Պատրաստի նյութեր

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում էկոլոգիական կրթության կազմակերպման և կառավարման համակարգային խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ կրթական քաղաքականության, բնապահպանական գիտակցության ձևավորման և կայուն զարգացման սկզբունքների համատեքստում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է կրթության տարբեր մակարդակներում բնապահպանական գիտելիքների տարածման, ուսումնական գործընթացում դրանց ներառման, կառավարման մեխանիզմների արդյունավետության և համապատասխան հաստատությունների միջև համագործակցության առանձնահատկությունների վրա։ Էկոլոգիական կրթությունը դիտարկվում է որպես շարունակական գործընթաց, որի նպատակն է ոչ միայն բնության և շրջակա միջավայրի վերաբերյալ գիտելիքների փոխանցումը, այլև պատասխանատու վերաբերմունքի, էկոլոգիական մտածողության և բնապահպանական վարքագծի ձևավորումը։ Քննության են առնվում նախադպրոցական, հանրակրթական, մասնագիտական և բարձրագույն կրթության համակարգերում բնապահպանական բաղադրիչի զարգացման հնարավորությունները, ինչպես նաև տարբեր կրթական աստիճանների միջև բովանդակային շարունակականության ապահովման խնդիրները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում պետական կառավարման մարմինների, կրթական հաստատությունների, տեղական ինքնակառավարման կառույցների, հասարակական կազմակերպությունների և բնապահպանական ոլորտի մասնագետների համագործակցությանը։ Կարևորվում է կառավարման միասնական և համակարգված մոտեցման ձևավորումը, որը հնարավորություն է տալիս հստակեցնել տարբեր կառույցների գործառույթները, սահմանել առաջնահերթությունները և արդյունավետորեն օգտագործել կրթական ու տեղեկատվական ռեսուրսները։ Ուսումնասիրվում են ուսումնական ծրագրերի և դասընթացների բովանդակությունը, բնապահպանական թեմաների ընդգրկման մակարդակը և միջառարկայական կապերի կիրառման հնարավորությունները։ Էկոլոգիական խնդիրների ուսումնասիրությունը նպատակահարմար է դիտարկվում ոչ միայն բնական գիտությունների շրջանակում, այլև աշխարհագրության, տնտեսագիտության, հասարակագիտության և այլ առարկաների հետ փոխկապակցված՝ շրջակա միջավայրի խնդիրների բազմակողմանի ընկալման համար։ Առանձին նշանակություն է տրվում մանկավարժների մասնագիտական պատրաստվածությանը և վերապատրաստմանը, քանի որ էկոլոգիական կրթության արդյունավետությունը մեծապես պայմանավորված է ժամանակակից բնապահպանական գիտելիքների, համապատասխան ուսուցման մեթոդների և գործնական աշխատանքի ձևերի տիրապետմամբ։ Դիտարկվում են նաև արտադասարանական և ոչ ֆորմալ կրթության հնարավորությունները՝ բնապահպանական ծրագրերի, ուսումնական նախագծերի, հետազոտական աշխատանքների, բնության դիտարկումների և համայնքային նախաձեռնությունների միջոցով։ Կարևորվում է սովորողների ակտիվ մասնակցությունը, քանի որ գործնական գործունեությունը նպաստում է տեսական գիտելիքների և իրական բնապահպանական խնդիրների միջև կապի ձևավորմանը։ Կառավարման տեսանկյունից քննության են առնվում ծրագրերի պլանավորման, իրականացման, մշտադիտարկման և արդյունքների գնահատման մեխանիզմները։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում չափելի ցուցանիշների ձևավորմանը, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել ոչ միայն սովորողների գիտելիքները, այլև նրանց վերաբերմունքի, արժեքային կողմնորոշումների և վարքագծային հմտությունների զարգացումը։ Հայաստանի պայմաններում էկոլոգիական կրթության զարգացումը դիտարկվում է երկրի բնապահպանական մարտահրավերների, բնական ռեսուրսների պահպանության և արդյունավետ օգտագործման, բնակավայրերի շրջակա միջավայրի որակի և հասարակության բնապահպանական պատասխանատվության բարձրացման հետ փոխկապակցված։ Այս առումով կրթական համակարգը ներկայացվում է որպես երկարաժամկետ բնապահպանական քաղաքականության կարևոր բաղադրիչ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և ժամանակակից կրթական միջոցների կիրառման հնարավորություններին, որոնք կարող են նպաստել բնապահպանական տեղեկատվության հասանելիությանը, ուսումնական նյութերի բազմազանեցմանը և սովորողների հետազոտական գործունեության զարգացմանը։ Կարևորվում է միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը և արդյունավետ մոտեցումների հարմարեցումը Հայաստանի կրթական ու սոցիալ-տնտեսական պայմաններին՝ ազգային առանձնահատկությունների և բնապահպանական առաջնահերթությունների հաշվառմամբ։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը պայմանավորված է էկոլոգիական կրթության կառավարման արդյունավետության բարձրացման, կրթական ծրագրերի կատարելագործման, կառույցների միջև համագործակցության ամրապնդման և հասարակության բնապահպանական գիտակցության զարգացման համար համապատասխան մոտեցումների ձևավորման հնարավորությամբ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել կրթության և բնապահպանության ոլորտների մասնագետների, կրթության կառավարիչների, մանկավարժների, բնապահպանների, պետական ու հասարակական կառույցների ներկայացուցիչների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի վերջից մինչև XX դարի սկիզբը Օսմանյան կայսրությունում հայ բնակչության նկատմամբ իրականացված բռնի կրոնափոխության քաղաքականության պատմական ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով պետական, հասարակական, կրոնական և ժողովրդագրական գործընթացների համատեքստում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն մեխանիզմների և պայմանների վրա, որոնց միջոցով հայերի մի մասը հարկադրված էր հրաժարվել քրիստոնեական ինքնությունից և ընդունել