Ադրբեջանի ներքաղաքական զարգացումների դինամիկան 1988-1998 թթ

Ֆինանսներ

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է արտադրական ձեռնարկություններում ֆինանսական աուդիտի կազմակերպման հիմնախնդիրներին՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության պայմաններին և այդ միջավայրում գործող տնտեսավարող սուբյեկտների ֆինանսական վերահսկողության առանձնահատկություններին։ Աշխատության հիմքում այն գաղափարն է, որ ֆինանսական աուդիտը պարզապես հաշվապահական հաշվետվությունների ստուգման գործընթաց չէ, այլ ձեռնարկության ֆինանսական վիճակի, հաշվետվությունների արժանահավատության, ներքին վերահսկողության արդյունավետության և տնտեսական գործունեության թափանցիկության գնահատման կարևոր գործիք։ Արտադրական ձեռնարկություններում աուդիտի կազմակերպումը հատկապես բարդ է, քանի որ այստեղ ֆինանսական հոսքերը կապված են հումքի ձեռքբերման, արտադրության, անավարտ արտադրանքի, պատրաստի արտադրանքի, իրացման, աշխատավարձի, հիմնական միջոցների և արտադրական ծախսերի հետ։ Հետևաբար աուդիտորի առջև խնդիր է դրվում ոչ միայն ստուգել վերջնական ֆինանսական ցուցանիշները, այլև ուսումնասիրել դրանց ձևավորման ամբողջ գործընթացը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից մեկը արտադրական ձեռնարկության հաշվապահական հաշվառման համակարգի գնահատումն է։ Ֆինանսական հաշվետվությունների արժանահավատությունը մեծապես կախված է սկզբնական փաստաթղթերի ճիշտ ձևակերպումից, տնտեսական գործառնությունների ժամանակին գրանցումից և հաշվապահական հաշիվներում դրանց ճիշտ արտացոլումից։ Աուդիտի ընթացքում անհրաժեշտ է պարզել, թե արդյոք ձեռնարկության հաշվառման քաղաքականությունը համապատասխանում է գործող պահանջներին, ինչպես են կազմակերպվում փաստաթղթաշրջանառությունը և հաշվապահական գրանցումները, և որքանով են վերահսկվում հաշվետու տվյալների ձևավորման գործընթացները։ Արտադրական կազմակերպությունների համար առանձնահատուկ նշանակություն ունի արտադրական ծախսերի աուդիտը։ Արտադրանքի ինքնարժեքի ձևավորման ժամանակ անհրաժեշտ է ճիշտ հաշվառել հումքի և նյութերի, վառելիքի և էներգիայի, աշխատուժի, սոցիալական վճարների, արտադրական սարքավորումների շահագործման և այլ ծախսերը։ Ծախսերի սխալ դասակարգումը կամ դրանց անհիմն ներառումը արտադրանքի ինքնարժեքում կարող է խեղաթյուրել ինչպես շահույթի, այնպես էլ հարկային և ֆինանսական հաշվետվությունների ցուցանիշները։ Հետևաբար աուդիտը պետք է հնարավորություն տա բացահայտելու ծախսերի հաշվառման և բաշխման հնարավոր թերությունները։ Կարևոր խնդիր է նաև պաշարների և նյութական արժեքների ստուգումը։ Արտադրական ձեռնարկություններում հումքը, նյութերը, կիսաֆաբրիկատները և պատրաստի արտադրանքը կարող են կազմել ակտիվների զգալի մասը։ Դրանց փաստացի առկայության, պահպանության, գնահատման և հաշվապահական հաշվառման տվյալների համապատասխանության ստուգումը ֆինանսական աուդիտի կարևոր բաղադրիչներից է։ Գույքագրման արդյունքների և հաշվապահական տվյալների միջև տարբերությունները կարող են վկայել ինչպես հաշվառման տեխնիկական խնդիրների, այնպես էլ նյութական արժեքների ոչ արդյունավետ կառավարման մասին։ Հիմնական միջոցների աուդիտը նույնպես կարևոր տեղ ունի արտադրական կազմակերպություններում։ Շենքերը, արտադրական սարքավորումները, մեքենաները և այլ երկարաժամկետ ակտիվներ հաճախ կազմում են ձեռնարկության ակտիվների հիմնական