, կոմպոզիցիոն կառուցվածքը, պատկերային խորհրդանշանները և կինոնկարի գաղափարական կամ ժանրային առանձնահատկությունները հանդիսատեսին փոխանցելու ձևերը։ Նյութերի համակարգումը հնարավորություն է տալիս հետևելու հայկական կինոյի զարգացման տարբեր փուլերին, ֆիլմերի հանրայնացման եղանակների փոփոխությանը և տեսողական հաղորդակցության մշակույթի ձևավորմանը։ Հատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում ազդագրերի վրա պահպանված տեքստային տվյալները, որոնք կարող են լրացնել կինեմատոգրաֆիական մատենագիտությունը և նպաստել առանձին ֆիլմերի ցուցադրական պատմության վերականգնմանը։ Հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայկական գրաֆիկական դիզայնի և կիրառական արվեստի պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ կինոազդագրերում միավորվում են լուսանկարչությունը, նկարչությունը, տպագրական ձևավորումը և գովազդային հաղորդակցությունը։ Տարբեր ժամանակաշրջանների նյութերի համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու գեղարվեստական լեզվի, հասարակական ճաշակի և կինոյի ներկայացման մշակույթի փոփոխությունները։ Միաժամանակ նման հավաքածուն նպաստում է ժամանակի ընթացքում վնասվելու կամ կորսվելու վտանգի տակ գտնվող տպագիր նյութերի փաստագրմանն ու մշակութային հիշողության պահպանմանը։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը կարող է ծառայել որպես արժեքավոր աղբյուր կինոգետների, արվեստաբանների, դիզայնի պատմաբանների, մատենագետների և հայկական մշակութային ժառանգությունն ուսումնասիրողների համար՝ համադրելով կինոյի պատմության, պատկերագրության, տպագիր մշակույթի և գրաֆիկական արվեստի ուսումնասիրության ուղղությունները։

Հրատարակությունը ընթացիկ մատենագիտական տեղեկատու է, որի հիմնական նպատակն է համակարգված և պարբերական ձևով ներկայացնել Հայկական ՍՍՀ մշակույթի և արվեստի բնագավառներում նոր լույս տեսած ու գրադարանային հավաքածուներում համալրված գրականության վերաբերյալ տեղեկատվություն։ Այն նախատեսված է գիտնականների, մշակույթի և արվեստի մասնագետների, գրադարանավարների, մատենագետների, համապատասխան կազմակերպությունների աշխատակիցների և ընթերցողների լայն շրջանակի համար՝ հնարավորություն տալով հետևելու տվյալ ժամանակաշրջանի նոր հրատարակություններին և արագ գտնելու մասնագիտական հետաքրքրություն ներկայացնող նյութերը։ Մատենագիտական գրառումներում ընդգրկվում են հայերեն և ռուսերեն գրքեր, ինչպես նաև հանրապետական ու կենտրոնական պարբերական մամուլում հրապարակված հոդվածներ և մշակութային կյանքին առնչվող այլ նյութեր։ Տեղեկատվությունը համակարգվում է թեմատիկ դասակարգման սկզբունքով, իսկ առանձին բաժինների ներսում մատենագիտական նկարագրությունները կազմակերպվում են այբբենական հաջորդականությամբ՝ նպաստելով նյութերի նպատակային որոնմանը։ Ներկայացվող գրականությունը կարող է ընդգրկել մշակույթի ընդհանուր խնդիրները, մշակութային հաստատությունների գործունեությունը, գրադարանային և թանգարանային գործը, երաժշտությունը, թատրոնը, կերպարվեստը, ճարտարապետությունը, ժողովրդական ստեղծագործությունը և արվեստագիտական ուսումնասիրությունների այլ ուղղություններ։ Գրադարանային օգտագործումը հեշտացնելու նպատակով մատենագիտական նկարագրությունները կարող են ուղեկցվել համապատասխան գրադարանային շիֆրերով, ինչը տեղեկատուն դարձնում է ոչ միայն տեղեկատվական, այլև գործնական որոնողական միջոց։ Պարբերաբար հրատարակվելու շնորհիվ այն արտացոլում է մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ գրականության շարունակական համալրումը և հնարավորություն տալիս ուսումնասիրելու տարբեր ժամանակահատվածներում մասնագիտական հրատարակությունների թեմատիկ կառուցվածքն ու զարգացման միտումները։ Այսպիսի մատենագիտական աղբյուրները կարևոր նշանակություն ունեն նաև հետադարձ ուսումնասիրությունների համար, քանի որ դրանց միջոցով հնարավոր է վերականգնել տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային տեղեկատվական դաշտը, պարզել շրջանառվող գրականության շրջանակը և ուսումնասիրել գրադարանային-մատենագիտական սպասարկման կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը ծառայում է որպես մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ ընթացիկ մասնագիտական տեղեկատվության համակարգման, պահպանման և տարածման գործիք՝ միաժամանակ ունենալով աղբյուրագիտական արժեք հայկական մշակութային կյանքի և մատենագիտության պատմության ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը նվիրված է ամպային հաշվարկային միջավայրերում տեղեկատվական անվտանգության մակարդակի բարձրացմանը և տվյալների, ծրագրային ծառայությունների ու օգտատերերի փոխգործակցության պաշտպանության լրացուցիչ միջոցների մշակմանը։ Հետազոտության կենտրոնում ամպային ենթակառուցվածքների օգտագործման ընթացքում առաջացող անվտանգության ռիսկերն են՝ կապված տվյալների գաղտնիության, ամբողջականության և հասանելիության ապահովման, օգտատերերի նույնականացման, մուտքի իրավասությունների կառավարման և տեղեկատվական ռեսուրսների նկատմամբ չարտոնված գործողությունների կանխարգելման հետ։ Քննվում են ամպային ծառայությունների տարբեր կազմակերպական մոդելներում անվտանգության ապահովման առանձնահատկությունները և ծառայություն տրամադրողի ու օգտագործողի միջև պատասխանատվության բաշխման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում նույնականացման և վավերացման մեխանիզմների կատարելագործմանը, իրավասությունների սահմանափակման սկզբունքներին, տվյալների փոխանցման ու պահպանման պաշտպանության միջոցներին, ինչպես նաև համակարգային իրադարձությունների վերահսկման և անվտանգության խախտումների ժամանակին հայտնաբերման հնարավորություններին։ Դիտարկվում է բազմամակարդակ պաշտպանության գաղափարը, որի դեպքում անվտանգության առանձին մեխանիզմները գործում են փոխկապակցված՝ նվազեցնելով մեկ պաշտպանության շերտի խոցելիության հետևանքով ամբողջ համակարգի վտանգման հավանականությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ամպային միջավայրերի առանձնահատկություններից բխող խնդիրների ուսումնասիրությունը՝ ընդհանուր հաշվարկային ռեսուրսների օգտագործում, հեռավար հասանելիություն, վիրտուալացում, տվյալների բաշխված պահպանում և ծառայությունների դինամիկ տրամադրում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են գնահատվել նաև անվտանգության քաղաքականությունների ավտոմատացման, գործողությունների գրանցման, պահուստավորման, վերականգնման և ռիսկերի կառավարման մեխանիզմները։ Լրացուցիչ պաշտպանության միջոցների մշակման ժամանակ կարևորվում է ոչ միայն դրանց անվտանգության արդյունավետությունը, այլև համակարգի արտադրողականության, օգտագործման հարմարավետության և կառավարման բարդության վրա ունեցած ազդեցությունը։ Աշխատանքը կարող է ներառել առաջարկվող մեխանիզմների մոդելավորում և փորձարարական գնահատում՝ դրանց կիրառելիությունն ու արդյունավետությունը պարզելու նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է ամպային հաշվարկների, կիբեռանվտանգության, տեղեկատվության պաշտպանության և հասանելիության կառավարման մոտեցումները՝ ուղղված ամպային ծառայությունների առավել հուսալի և վերահսկելի օգտագործման պայմանների ձևավորմանը։

Աշխատությունը նվիրված է կանանց առողջության պահպանման կարևոր ուղղություններից մեկի՝ չարորակ նորագոյացությունների վաղ հայտնաբերման, ռիսկի նվազեցման և բժշկական օգնության ժամանակակից մոտեցումների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը հատկացվում է հիվանդության զարգացման ռիսկի գործոնների, նախաքաղցկեղային փոփոխությունների և վաղ փուլերում ախտաբանական գործընթացի հայտնաբերման նշանակությանը։ Քննվում է մարդու պապիլոմավիրուսային վարակի դերը հիվանդության զարգացման համատեքստում, ինչպես նաև բնակչության իրազեկման, կանխարգելիչ ծրագրերի և պատվաստումների նշանակությունը հանրային առողջության տեսանկյունից։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում սկրինինգային համակարգերի կազմակերպումը՝ դիտարկելով բջջաբանական հետազոտությունների, մարդու պապիլոմավիրուսի հայտնաբերմանն ուղղված թեստավորման և անհրաժեշտության դեպքում լրացուցիչ ախտորոշիչ գնահատման դերը։ Կարևորվում է կանանց կանոնավոր ընդգրկումը կանխարգելիչ հետազոտություններում, քանի որ կազմակերպված սկրինինգը հնարավորություն է տալիս հայտնաբերել փոփոխությունները դեռևս այն փուլերում, երբ դրանք կարող են արդյունավետորեն վերահսկվել բժշկական մասնագետների կողմից։ Անդրադարձ է կատարվում ախտորոշման հաստատման սկզբունքներին, հիվանդության տարածվածության գնահատմանը և բուժման ընտրության վրա ազդող կլինիկական գործոններին։ Բուժական մոտեցումները դիտարկվում են ընդհանուր կլինիկական համատեքստում՝ ընդգրկելով վիրաբուժական, ճառագայթային, դեղորայքային և համակցված մեթոդների նշանակությունը՝ կախված հիվանդության փուլից և պացիենտի անհատական առանձնահատկություններից։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև բուժումից հետո բժշկական հսկողությանը, կյանքի որակի պահպանմանը և երկարաժամկետ հետևման անհրաժեշտությանը։ Հետազոտության հանրային առողջապահական բաղադրիչը ներառում է սկրինինգային ծրագրերի հասանելիության, առողջապահական ծառայությունների կազմակերպման, տեղեկատվական աշխատանքի և կանխարգելման արդյունավետ համակարգերի ձևավորման խնդիրները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ուռուցքաբանության, գինեկոլոգիայի, համաճարակաբանության և հանրային առողջության մոտեցումները՝ ընդգծելով կանխարգելման, ժամանակին հայտնաբերման, ճշգրիտ ախտորոշման և մասնագիտացված բժշկական օգնության փոխկապակցված նշանակությունը հիվանդացության և դրա հետևանքների նվազեցման գործում։

Աշխատությունը նվիրված է անկախ պետականության ձևավորման սկզբնական ժամանակաշրջանում Հայաստանի առողջապահության կառավարման մարմինների գործունեության կազմակերպական և իրավական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում առողջապահության պետական կառավարման համակարգի վերակազմավորման գործընթացն է, դրա իրավական կարգավորման առանձնահատկությունները, կառավարման մարմինների կառուցվածքը, լիազորությունների բաշխումը և պետական քաղաքականության իրականացման կազմակերպական մեխանիզմները։ Քննվում է խորհրդային վարչակառավարչական համակարգից նոր պետական և իրավական պայմաններին անցման ազդեցությունը առողջապահության ոլորտի կառավարման վրա, ինչպես նաև այն ինստիտուցիոնալ փոփոխությունները, որոնք անհրաժեշտ էին նոր սոցիալ-տնտեսական միջավայրում համակարգի գործունեությունն ապահովելու համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կենտրոնական և տարածքային կառավարման մարմինների փոխհարաբերություններին, բուժհաստատությունների կառավարման կազմակերպմանը, պետական մարմինների իրավասությունների սահմանմանը և ոլորտի գործունեությունը կարգավորող իրավական ակտերի նշանակությանը։ Ուսումնասիրվում են առողջապահության կառավարման համակարգի առջև ծառացած կազմակերպական խնդիրները, կառավարման տարբեր մակարդակների միջև գործառույթների բաշխման առանձնահատկությունները և նոր իրավական մեխանիզմների ձևավորման անհրաժեշտությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում առողջապահական հաստատությունների կարգավիճակի, ֆինանսավորման և կառավարման սկզբունքների փոփոխության դիտարկումը՝ հասարակական ու տնտեսական վերափոխումների ընդհանուր համատեքստում։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև պետական վերահսկողության, բժշկական օգնության կազմակերպման, բնակչության առողջության պահպանման ոլորտում պետական մարմինների պարտականությունների և պատասխանատվության իրավական հիմքերին։ Ժամանակաշրջանի օրենսդրական և վարչական փաստաթղթերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու կառավարման համակարգի զարգացման հիմնական միտումները, իրավական կարգավորման բացերը և կազմակերպական կառուցվածքների աստիճանական վերափոխումը։ Առանձին նշանակություն ունի առողջապահության ոլորտում պետական կառավարման շարունակականության և նոր ինստիտուտների ձևավորման հարաբերակցության վերլուծությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է առողջապահության կառավարման, վարչական իրավունքի և պետական կառավարման պատմության մոտեցումները՝ ներկայացնելով անկախության առաջին տարիներին ոլորտի ինստիտուցիոնալ ու իրավական համակարգի ձևավորման առանձնահատկությունները։

Աշխատությունը նվիրված է «յուրայինի» և «օտարի» փոխհարաբերության սոցիալական, մշակութային և արժեքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը հասարակության մեջ տեղի ունեցող սոցիոմշակութային փոխակերպումների պայմաններում։ Հետազոտության կենտրոնում այն մեխանիզմներն են, որոնց միջոցով անհատներն ու սոցիալական խմբերը ձևավորում են սեփական պատկանելության սահմանները, տարբերակում իրենց համայնքը մյուսներից և իմաստավորում այլ մշակութային, ազգային կամ սոցիալական խմբերի հետ հարաբերությունները։ «Յուրայինը» և «օտարը» դիտարկվում են ոչ միայն որպես հակադիր հասկացություններ, այլև որպես փոփոխական սոցիոմշակութային կառուցումներ, որոնց բովանդակությունը կարող է վերափոխվել պատմական իրադարձությունների, հասարակական հարաբերությունների, միգրացիոն գործընթացների, հաղորդակցության և արժեքային համակարգերի փոփոխության ազդեցությամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սոցիալական ինքնության, խմբային պատկանելության, մշակութային հիշողության, կարծրատիպերի և խորհրդանշական սահմանների ձևավորման խնդիրներին։ Քննվում է, թե ինչպես են հասարակական պատկերացումները, լեզուն, ավանդույթները, զանգվածային հաղորդակցությունը և առօրյա փոխհարաբերությունները մասնակցում «մենք» և «նրանք» տարբերակման կառուցմանը։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են այն իրավիճակները, երբ նախկինում «օտար» ընկալվող խմբերը կարող են ինտեգրվել ընդհանուր սոցիալական տարածության մեջ, իսկ նախկինում միասնական համարվող համայնքների ներսում կարող են ձևավորվել նոր սահմաններ ու տարբերություններ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գլոբալացման, միգրացիայի, մշակութային փոխանակումների և հասարակության արդիականացման ազդեցությունը ինքնության ու պատկանելության ավանդական պատկերացումների վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև սոցիալական հեռավորության, հանդուրժողականության, մշակութային երկխոսության, ներառման և բացառման երևույթները՝ բացահայտելով դրանց կապը հասարակական կայունության և միջխմբային հարաբերությունների հետ։ Սոցիոմշակութային փոխակերպումները ներկայացվում են որպես գործընթացներ, որոնց ընթացքում վերաիմաստավորվում են ոչ միայն հասարակական ինստիտուտներն ու արժեքները, այլև սեփական և այլ խմբերի մասին պատկերացումները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սոցիոլոգիայի, մշակութաբանության, սոցիալական փիլիսոփայության և ինքնության ուսումնասիրությունների մոտեցումները՝ նպաստելով տարբեր խմբերի միջև սահմանների ձևավորման, պահպանման և փոփոխության սոցիոմշակութային մեխանիզմների առավել ամբողջական ըմբռնմանը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ագրարային շուկայի ձևավորման, գործունեության և զարգացման ընթացքում առաջացող տնտեսական ու կազմակերպական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանց լուծման հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության կենտրոնում գյուղատնտեսական արտադրության և շուկայական հարաբերությունների փոխկապակցվածությունն է՝ արտադրողից մինչև վերջնական սպառող ձևավորվող տնտեսական կապերի համատեքստում։ Քննվում են գյուղատնտեսական արտադրանքի առաջարկի և պահանջարկի ձևավորման առանձնահատկությունները, գնագոյացման մեխանիզմները, արտադրանքի իրացման կազմակերպումը, մեծածախ և մանրածախ առևտրի համակարգերը, ինչպես նաև շուկայական ենթակառուցվածքների զարգացման նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում փոքր և մասնատված գյուղացիական տնտեսությունների շուկա մուտք գործելու հնարավորություններին, դրանց բանակցային դիրքին, արտադրանքի անհրաժեշտ ծավալների համախմբման և կայուն իրացման ուղիների ձևավորման խնդիրներին։ Ուսումնասիրվում են գյուղատնտեսական կոոպերացիայի, պահեստավորման, վերամշակման, փոխադրման, լոգիստիկ ծառայությունների և շուկայական տեղեկատվության հասանելիության հնարավոր ազդեցությունները ագրարային շուկայի արդյունավետության վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գյուղատնտեսական արտադրության սեզոնային բնույթի և բնակլիմայական պայմաններից կախվածության ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ գործոնները կարող են առաջացնել առաջարկի ու գների զգալի տատանումներ և մեծացնել արտադրողների տնտեսական ռիսկերը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև ներմուծման և արտահանման գործընթացները, տեղական արտադրանքի մրցունակությունը, որակի ապահովման համակարգերը և ագրոպարենային արժեշղթաների զարգացումը։ Անդրադարձ է կատարվում ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիության, ներդրումների, ապահովագրական մեխանիզմների և պետական աջակցության հնարավոր դերին՝ շուկայի կայուն զարգացման պայմանների ձևավորման տեսանկյունից։ Հիմնախնդիրների լուծման հնարավոր ուղղությունները կարող են կապվել շուկայական ենթակառուցվածքների կատարելագործման, արտադրողների համագործակցության ընդլայնման, տեղեկատվական ապահովման բարելավման, վերամշակման և պահպանման կարողությունների զարգացման ու արդյունավետ կառավարման մեխանիզմների ներդրման հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, շուկայի կազմակերպման և գյուղատնտեսական կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ագրարային շուկայի արդյունավետ գործունեության, արտադրողների մրցունակության և գյուղատնտեսության կայուն զարգացման տնտեսական նախադրյալները։

Աշխատությունը նվիրված է XIII դարի կեսերից մինչև XIV դարի երկրորդ կեսը Կիլիկյան Հայաստանի և Եգիպտոսի Մամլուքյան սուլթանության միջև ձևավորված քաղաքական, ռազմական, դիվանագիտական և տնտեսական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում երկու պետությունների փոխհարաբերությունների փոփոխական բնույթն է՝ պայմանավորված Մերձավոր Արևելքում ուժերի հարաբերակցության վերափոխումներով, խաչակրաց պետությունների թուլացմամբ, մոնղոլական առաջխաղացմամբ և տարածաշրջանային առևտրական ուղիների նկատմամբ վերահսկողության համար ընթացող պայքարով։ Քննվում է Կիլիկյան Հայաստանի արտաքին քաղաքական դիրքավորումը և տարբեր ուժային կենտրոնների հետ դաշինքների ու համաձայնությունների միջոցով սեփական պետական անվտանգությունն ապահովելու փորձերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հայ-մամլուքյան ռազմական հակամարտությունների պատճառներին, դրանց քաղաքական հետևանքներին, խաղաղության և զինադադարի պայմանավորվածություններին, դեսպանությունների գործունեությանը և կողմերի միջև բանակցային հարաբերություններին։ Վերլուծվում է նաև Կիլիկիայի հայկական իշխանությունների և մոնղոլական պետությունների հարաբերությունների ազդեցությունը Եգիպտոսի սուլթանության հետ փոխհարաբերությունների վրա, քանի որ տարածաշրջանային դաշինքային համակարգերը կարևոր դեր էին կատարում կողմերի քաղաքական որոշումների ձևավորման մեջ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տնտեսական գործոնը՝ միջերկրածովյան առևտրի, ցամաքային ճանապարհների, նավահանգիստների և միջազգային առևտրական կապերի նշանակության դիտարկմամբ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հայկական, արաբական, լատինական և այլ միջնադարյան սկզբնաղբյուրների տեղեկությունները՝ համադրելով տարբեր քաղաքական և մշակութային միջավայրերում ստեղծված պատմական վկայությունները։ Ժամանակագրական լայն ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս հետևելու հարաբերությունների տարբեր փուլերին՝ ռազմական բախումների ուժեղացումից և ժամանակավոր համաձայնություններից մինչև Կիլիկյան հայկական պետականության վերջին շրջանը։ Առանձին ուշադրության է արժանի XIV դարում տարածաշրջանային քաղաքական հավասարակշռության փոփոխությունը, արտաքին աջակցության սահմանափակումը և ներքին ու արտաքին գործոնների համադրությունը, որոնք աստիճանաբար բարդացնում էին հայկական թագավորության դիրքը։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը հայ-եգիպտական հարաբերությունները ներկայացնում է միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի միջազգային հարաբերությունների լայն համատեքստում՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական հասկանալու Կիլիկյան Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը, դիվանագիտությունը և տարածաշրջանային դերակատարությունը։