իսլամ՝ բռնությունների, տեղահանությունների, սոցիալական ճնշումների և գոյատևման ծայրահեղ պայմանների ազդեցությամբ։ Քննության են առնվում XIX դարի վերջին Օսմանյան կայսրությունում հայերի իրավական և հասարակական դրության փոփոխությունները, կենտրոնական և տեղական իշխանությունների քաղաքականությունը, ինչպես նաև կրոնական պատկանելության նշանակությունը կայսրության հասարակական կառուցվածքում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում այն պատմական ժամանակաշրջաններին, երբ հայ բնակչության նկատմամբ բռնաճնշումների ուժեղացումը ուղեկցվել է կրոնափոխության դեպքերի տարածմամբ։ Դիտարկվում են անհատական և խմբային կրոնափոխությունների տարբեր հանգամանքները՝ փորձելով տարբերակել ազատ ընտրության, հարկադրանքի, ֆիզիկական անվտանգության ապահովման և ընտանիքի անդամների պահպանման նպատակով կատարված որոշումների հնարավոր դրդապատճառները։ Կարևորվում է նաև կանանց և երեխաների առանձնահատուկ դրությունը, քանի որ զանգվածային բռնությունների և տեղահանությունների պայմաններում նրանք հաճախ հայտնվում էին ընտանիքից և համայնքային միջավայրից կտրված վիճակում՝ ենթարկվելով ինքնության փոփոխման տարբեր ձևերի։ Ուսումնասիրվում են անունների, լեզվական միջավայրի, կրոնական պատկանելության և ընտանեկան կապերի փոփոխությունները՝ որպես ավելի լայն ինքնության վերափոխման գործընթացի բաղադրիչներ։ Քննության են առնվում կենտրոնական իշխանությունների հրահանգների, տեղական վարչական կառույցների գործունեության և տարբեր շրջաններում իրականացված քաղաքականության հարաբերակցությունը՝ հաշվի առնելով, որ գործելակերպը կարող էր տարբեր լինել ըստ ժամանակաշրջանի և տարածաշրջանի։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բռնի կրոնափոխության և ժողովրդագրական քաղաքականության փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը։ Կրոնական ինքնության փոփոխությունը դիտարկվում է ոչ միայն հավատքի հարցի, այլև համայնքային պատկանելության, սոցիալական կարգավիճակի, մշակութային ժառանգության և ազգային ինքնության պահպանման համատեքստում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Հայոց ցեղասպանության տարիներին կրոնափոխության երևույթին՝ որպես հայ բնակչության նկատմամբ իրականացված հալածանքների և ինքնության քայքայման քաղաքականության բաղադրիչներից մեկին։ Միաժամանակ կարևոր է տարբերակել պաշտոնական քաղաքականությունը, տեղական նախաձեռնությունները և անհատական գործողությունները՝ պատմական գործընթացը հնարավորինս բազմակողմանի ներկայացնելու համար։ Աղբյուրագիտական տեսանկյունից կարևոր նշանակություն ունեն օսմանյան վարչական փաստաթղթերը, դիվանագիտական հաղորդագրությունները, եկեղեցական նյութերը, հուշագրությունները, վկայությունները և ժամանակակիցների արձանագրությունները, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս վերականգնել կրոնափոխության տարածվածությունը, պայմանները և հետևանքները։ Քննության են առնվում նաև պատերազմի ավարտից հետո նախկին ինքնությանը վերադառնալու, ընտանիքի անդամներին որոնելու և համայնքային կապերը վերականգնելու հետ կապված խնդիրները։ Այս գործընթացները ցույց են տալիս, որ կրոնափոխությունը շատ դեպքերում չէր սահմանափակվում կրոնական պատկանելության պաշտոնական փոփոխությամբ, այլ երկարաժամկետ ազդեցություն էր ունենում անհատի ընտանեկան, սոցիալական և մշակութային կյանքի վրա։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել ուշ օսմանյան ժամանակաշրջանի հայ բնակչության պատմության, կրոնական քաղաքականության և հարկադիր ինքնափոխության մեխանիզմների մասին։ Այն կարևոր է նաև զանգվածային բռնությունների պայմաններում կրոնական ու մշակութային ինքնության պահպանման և փոփոխման գործընթացների ուսումնասիրության համար և կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, ցեղասպանագիտության, օսմանագիտության, կրոնագիտության, պատմական ժողովրդագրության և մարդու իրավունքների պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Իրանի Քուրդիստան և Արևմտյան Ազարբայջան նահանգներում բնակվող քրդերի հարսանեկան ծիսակարգի ազգագրական ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով ավանդական սովորույթների պահպանման և ժամանակակից մշակութային նորամուծությունների ներթափանցման փոխհարաբերությանը։ Հարսանիքը դիտարկվում է որպես ընտանեկան և համայնքային կյանքի կարևոր իրադարձություն, որի միջոցով արտահայտվում են ազգակցական հարաբերությունները, սոցիալական կապերը, արժեքային պատկերացումները և մշակութային ինքնության տարբեր բաղադրիչները։ Քննության են առնվում ամուսնության կազմակերպման հիմնական փուլերը՝ ընտանիքների միջև նախնական համաձայնությունից և խնամախոսությունից մինչև նշանադրություն, հարսանեկան նախապատրաստություններ, բուն արարողություններ և հետհարսանեկան սովորույթներ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հարսի և փեսայի ընտանիքների դերերին, ազգականների մասնակցությանը, համայնքի ներգրավվածությանը և այն ավանդական կանոններին, որոնք կարգավորում են ամուսնության հետ կապված հարաբերությունները։ Ուսումնասիրվում են հարսանեկան ծեսերի խորհրդանշական նշանակությունները, մասնակիցների վարքականոնները, նվերների փոխանակման ձևերը, տոնական հագուստը, երաժշտությունը, պարերը, հյուրասիրությունը և բանավոր ավանդույթի տարբեր դրսևորումները։ Հարսանեկան երաժշտությունն ու պարը դիտարկվում են որպես համայնքային համախմբման և մշակութային հիշողության փոխանցման կարևոր միջոցներ, որոնց միջոցով պահպանվում են տեղային ինքնության բնորոշ տարրերը։ Կարևորվում է նաև հարսանեկան ծիսակարգում կանանց