մասը։ Դրանց ձեռքբերման, շահագործման, վերանորոգման, վերագնահատման, մաշվածության հաշվարկման և դուրսգրման ճիշտ արտացոլումը անհրաժեշտ է ֆինանսական հաշվետվությունների իրական պատկերը պահպանելու համար։ Աուդիտորի խնդիրն է ստուգել ինչպես փաստաթղթային հիմքը, այնպես էլ ակտիվների իրական գոյությունն ու օգտագործման նպատակահարմարությունը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև դրամական միջոցների և հաշվարկային գործառնությունների աուդիտը։ Ձեռնարկության դրամարկղային և բանկային հաշիվների շարժը պետք է համապատասխանեցվի սկզբնական փաստաթղթերին և հաշվապահական գրանցումներին։ Դրամական միջոցների նկատմամբ ներքին վերահսկողության արդյունավետությունը կարևոր է ֆինանսական չարաշահումների և սխալների կանխարգելման համար։ Այս առումով աուդիտը կատարում է ոչ միայն հայտնաբերման, այլև կանխարգելիչ գործառույթ։ Դեբիտորական և կրեդիտորական պարտքերի ստուգումը ևս արտադրական ձեռնարկության ֆինանսական աուդիտի կարևոր ուղղություն է։ Դեբիտորական պարտքերի մեծ ծավալը կարող է բացասաբար ազդել ձեռնարկության իրացվելիության վրա, իսկ ժամկետանց պարտքերի առկայությունը կարող է հանգեցնել ֆինանսական կորուստների։ Աուդիտի ընթացքում անհրաժեշտ է պարզել պարտքերի առաջացման հիմքերը, դրանց մարման ժամկետները, փաստացի գոյությունը և հնարավոր վերադարձելիությունը։ Նույն կերպ պետք է գնահատել մատակարարների և այլ պարտատերերի նկատմամբ պարտավորությունների ամբողջական ու ճիշտ արտացոլումը։ Առանձին ուշադրություն է պահանջում եկամուտների և շահույթի ձևավորման ստուգումը։ Արտադրանքի իրացման գործառնությունները պետք է համապատասխանեն պայմանագրերին, առաջնային փաստաթղթերին և հաշվապահական տվյալներին։ Եկամուտների թերի կամ ուշ գրանցումը, ինչպես նաև ծախսերի անհիմն ավելացումը կարող են ազդել ձեռնարկության ֆինանսական արդյունքի վրա։ Աուդիտը հնարավորություն է տալիս բացահայտել նման շեղումները և գնահատել ֆինանսական արդյունքների հաշվարկի արժանահավատությունը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ներքին վերահսկողության համակարգի գնահատումը։ Արտադրական ձեռնարկությունում արդյունավետ ներքին վերահսկողությունը պետք է ընդգրկի նյութական արժեքների պահպանությունը, դրամական միջոցների կառավարումը, գնումների և իրացման գործընթացները, արտադրական ծախսերի վերահսկումը և հաշվապահական տվյալների պարբերական ստուգումը։ Եթե ներքին վերահսկողության համակարգը թույլ է, մեծանում է սխալների, չարաշահումների և ֆինանսական հաշվետվությունների խեղաթյուրման հավանականությունը։ Այդ պատճառով արտաքին աուդիտի արդյունավետությունը մեծապես կախված է նաև ձեռնարկության ներքին վերահսկողության համակարգի որակից։ ԼՂՀ օրինակով խնդրի ուսումնասիրությունը կարևոր է այն պատճառով, որ տարածաշրջանի տնտեսական պայմանները կարող էին առանձնահատուկ ազդեցություն ունենալ արտադրական ձեռնարկությունների գործունեության և ֆինանսական կառավարման վրա։ Տնտեսական փոքր շուկան, արտադրական ռեսուրսների սահմանափակ հասանելիությունը, արտաքին տնտեսական կապերի առանձնահատկությունները և ֆինանսական ռիսկերը կարող էին բարդացնել ձեռնարկությունների ֆինանսական գործունեությունը։ Այս պայմաններում աուդիտը կարող էր լրացուցիչ նշանակություն ունենալ ֆինանսական կարգապահության, հաշվետվողականության և կառավարման արդյունավետության բարձրացման համար։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև աուդիտորական ռիսկի գնահատմանը։ Աուդիտորը պետք է որոշի, թե ձեռնարկության գործունեության որ ոլորտներում է սխալների կամ խեղաթյուրումների հավանականությունն առավել բարձր։ Արտադրական կազմակերպություններում այդպիսի ռիսկային ոլորտներ կարող են լինել պաշարները, արտադրական ծախսերը, հիմնական միջոցները, իրացման եկամուտները և դեբիտորական պարտքերը։ Ռիսկերի գնահատումը հնարավորություն է տալիս աուդիտորական ստուգման ռեսուրսներն ուղղել առավել կարևոր հատվածներին և բարձրացնել աուդիտի արդյունավետությունը։ Կարևոր է նաև աուդիտի կազմակերպման մեթոդաբանությունը։ Աուդիտը պետք է իրականացվի նախնական պլանավորման, ռիսկերի գնահատման, ապացույցների հավաքագրման, ընտրանքային ստուգումների, վերլուծական ընթացակարգերի և վերջնական եզրակացության ձևավորման փուլերով։ Յուրաքանչյուր փուլում անհրաժեշտ է պահպանել փաստաթղթավորման և մասնագիտական դատողության սկզբունքները։ Աուդիտորական ապացույցների բավարար և պատշաճ լինելը կարևոր նախապայման է հիմնավորված եզրակացության համար։ Աշխատության գործնական նշանակությունը կարող է պայմանավորված լինել արտադրական ձեռնարկություններում ֆինանսական աուդիտի կատարելագործման առաջարկություններով։ Դրանք կարող են ուղղված լինել ներքին վերահսկողության ամրապնդմանը, հաշվապահական հաշվառման կազմակերպման բարելավմանը, ռիսկերի ավելի ճշգրիտ գնահատմանը, աուդիտորական ընթացակարգերի արդյունավետության բարձրացմանը և ֆինանսական տեղեկատվության թափանցիկության ապահովմանը։ Այսպիսի բարելավումները կարող են նպաստել ոչ միայն հաշվետվությունների որակի բարձրացմանը, այլև ձեռնարկության կառավարման որոշումների հիմնավորվածությանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ արտադրական ձեռնարկություններում ֆինանսական աուդիտի կազմակերպումը բազմակողմանի գործընթաց է, որը ներառում է հաշվապահական հաշվառման, արտադրական ծախսերի, ակտիվների, պարտավորությունների, եկամուտների, ֆինանսական արդյունքների և ներքին վերահսկողության համակարգի համապարփակ ուսումնասիրություն։ ԼՂՀ օրինակով իրականացվող վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս այդ հիմնախնդիրները դիտարկել կոնկրետ տնտեսական միջավայրի պայմաններում և բացահայտել այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել աուդիտի կազմակերպման և արդյունավետության վրա։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ֆինանսների, աուդիտի, հաշվապահական հաշվառման և ձեռնարկությունների կառավարման ոլորտների մասնագետներին ու ուսանողներին՝ հատկապես արտադրական կազմակերպությունների ֆինանսական վերահսկողության և աուդիտորական գործընթացների կատարելագործման տեսանկյունից։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է Կարնո կրթական համակարգի ձևավորման, զարգացման և կազմակերպական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը 19-րդ դարի երկրորդ կեսից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Սանասարյան վարժարանի գործունեությանը։ Հետազոտությունը կրթական կյանքը դիտարկում է Օսմանյան կայսրության արևելյան շրջանների հայության հասարակական, մշակութային և ազգային զարգացման համատեքստում՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին դպրոցական հաստատությունները դառնում կրթության տարածման, ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդման և մտավոր կյանքի զարգացման կարևոր կենտրոններ։ Ուսումնասիրության առանցքային թեմաներից է Կարնո կրթական միջավայրի ձևավորման պատմական նախադրյալների բացահայտումը, դպրոցների ցանցի զարգացումը, ուսումնական հաստատությունների կազմակերպչական կառուցվածքը և դրանց կրթադաստիարակչական նպատակները։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում Սանասարյան վարժարանին՝ որպես ժամանակաշրջանի հայ կրթական կյանքի կարևորագույն հաստատություններից մեկի, որի գործունեությունը դուրս էր գալիս սովորական դպրոցական կրթության շրջանակներից և կապված էր ազգային մտավոր ներուժի ձևավորման ու մասնագիտական պատրաստության խնդիրների հետ։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել վարժարանի հիմնադրման պայմանները, ֆինանսավորման աղբյուրները, կառավարման համակարգը, ուսուցչական կազմը, աշակերտների ընդունելության և կրթության կազմակերպման սկզբունքները։ Կարևոր ուղղություն է նաև ուսումնական ծրագրերի ուսումնասիրությունը․ կարող են դիտարկվել հայագիտական, լեզվական, պատմական, բնագիտական և այլ առարկաների տեղն ու դերը կրթական գործընթացում, ինչպես նաև տեսական գիտելիքների և գործնական պատրաստության հարաբերակցությունը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ հայոց լեզվի և գրականության, ազգային պատմության ու մշակույթի ուսուցմանը՝ որպես ազգային ինքնության պահպանման և սերունդների կրթության կարևոր բաղադրիչների։ Միաժամանակ կարող են ուսումնասիրվել օտար լեզուների, գիտությունների և մասնագիտական առարկաների դասավանդման առանձնահատկությունները, որոնք նպաստում էին շրջանավարտների ավելի լայն կրթական ու մասնագիտական հնարավորությունների ձևավորմանը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև ուսուցչական կադրերի պատրաստման և մանկավարժական գաղափարների տարածման հարցը։ Դպրոցների գործունեության միջոցով տարածվում էին ժամանակի առաջադեմ մանկավարժական պատկերացումները, ուսուցման նոր մեթոդները և աշակերտակենտրոն մոտեցումները, որոնք աստիճանաբար փոփոխում էին ավանդական կրթական մշակույթը։ Կարող է ուսումնասիրվել նաև կրթության հասանելիության խնդիրը, աշակերտների սոցիալական կազմը և տարբեր բնակավայրերից սովորողների ներգրավումը։ Սանասարյան վարժարանի գործունեությունը հատկապես կարևոր էր նրանով, որ այն նպաստում էր կրթված ազգային մտավորականության և մասնագետների ձևավորմանը, որոնցից շատերը հետագայում դեր են ունեցել հայկական հասարակական, մշակութային, կրթական և քաղաքական կյանքում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև Կարնոյի կրթական հաստատությունների և համայնքային կյանքի փոխհարաբերությանը՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին դպրոցները մասնակցում ազգային կազմակերպվածության և մշակութային կյանքի պահպանմանը։ Պատմական համատեքստի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու նաև այն սահմանափակումներն ու դժվարությունները, որոնց պայմաններում գործում էին հայկական դպրոցները՝ կապված վարչական վերահսկողության, ֆինանսական խնդիրների, քաղաքական անկայունության և կրթական ռեսուրսների սահմանափակության հետ։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն լրացնում է արևմտահայ կրթության պատմության ուսումնասիրությունը և հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու Կարնոյի հայության կրթական և մշակութային կյանքի մասին։ Աշխատությունը կարող է արժեքավոր լինել մանկավարժության պատմությամբ, հայագիտությամբ, արևմտահայության պատմությամբ, կրթական հաստատությունների պատմությամբ և 19-րդ դարի հայ հասարակական մտքի զարգացմամբ զբաղվող մասնագետների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը Կարնո կրթական համակարգը ներկայացնում է որպես ազգային կրթության և մշակութային ինքնության պահպանման կարևոր հենարան՝ բացահայտելով դրա զարգացման հիմնական փուլերը, կրթական կազմակերպման առանձնահատկությունները և Սանասարյան վարժարանի նշանակալի դերը հայ կրթական ու հասարակական կյանքում։

Մաթեմատիկա

Այս խնդրագրքրերը նախատեսված են տնտեսագիտության ուսանողների համար՝ նպատակ ունենալով զարգացնել վերլուծական երկրաչափության և գծային հանրահաշվի հիմնական հասկացությունների գործնական կիրառման հմտությունները։ Գրքում ընդգրկված են վեկտորների, ուղիղների և հարթությունների հավասարումների, մատրիցների, որոշիչների, գծային հավասարումների համակարգերի, սեփական արժեքների և սեփական վեկտորների վերաբերյալ խնդիրներ, որոնք կապված են տնտեսագիտական մոդելների և վերլուծությունների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այնպիսի թեմաների, ինչպիսիք են օպտիմալացման խնդիրները, գծային մոդելավորումը և տնտեսական գործընթացների մաթեմատիկական նկարագրությունը։ Խնդիրները դասավորված են աստիճանաբար աճող բարդությամբ՝ սկսած պարզ հաշվարկներից մինչև կիրառական և տեսական ավելի բարդ առաջադրանքներ, ինչը թույլ է տալիս խորացնել ինչպես մաթեմատիկական մտածողությունը, այնպես էլ դրա կիրառումը տնտեսագիտության մեջ։ Գիրքը օգտակար է ուսանողների, դասախոսների և բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում են ամրապնդել իրենց մաթեմատիկական հիմքերը տնտեսագիտական վերլուծության համար։

Մանկավարժություն

Այս մանկավարժամեթոդական ուսումնասիրությունը նվիրված է էկոլոգիական հասկացությունների ձևավորման գործընթացին կենդանաբանության դասընթացի շրջանակում՝ ինչպես դասապրոցեսում, այնպես էլ արտադասարանական և արտադպրոցական պարապմունքներում։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են սովորողների բնապահպանական գիտակցության զարգացման հիմնական ուղիները, կենդանի բնության ուսումնասիրման միջոցով էկոլոգիական մտածողության ձևավորման մեթոդները և ուսուցման գործնական ուղղվածության բարձրացման հնարավորությունները։ Հեղինակը դիտարկում է դասավանդման ինտերակտիվ ձևերը՝ փորձարարական աշխատանքներ, դիտարկումներ, էքսկուրսիաներ, նախագծային ուսուցում և խմբային հետազոտական գործունեություն, որոնք նպաստում են էկոլոգիական հասկացությունների խորքային ընկալմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արտադասարանական գործունեության՝ ակումբների, էկոլոգիական արշավների և բնապահպանական միջոցառումների դերին՝ որպես սովորողների ակտիվ ներգրավվածության և պատասխանատու վերաբերմունքի ձևավորման միջոց։ Աշխատությունը համադրում է կենսաբանական գիտելիքները և մանկավարժական մեթոդիկան՝ առաջարկելով արդյունավետ մոտեցումներ դպրոցական էկոլոգիական կրթության կատարելագործման համար։ Այն օգտակար է կենսաբանության ուսուցիչների, մեթոդիստների, մանկավարժների և կրթության ոլորտի հետազոտողների համար։

Տնտեսագիտություն