և տղամարդկանց դերերի ուսումնասիրությունը, ընտանիքի ավագ անդամների հեղինակությունը և երիտասարդների մասնակցության փոփոխվող ձևերը։ Ավանդույթի և նորույթի հարաբերակցությունը քննվում է հասարակական ու տնտեսական փոփոխությունների, քաղաքայնացման, կրթության տարածման, հաղորդակցության ժամանակակից միջոցների, միգրացիոն գործընթացների և մշակութային փոխազդեցությունների համատեքստում։ Դիտարկվում է, թե ինչպես են ժամանակակից կենսակերպը և նոր սոցիալական պայմանները փոփոխում հարսանիքի կազմակերպման տևողությունը, ծախսերը, մասնակիցների շրջանակը, հագուստը, երաժշտական նախասիրությունները և առանձին ծիսական գործողությունների նշանակությունը։ Միաժամանակ բացահայտվում են այն ավանդական տարրերը, որոնք շարունակում են պահպանվել նույնիսկ փոփոխված ձևով՝ մնալով ընտանեկան և էթնոմշակութային ինքնության կարևոր նշաններ։ Տարածաշրջանային մոտեցումը հնարավորություն է տալիս համեմատել երկու նահանգներում բնակվող քրդական համայնքների հարսանեկան սովորույթները և առանձնացնել ինչպես ընդհանուր հատկանիշները, այնպես էլ տեղային տարբերակները։ Այդ տարբերությունները կարող են պայմանավորված լինել բնակավայրի աշխարհագրական դիրքով, գյուղական կամ քաղաքային միջավայրով, տնտեսական պայմաններով, համայնքային կառուցվածքով և հարևան ժողովուրդների հետ մշակութային երկարատև շփումներով։ Հատուկ նշանակություն է տրվում ծիսակարգի փոփոխությունների նկատմամբ տարբեր սերունդների վերաբերմունքին, քանի որ ավագ սերունդը հաճախ հանդես է գալիս ավանդական գիտելիքի և սովորույթների պահպանողի դերում, մինչդեռ երիտասարդների մասնակցությամբ կարող են տարածվել նոր կազմակերպական և գեղագիտական ձևեր։ Այս համատեքստում հարսանեկան մշակույթը ներկայացվում է որպես շարունակաբար վերափոխվող համակարգ, որտեղ ավանդական և ժամանակակից տարրերը ոչ միայն հակադրվում են, այլև հաճախ միահյուսվում և ձևավորում նոր ծիսական տարբերակներ։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ոչ նյութական մշակութային ժառանգության տեսանկյունից, քանի որ հարսանեկան սովորույթները ներառում են երաժշտական, պարային, բանավոր, կենցաղային և խորհրդանշական բազմաթիվ տարրեր, որոնք փոխանցվում են սերունդների միջև։ Նյութը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել Իրանի քրդական համայնքների ընտանեկան կյանքի, հասարակական հարաբերությունների, մշակութային փոփոխությունների և ինքնության պահպանման մեխանիզմների մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել ազգագրության, քրդագիտության, մշակութային մարդաբանության, ընտանիքի պատմության, ծիսագիտության և Մերձավոր Արևելքի ժողովուրդների մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից ֆրանսերենում քաղաքավարության արտահայտման լեզվական և ոճական միջոցների ուսումնասիրությանը՝ դրանք զուգադրելով հայերենի համապատասխան ձևերի ու հաղորդակցական առանձնահատկությունների հետ։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն բառային, քերականական, շարահյուսական և ոճական միջոցների վրա, որոնց օգնությամբ հաղորդակցվողները արտահայտում են հարգանք, բարեկրթություն, սոցիալական հեռավորություն, մտերմություն, խնդրանք, շնորհակալություն, ներողություն, համաձայնություն կամ անհամաձայնություն։ Քաղաքավարությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես լեզվական ձևերի համակարգ, այլև որպես հաղորդակցական վարքի կարևոր բաղադրիչ, որի ընտրությունը պայմանավորված է խոսողների փոխհարաբերություններով, տարիքով, սոցիալական դիրքով, հաղորդակցման իրավիճակով և խոսքային նպատակի բնույթով։ Քննության են առնվում ֆրանսերենի դիմելաձևերը, անձնական դերանունների ընտրությունը, պաշտոնական և ոչ պաշտոնական հաղորդակցության տարբերությունները, ինչպես նաև համապատասխան բառապաշարային ու քերականական կառուցվածքների գործածությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ֆրանսերենում «tu» և «vous» դիմելաձևերի հաղորդակցական նշանակությանը, դրանց ընտրության պայմաններին և խոսակիցների միջև սոցիալական հարաբերությունների արտահայտման գործառույթին։ Հայերենի հետ զուգադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել «դու» և «Դուք» ձևերի կիրառության ընդհանրություններն ու տարբերությունները և պարզել, թե երկու լեզուներում ինչպես են արտահայտվում պաշտոնականությունը, մտերմությունը և հարգալից վերաբերմունքը։ Ուսումնասիրվում են խնդրանքների, առաջարկությունների, հրավերների, խորհուրդների և պահանջների մեղմացման լեզվական միջոցները, որոնց միջոցով խոսողը կարող է նվազեցնել արտահայտության ուղղակիությունը և պահպանել հաղորդակցական քաղաքավարությունը։ Կարևորվում է պայմանական եղանակի, հարցական կառուցվածքների, եղանակավորող բառերի, քաղաքավարական բանաձևերի և անուղղակի խոսքային գործողությունների կիրառությունը։ Առանձին վերլուծության են ենթարկվում ողջույնի, հրաժեշտի, շնորհակալության, ներողության, շնորհավորանքի և բարեմաղթանքի կայուն արտահայտությունները՝ որպես առօրյա հաղորդակցության մեջ քաղաքավարության մշակութային նորմերն արտացոլող լեզվական միավորներ։ Լեզվաոճական տեսանկյունից դիտարկվում է նույն հաղորդակցական նպատակի արտահայտման տարբեր ձևերի ընտրությունը՝ պաշտոնական, չեզոք և խոսակցական միջավայրերում։ Զուգադրական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել այն դեպքերը, երբ երկու լեզուներում ձևով նման արտահայտությունները կարող են ունենալ տարբեր գործածական պայմաններ կամ հաղորդակցական երանգներ։ Հատուկ նշանակություն է տրվում լեզվի և մշակույթի փոխկապակցվածությանը, քանի որ քաղաքավարության նորմերը ձևավորվում են ոչ միայն քերականական համակարգի, այլև հասարակության մեջ ընդունված վարքականոնների, արժեքների և հաղորդակցական ավանդույթների ազդեցությամբ։ Ֆրանսիական և հայկական լեզվամշակութային միջավայրերի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե նույն իրավիճակում ինչպիսի լեզվական ռազմավարություններ են նախընտրում տարբեր լեզուների կրողները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև խոսքային քաղաքավարության խախտման հնարավոր դեպքերին, երբ ոչ ճիշտ ընտրված դիմելաձևը, չափազանց ուղղակի արտահայտությունը կամ տվյալ իրավիճակին անհամապատասխան ոճը կարող են հաղորդակցական թյուրըմբռնման պատճառ դառնալ։ Նման տարբերությունների ուսումնասիրությունը կարևոր կիրառական նշանակություն ունի օտար լեզվի ուսուցման և թարգմանության համար, քանի որ լեզվի քերականական ու բառապաշարային իմացությունը միշտ չէ, որ բավարար է տվյալ մշակույթին համապատասխան հաղորդակցություն ապահովելու համար։ Ֆրանսերեն սովորողների համար քաղաքավարության ձևերի ճիշտ ընտրությունը նպաստում է հաղորդակցական և միջմշակութային կարողությունների զարգացմանը, իսկ թարգմանության ընթացքում զուգադրական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ընտրել ոչ միայն իմաստային, այլև գործաբանական առումով համարժեք տարբերակներ։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ֆրանսերենի և հայերենի լեզվաբանության, ոճագիտության, գործաբանության, հաղորդակցական լեզվաբանության, թարգմանագիտության և միջմշակութային հաղորդակցության ոլորտների հետազոտողների, դասախոսների, թարգմանիչների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է անգլալեզու մանկագրության մեջ երազի գեղարվեստական գործառույթների ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով որպես պատումի կառուցման և լեզվաոճական արտահայտչականության կարևոր միջոց։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն ձևերի վրա, որոնց միջոցով երազային դրվագները ներգրավվում են ստեղծագործության սյուժետային կառուցվածքի մեջ, նպաստում գործողությունների զարգացմանը, կերպարների ներաշխարհի բացահայտմանը և իրական ու երևակայական աշխարհների միջև անցումների կազմակերպմանը։ Երազը դիտարկվում է ոչ միայն որպես առանձին թեմատիկ տարր, այլև որպես բազմագործառույթ գրական հնար, որը հնարավորություն է տալիս հեղինակին ազատորեն փոխել պատումի տարածաժամանակային սահմանները, ստեղծել անսովոր իրավիճակներ և երեխայի ընկալմանը համապատասխան գեղարվեստական աշխարհներ։ Քննության են առնվում իրականության, երևակայության, հեքիաթայինի և երազայինի փոխհարաբերությունները՝ պարզելու, թե ինչպես են դրանց սահմանների միտումնավոր խախտումը կամ միաձուլումը ձևավորում ստեղծագործության յուրահատուկ պատումային տրամաբանությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում երազային դրվագների սյուժետային գործառույթներին․ դրանք կարող են նախապատրաստել հետագա իրադարձությունները, արտահայտել կերպարի վախերը, ցանկությունները և սպասումները, վերաիմաստավորել արդեն կատարված դեպքերը կամ ստեղծել այլընտրանքային իրականություն։ Կարևորվում է նաև երազի դերը մանկական կերպարի հոգեբանական աշխարհի ներկայացման գործում, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս անուղղակի ձևով արտահայտել այնպիսի զգացումներ և մտքեր, որոնք սովորական պատումում կարող են բացահայտ չարտահայտվել։ Պատումաբանական տեսանկյունից ուսումնասիրվում են պատմողի դիրքը, տեսանկյունի փոփոխությունները, ժամանակային հաջորդականության խախտումները, կրկնությունները, կանխազգացումները և իրականությունից երևակայական տարածք անցնելու կառուցվածքային միջոցները։ Լեզվաոճական վերլուծության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում բառապաշարի ընտրությանը, պատկերավոր արտահայտություններին, փոխաբերություններին, համեմատություններին, խորհրդանիշներին, կրկնություններին և հնչերանգային առանձնահատկություններին, որոնց միջոցով ստեղծվում է երազային մթնոլորտ։ Դիտարկվում են նաև անորոշության, արտասովորության և պայմանականության լեզվական ցուցիչները, որոնք ընթերցողին օգնում են տարբերակել կամ, հակառակը, միտումնավոր չտարբերակել իրական և երևակայական իրադարձությունները։ Մանկագրության առանձնահատկությունների համատեքստում կարևորվում է երեխայի երևակայության, աշխարհընկալման և լեզվական փորձի հաշվառումը։ Երազային պատումը կարող է ընդլայնել սովորական իրականության սահմանները և հնարավորություն տալ բարդ գաղափարներն ու զգացմունքային իրավիճակները ներկայացնել երեխայի համար հասանելի խորհրդանշական ու պատկերավոր ձևերով։ Առանձին նշանակություն է տրվում ֆանտաստիկ կերպարների, անսովոր տարածությունների, փոխակերպումների և իրականության տրամաբանական կանոնների խախտման կիրառմանը, որոնք հաճախ կազմում են երազային պատումի գեղարվեստական հիմքը։ Համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել տարբեր հեղինակների կողմից կիրառվող ընդհանուր օրինաչափություններն ու անհատական ոճական լուծումները, ինչպես նաև հետևել երազային մոտիվի գործառույթների փոփոխությանը մանկագրության տարբեր ժանրերում և ժամանակաշրջաններում։ Երազը կարող է հանդես գալ որպես հեքիաթային արկածի կազմակերպման միջոց, հոգեբանական ինքնաճանաչման տարածք, խորհրդանշական ուղերձի կրող կամ ստեղծագործության կառուցվածքը միավորող պատումային սկզբունք։ Աշխատության կարևորությունը պայմանավորված է գրականագիտական և լեզվաբանական մոտեցումների համադրմամբ, որը հնարավորություն է տալիս միևնույն երևույթը դիտարկել ինչպես ստեղծագործության կառուցվածքի, այնպես էլ լեզվական իրականացման մակարդակում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել անգլալեզու գրականության, մանկագրության, պատումաբանության, ոճագիտության, տեքստի լեզվաբանության և գրական պոետիկայի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, բանասերների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է թույլ տեսողություն ունեցող երեխաների տեսողական ընկալման զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և խաղային գործունեության հնարավորությունների կիրառմանը կրթադաստիարակչական ու շտկող-զարգացնող աշխատանքում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն մանկավարժական պայմանների, մեթոդների և խաղային առաջադրանքների վրա, որոնք կարող են նպաստել պահպանված տեսողական հնարավորությունների առավել արդյունավետ օգտագործմանը, առարկաների ու երևույթների ճանաչմանը, տարբերակմանը և շրջակա միջավայրում կողմնորոշման կարողությունների զարգացմանը։ Տեսողական ընկալումը դիտարկվում է որպես բարդ ճանաչողական գործընթաց, որը ներառում է առարկաների ձևի, չափի, գույնի, դիրքի, տարածական հարաբերությունների և այլ հատկանիշների տարբերակումն ու ամբողջական պատկերի ձևավորումը։ Թույլ տեսողության պայմաններում այդ գործընթացների զարգացումը կարող է պահանջել նպատակային և համակարգված մանկավարժական աջակցություն՝ հաշվի առնելով յուրաքանչյուր երեխայի տեսողական հնարավորությունները, զարգացման մակարդակը և անհատական առանձնահատկությունները։ Խաղը ներկայացվում է որպես երեխայի համար բնական և հետաքրքրություն առաջացնող գործունեություն, որի ընթացքում հնարավոր է միաժամանակ զարգացնել ընկալումը, ուշադրությունը, հիշողությունը, մտածողությունը, խոսքը և շարժողական կարողությունները։ Քննության են առնվում առարկայական, դիդակտիկ, շարժողական, կառուցողական և դերային խաղերի կիրառման հնարավորությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում այն առաջադրանքներին, որոնց ընթացքում երեխան սովորում է ճանաչել և համեմատել առարկաները, տարբերակել դրանց գույները, ձևերն ու չափերը, գտնել նմանություններ և տարբերություններ, որոշել առարկաների դիրքը տարածության մեջ և հետևել շարժվող օբյեկտներին։ Կարևորվում է տեսողական ուշադրության և դիտողականության զարգացումը, քանի որ երեխայի կողմից տեսողական տեղեկատվության նպատակային որոնումը և կարևոր հատկանիշների առանձնացումը նպաստում են շրջակա աշխարհի առավել ամբողջական ընկալմանը։ Խաղային գործընթացում հնարավոր է տեսողական տեղեկատվությունը համադրել շոշափողական, լսողական և շարժողական փորձի հետ՝ ձևավորելով առարկաների և երևույթների մասին ավելի ամբողջական պատկերացումներ։ Առանձին նշանակություն է տրվում խաղային նյութերի ընտրությանը՝ դրանց չափի, հստակության, հակադրության, կառուցվածքի և երեխայի համար ընկալելիության հաշվառմամբ։ Մանկավարժական աշխատանքի կազմակերպման ընթացքում կարևորվում է առաջադրանքների աստիճանական բարդացումը՝ պարզ ճանաչողական գործողություններից անցնելով համեմատության, դասակարգման, տարածական կողմնորոշման և ինքնուրույն խնդրի լուծման պահանջող խաղերի։ Ուսուցչի կամ հատուկ մանկավարժի դերը դիտարկվում է որպես երեխայի գործունեությունը կազմակերպող և ուղղորդող՝ միաժամանակ պահպանելով խաղի ազատ և հետաքրքիր բնույթը։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում անհատական մոտեցմանը, քանի որ տեսողական սահմանափակումների բնույթն ու աստիճանը, ինչպես նաև երեխայի ճանաչողական և շարժողական զարգացման մակարդակը կարող են տարբեր լինել։ Ուստի խաղային առաջադրանքների բովանդակությունը, տևողությունը և բարդությունը նպատակահարմար է համապատասխանեցնել երեխայի հնարավորություններին և զարգացման ընթացքին։ Կարևորվում է նաև առաջընթացի պարբերական գնահատումը՝ պարզելու, թե ինչպես են փոփոխվում տեսողական ճանաչման, տարբերակման, ուշադրության և տարածական կողմնորոշման կարողությունները։ Խաղային մեթոդների կիրառումը նպաստում է ոչ միայն տեսողական ընկալման զարգացմանը, այլև երեխայի ինքնուրույնության, հաղորդակցական ակտիվության, հետաքրքրասիրության և կրթական գործունեության նկատմամբ դրական վերաբերմունքի ձևավորմանը։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը կապված է հատուկ կրթության և զարգացման աջակցության համակարգում արդյունավետ խաղային մեթոդների ընտրության ու կազմակերպման հետ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հատուկ մանկավարժների, տիֆլոմանկավարժների, նախադպրոցական և դպրոցական կրթության մասնագետների, հոգեբանների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հանրակրթական դպրոցում մարմնամարզության դասավանդման մեթոդիկայի կատարելագործմանը և սովորողների ֆիզիկական պատրաստվածության, շարժողական կարողությունների ու առողջ ապրելակերպի հմտությունների զարգացման առավել արդյունավետ մանկավարժական պայմանների բացահայտմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է մարմնամարզության դասերի բովանդակության, կառուցվածքի, ուսուցման մեթոդների և կազմակերպման ձևերի ուսումնասիրման վրա՝ հաշվի առնելով դպրոցականների տարիքային, ֆիզիկական և անհատական առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում մարմնամարզական վարժությունների ուսուցման հաջորդականության, շարժողական գործողությունների ճիշտ կատարման, սովորողների ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության կարգավորման և ուսումնական նյութի աստիճանական բարդացման սկզբունքները։ Կարևորվում է այնպիսի մեթոդական համակարգի ձևավորումը, որը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ զարգացնել