Յուրաքանչյուր երկրի անվտանգության և պաշտպանունակության ապահովումը զարգացման բոլորԱյս թեման վերաբերում է ոչ մետաղական հանքանյութեր արդյունահանող և վերամշակող ձեռնարկությունների արտահանման կարողությունների գնահատմանը՝ տնտեսական զարգացման և ազգային անվտանգության ապահովման համատեքստում։ Ոչ մետաղական հանքանյութերի արդյունաբերությունը ներառում է շինարարական նյութեր, կավ, ավազ, գիպս, կրաքար, բազալտ, ինչպես նաև տարբեր արդյունաբերական հումք, որոնք լայն կիրառություն ունեն շինարարության, քիմիական արտադրության և ենթակառուցվածքների զարգացման մեջ։ Այս ոլորտի ձեռնարկությունների արտահանման կարողությունը պայմանավորված է մի շարք գործոններով՝ հումքի որակով, վերամշակման տեխնոլոգիական մակարդակով, արտադրանքի միջազգային ստանդարտներին համապատասխանությամբ, տրանսպորտային ենթակառուցվածքների զարգացվածությամբ և արտաքին շուկաների հասանելիությամբ։ Տնտեսական տեսանկյունից այս ոլորտը կարող է զգալիորեն նպաստել երկրի արտարժութային մուտքերի աճին, արդյունաբերական դիվերսիֆիկացմանը և տարածաշրջանային մրցունակության բարձրացմանը։ Սակայն արտահանման արդյունավետությունը կախված է նաև ներդրումային միջավայրից, էներգիայի արժեքից, արտադրական ծախսերից և պետական քաղաքականությունից՝ հատկապես հարկային և մաքսային կարգավորումներից։ ժամանակներում մեծապես կախված է եղել զարգացած և կայուն տնտեսությունն ունենալուց, որն ապահովող հիմնական ուղղություններից է արտահանման ուղղված տնտեսությունը / В условиях глобализации и расширения всемирных хозяйственных связей, для обеспечения устойчивого развития национальной экономики значительную роль играет экспортный потенциал, формирование которого происходит на предприятиях, являющихся самостоятельными участниками внешнеэкономической деятельности / Within the context of globalization and expansion of global economic relations, export potential plays a significant role in ensuring a sustainable development of the national economy, formation of which takes place in enterprises that are independent participants of foreign economic activities Հրատ.՝ Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարան, Երևան, 2014, Սեղմագիր՝ 26 էջ [src=123456789/8669] [dspace.nla.am]

Այլ առարկաներ

Այս աշխատությունը նվիրված է գովազդի էությանը, զարգացման փուլերին և ժամանակակից մարքեթինգային համակարգում նրա դերին։ Գրքում ներկայացվում է, թե ինչ է գովազդը՝ որպես հաղորդակցման գործիք, որի նպատակն է տեղեկատվություն փոխանցել ապրանքների, ծառայությունների կամ գաղափարների մասին և ազդել սպառողի վարքագծի վրա։ Հեղինակը անդրադառնում է գովազդի հիմնական տեսակներին՝ տպագիր, հեռուստատեսային, ռադիո, արտաքին և թվային գովազդ, ինչպես նաև դրանց կիրառման առանձնահատկություններին տարբեր շուկաներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գովազդային հաղորդագրության կառուցվածքին, ստեղծագործական մոտեցումներին և թիրախային լսարանի ընտրությանը։ Գրքում քննարկվում են նաև գովազդի հոգեբանական ազդեցությունները՝ ուշադրության գրավում, հիշողության ձևավորում և սպառողական որոշումների վրա ազդեցություն։ Վերլուծվում է գովազդի դերը բրենդի ձևավորման, վաճառքների խթանման և շուկայական մրցակցության մեջ։ Աշխատությունը համադրում է տեսական հիմքերը և գործնական օրինակները՝ օգտակար լինելով մարքեթինգի մասնագետների, ձեռնարկատերերի, հաղորդակցության ոլորտի աշխատողների և ուսանողների համար։