ուժը, ճկունությունը, արագաշարժությունը, հավասարակշռությունը, կոորդինացիան և շարժումների ճշգրտությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում մարմնամարզական վարժությունների տեխնիկայի յուրացման գործընթացին՝ պարզ շարժողական գործողություններից աստիճանաբար անցնելով առավել բարդ համակցությունների։ Դիտարկվում են վարժությունների բացատրման, ցուցադրման, կրկնության, անհատական ուղղման և սովորողների ինքնուրույն աշխատանքի կազմակերպման մեթոդական հնարավորությունները։ Կարևորվում է ուսուցչի կողմից շարժումների կատարման որակի մշտական վերահսկումը և սովորողների սխալների ժամանակին հայտնաբերումն ու ուղղումը։ Մարմնամարզության դասավանդման արդյունավետությունը կապվում է նաև դասի ճիշտ կառուցվածքի հետ՝ նախապատրաստական, հիմնական և եզրափակիչ փուլերի նպատակային կազմակերպմամբ։ Նախապատրաստական հատվածում կարևորվում է օրգանիզմի աստիճանական պատրաստումը ֆիզիկական աշխատանքի, հիմնական հատվածում՝ նախատեսված շարժողական հմտությունների ուսուցումն ու զարգացումը, իսկ եզրափակիչ փուլում՝ ծանրաբեռնվածության աստիճանական նվազեցումը և կատարված աշխատանքի ամփոփումը։ Առանձին նշանակություն է տրվում անվտանգության պահանջների պահպանմանը, հատկապես մարմնամարզական սարքավորումների և տեխնիկապես ավելի բարդ վարժությունների կիրառման ժամանակ։ Ուսուցման մեթոդիկայի կատարելագործումը դիտարկվում է սովորողների ֆիզիկական պատրաստվածության տարբեր մակարդակների հաշվառման և տարբերակված մոտեցման կիրառման համատեքստում։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս առաջադրանքների բարդությունն ու ծանրաբեռնվածությունը համապատասխանեցնել յուրաքանչյուր սովորողի հնարավորություններին և ապահովել ուսումնական գործընթացին արդյունավետ մասնակցություն։ Կարևորվում է նաև դպրոցականների հետաքրքրության և ուսումնական մոտիվացիայի բարձրացումը՝ դասերի բովանդակության բազմազանեցման, շարժողական խաղերի, մրցակցային տարրերի և հետաքրքիր առաջադրանքների նպատակային կիրառման միջոցով։ Ուսումնասիրվում են սովորողների ֆիզիկական զարգացման և շարժողական պատրաստվածության գնահատման մեթոդները, որոնց օգնությամբ հնարավոր է հետևել առաջընթացին և անհրաժեշտության դեպքում փոփոխություններ կատարել ուսուցման գործընթացում։ Գնահատումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես արդյունքների վերահսկման, այլև որպես հետագա զարգացման ուղղությունները որոշելու միջոց։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում մարմնամարզության առողջարար նշանակությանը՝ ճիշտ կեցվածքի ձևավորման, շարժողական ակտիվության բարձրացման, օրգանիզմի ընդհանուր ֆունկցիոնալ հնարավորությունների զարգացման և ֆիզիկական պասիվության կանխարգելման տեսանկյունից։ Դպրոցական ֆիզիկական դաստիարակության համակարգում մարմնամարզությունը ներկայացվում է որպես սովորողների բազմակողմանի ֆիզիկական զարգացման և շարժողական մշակույթի ձևավորման կարևոր միջոց։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը պայմանավորված է դասավանդման մեթոդների կատարելագործման, դասերի կազմակերպման արդյունավետության բարձրացման և սովորողների առողջությանը նպաստող անվտանգ կրթական միջավայրի ձևավորման հնարավորություններով։ Ներկայացվող մոտեցումները կարող են օգտագործվել ուսումնական ծրագրերի, մեթոդական հանձնարարականների և մարմնամարզության դասերի կազմակերպման ընթացքում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկական դաստիարակության ուսուցիչների, մարզիչների, մանկավարժների, մեթոդիստների, կրթության ոլորտի հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Երևանի բազմահարկ բնակելի շենքերի համալիր արդիականացման ճարտարապետական, քաղաքաշինական, կառուցվածքային, ինժեներատեխնիկական և սոցիալ-տնտեսական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է գոյություն ունեցող բնակելի ֆոնդի տեխնիկական և գործառական վիճակի գնահատման, շենքերի շահագործման ժամկետի երկարացման, բնակության պայմանների բարելավման և ժամանակակից պահանջներին դրանց համապատասխանեցման հնարավորությունների վրա։ Քննության են առնվում տարբեր ժամանակաշրջաններում կառուցված բազմաբնակարան շենքերի առանձնահատկությունները, դրանց հատակագծային լուծումները, կոնստրուկտիվ համակարգերը, ֆիզիկական մաշվածության աստիճանը և ժամանակի ընթացքում առաջացած շահագործական խնդիրները։ Կարևորվում է համալիր մոտեցումը, որի դեպքում արդիականացումը չի սահմանափակվում առանձին վերանորոգման աշխատանքներով, այլ ներառում է շենքի կառուցվածքային, էներգետիկ, ինժեներական, ճարտարապետական և տարածական բնութագրերի փոխկապակցված բարելավում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում շենքերի սեյսմակայունության և կառուցվածքային անվտանգության գնահատմանը՝ հաշվի առնելով Երևանի սեյսմիկ պայմանները, շենքերի տարիքը և սկզբնական նախագծային լուծումների առանձնահատկությունները։ Դիտարկվում են կրող կառուցվածքների ամրացման, վնասված հատվածների վերականգնման և շենքերի անվտանգության մակարդակի բարձրացման հնարավոր մոտեցումները։ Էական տեղ է հատկացվում էներգաարդյունավետությանը՝ արտաքին պատերի, տանիքների և այլ պատող կառուցվածքների ջերմատեխնիկական բնութագրերի բարելավմանը, ջերմային կորուստների նվազեցմանը և բնակարաններում առավել կայուն ու հարմարավետ ներքին միջավայրի ձևավորմանը։ Քննության են առնվում նաև ջեռուցման, ջրամատակարարման, կոյուղու, օդափոխության, էլեկտրամատակարարման և այլ ինժեներական համակարգերի տեխնիկական վիճակի գնահատման ու վերազինման խնդիրները։ Ճարտարապետական տեսանկյունից կարևորվում են բնակարանների և ընդհանուր օգտագործման տարածքների գործառական կազմակերպումը, մուտքերի, աստիճանավանդակների, վերելակային համակարգերի և շենքի այլ հատվածների բարելավումը։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում բնակելի միջավայրի մատչելիությանը՝ տարբեր տարիքային խմբերի և շարժունակության սահմանափակումներ ունեցող մարդկանց կարիքների հաշվառմամբ։ Շենքերի արտաքին տեսքի արդիականացումը դիտարկվում է ոչ միայն առանձին կառույցի, այլև քաղաքի ընդհանուր ճարտարապետական կերպարի պահպանման և զարգացման համատեքստում։ Այդ առումով ուսումնասիրվում են ճակատների վերակազմակերպման, նոր նյութերի և տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորությունները՝ միաժամանակ հաշվի առնելով գոյություն ունեցող քաղաքային միջավայրի առանձնահատկությունները։ Համալիր արդիականացման կարևոր բաղադրիչ է նաև շենքերին հարակից տարածքների բարեկարգումը՝ բակային տարածքների, կանաչ գոտիների, հետիոտնային կապերի, ավտոկայանատեղերի և հանգստի տարածքների կազմակերպման միջոցով։ Անդրադարձ է կատարվում արդիականացման տնտեսական արդյունավետությանը, ֆինանսավորման հնարավոր մեխանիզմներին, աշխատանքների փուլային իրականացմանը և սեփականատերերի ու կառավարման մարմինների մասնակցությանը։ Կարևորվում է այնպիսի լուծումների ընտրությունը, որոնք հնարավորություն են տալիս տեխնիկական անվտանգության բարձրացումը համատեղել շահագործման ծախսերի նվազեցման և բնակելի պայմանների երկարաժամկետ բարելավման հետ։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը պայմանավորված է Երևանի բնակելի ֆոնդի պահպանման և վերականգնման խնդիրների համակարգված լուծման անհրաժեշտությամբ։ Համալիր արդիականացումը կարող է նպաստել շենքերի ծառայության ժամկետի երկարացմանը, էներգետիկ արդյունավետության բարձրացմանը, քաղաքային միջավայրի որակի բարելավմանը և բնակիչների համար առավել անվտանգ ու հարմարավետ պայմանների ստեղծմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ճարտարապետների, քաղաքաշինարարների, շինարարական ինժեներների, բնակելի ֆոնդի կառավարման մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ներդրողների կողմից կապիտալի շուկաներում ներդրումային պորտֆելների ձևավորման և արդյունավետ կառավարման տեսական, մեթոդական ու կիրառական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է ներդրումային որոշումների ընդունման, տարբեր ֆինանսական գործիքների ընտրության, եկամտաբերության և ռիսկի հարաբերակցության գնահատման, ինչպես նաև ներդրումային միջոցների արդյունավետ բաշխման մեխանիզմների վրա։ Քննության են առնվում բաժնետոմսերի, պարտատոմսերի և այլ արժեթղթերի ներդրումային առանձնահատկությունները՝ դրանց եկամտաբերության, իրացվելիության, ռիսկայնության և շուկայական արժեքի փոփոխությունների տեսանկյունից։ Պորտֆելի ձևավորումը դիտարկվում է որպես բազմափուլ գործընթաց, որը ներառում է ներդրողի նպատակների և ռիսկի նկատմամբ վերաբերմունքի որոշումը, ֆինանսական գործիքների ուսումնասիրությունը, ակտիվների ընտրությունը և դրանց միջև ներդրումային միջոցների համապատասխան բաշխումը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում դիվերսիֆիկացման սկզբունքին, որի կիրառումը հնարավորություն է տալիս տարբեր ակտիվների համակցման միջոցով նվազեցնել պորտֆելի ընդհանուր ռիսկը և սահմանված պայմաններում ապահովել եկամտաբերության առավել ընդունելի մակարդակ։ Քննության են առնվում պորտֆելային ներդրումների ժամանակակից տեսության հիմնական մոտեցումները, ռիսկի և սպասվող եկամտաբերության գնահատման մեթոդները, ակտիվների միջև փոխկախվածության նշանակությունը և օպտիմալ պորտֆելի ընտրության սկզբունքները։ Կարևորվում է համակարգային և ոչ համակարգային ռիսկերի տարբերակումը, ինչպես նաև այն գործոնների բացահայտումը, որոնք կարող են ազդել արժեթղթերի գների և ներդրումների վերջնական արդյունքների վրա։ Վերլուծվում են տոկոսադրույքների, գնաճի, փոխարժեքների, տնտեսական աճի, դրամավարկային և հարկաբյուջետային քաղաքականության փոփոխությունների հնարավոր ազդեցությունները ներդրումային որոշումների և կապիտալի շուկայի վարքագծի վրա։ Պորտֆելի կառավարումը ներկայացվում է որպես շարունակական գործընթաց, որի ընթացքում անհրաժեշտ է վերահսկել ընտրված ակտիվների արդյունավետությունը, գնահատել շուկայական պայմանների փոփոխությունները և անհրաժեշտության դեպքում իրականացնել պորտֆելի կառուցվածքի վերանայում ու վերաբալանսավորում։ Դիտարկվում են ակտիվ և պասիվ կառավարման ռազմավարությունների առանձնահատկությունները, դրանց առավելություններն ու սահմանափակումները տարբեր շուկայական պայմաններում։ Առանձին նշանակություն է տրվում ներդրումային տեղեկատվության որակին, ֆինանսական հաշվետվությունների վերլուծությանը և արժեթղթեր թողարկող կազմակերպությունների ֆինանսական վիճակի գնահատմանը։ Կարևորվում են նաև կապիտալի շուկայի ենթակառուցվածքների, կարգավորման համակարգի, ներդրողների իրավունքների պաշտպանության և տեղեկատվության թափանցիկության դերը ներդրումային միջավայրի զարգացման գործում։ Հայաստանի պայմանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել տեղական ներդրողների գործունեության առանձնահատկությունները, ֆինանսական գործիքների հասանելիության, շուկայի խորության, իրացվելիության և ներդրումային մշակույթի հետ կապված խնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև միջազգային կապիտալի շուկաներում ներդրումների հնարավորություններին, որոնք կարող են ընդլայնել ակտիվների ընտրության շրջանակը և նպաստել աշխարհագրական ու արժութային դիվերսիֆիկացմանը։ Միաժամանակ կարևորվում է միջազգային ներդրումներին բնորոշ լրացուցիչ ռիսկերի՝ արժութային տատանումների, արտաքին տնտեսական փոփոխությունների և տարբեր շուկաների կարգավորման առանձնահատկությունների հաշվառումը։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը կապված է ներդրումային պորտֆելի ձևավորման և կառավարման մեթոդների կատարելագործման, ներդրումային որոշումների հիմնավորվածության բարձրացման և ռիսկերի առավել արդյունավետ վերահսկման հետ։ Ներկայացվող մոտեցումները կարող են նպաստել ինչպես անհատական, այնպես էլ ինստիտուցիոնալ ներդրողների ֆինանսական ռեսուրսների ավելի արդյունավետ կառավարմանը և Հայաստանի կապիտալի շուկայի զարգացման հնարավորությունների գնահատմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ֆինանսական վերլուծաբանների, ներդրումային կառավարիչների, տնտեսագետների, կապիտալի շուկայի մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ֆինանսների ոլորտի ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Վահան Թեքեյանի քնարական ժառանգության մեջ սիրո թեմայի գեղարվեստական մարմնավորման, գաղափարական բովանդակության և բանաստեղծական արտահայտչամիջոցների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է սիրային քնարերգության հոգեբանական խորության, զգացմունքային բազմազանության և քնարական հերոսի ներաշխարհի բացահայտման վրա։ Սերը դիտարկվում է ոչ միայն որպես անհատական զգացմունք, այլև որպես մարդու հոգևոր աշխարհի, հիշողության, կարոտի, երջանկության, բաժանման և ժամանակի անցողիկության հետ կապված բազմաշերտ ապրում։ Քննության են առնվում այն բանաստեղծությունները, որոնցում սիրային զգացումը դրսևորվում է տարբեր հոգեվիճակներով՝ հիացմունքից ու մտերմության ձգտումից մինչև հեռավորություն, կորուստ, միայնություն և անցյալի վերապրում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում քնարական հերոսի հոգեբանական կերպարին, նրա ներքին երկխոսությանը և զգացմունքների աստիճանական զարգացմանը։ Բանաստեղծական խոսքի զուսպ և ներանձնային բնույթը հնարավորություն է տալիս սիրային ապրումները ներկայացնել առանց արտաքին իրադարձությունների գերակշռության՝ առաջնային դարձնելով մարդու ներաշխարհում կատարվող փոփոխությունները։ Կարևորվում է հիշողության դերը, քանի որ անցած զգացմունքը հաճախ վերածվում է ներկա հոգեվիճակը ձևավորող ուժի, իսկ ժամանակային հեռավորությունը սիրո ապրումին հաղորդում է նոր իմաստային երանգներ։ Ուսումնասիրվում է սիրո և գեղեցկության փոխկապակցվածությունը, սիրելիի կերպարի բանաստեղծական իդեալականացումը, ինչպես նաև իրականության և երազանքի հարաբերակցությունը։ Առանձին նշանակություն է տրվում բնապատկերների, գույների, լույսի, երաժշտականության և խորհրդանշական պատկերների կիրառմանը, որոնց միջոցով արտաքին աշխարհը համահունչ է դառնում քնարական հերոսի ներքին ապրումներին։ Գրականագիտական վերլուծության շրջանակում դիտարկվում են բառապաշարի ընտրությունը, պատկերավորման միջոցները, համեմատությունները, փոխաբերությունները, կրկնությունները, հակադրությունները, տողի ռիթմական կազմակերպումը և բանաստեղծական խոսքի հնչերանգը։ Կարևորվում է նաև արևմտահայերենի գեղարվեստական հնարավորությունների օգտագործումը, լեզվի նրբությունը և արտահայտչականությունը, որոնք նպաստում են զգացմունքային ու հոգեբանական բարդ վիճակների փոխանցմանը։ Սիրային քնարերգությունը դիտարկվում է հեղինակի ընդհանուր աշխարհայացքի և ստեղծագործական համակարգի շրջանակում՝ ցույց տալով դրա կապերը կյանքի, մարդու, ժամանակի, անցյալի և հոգևոր արժեքների վերաբերյալ պատկերացումների հետ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև արևմտահայ գրական միջավայրին և այն գեղագիտական ուղղություններին, որոնց պայմաններում ձևավորվել է բանաստեղծի ստեղծագործական անհատականությունը։ Համադրական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ավանդական սիրային քնարերգությունից ժառանգված հատկանիշներն ու այն նորարարական գծերը, որոնց շնորհիվ զգացմունքի արտահայտությունը ձեռք է բերում անհատական և հոգեբանական խորություն։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի Վահան Թեքեյանի ստեղծագործական աշխարհի, արևմտահայ բանաստեղծության զարգացման և հայ սիրային քնարերգության գեղարվեստական առանձնահատկությունների ընկալման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմությամբ, պոետիկայով և քնարերգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող գրականագետների, բանասերների, հետազոտողների, ուսուցիչների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է միջնակարգ դպրոցում հայոց լեզվի և գրականության դասավանդման արդյունավետության բարձրացմանը՝ սովորողների ինքնուրույն գործունեության և ստեղծագործական կարողությունների նպատակային զարգացման միջոցով։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է ուսուցման այնպիսի մեթոդների, ձևերի և մանկավարժական պայմանների ուսումնասիրության վրա, որոնք աշակերտին հնարավորություն են տալիս ոչ միայն յուրացնել պատրաստի գիտելիքներ, այլև ինքնուրույն որոնել տեղեկատվություն, վերլուծել լեզվական ու գրական նյութը, ձևակերպել սեփական տեսակետը և ստեղծագործաբար կիրառել ձեռք բերած գիտելիքները։ Ինքնուրույնությունը դիտարկվում է որպես սովորողի ճանաչողական ակտիվության, պատասխանատվության, նախաձեռնողականության և ինքնակրթության կարողության կարևոր բաղադրիչ։ Քննության են առնվում ինքնուրույն աշխատանքի տարբեր ձևերը՝ տեքստի վերլուծություն, լեզվական առաջադրանքների կատարում, գրական ստեղծագործությունների մեկնաբանում, համեմատական աշխատանք, շարադրություն, ստեղծագործական գրավոր աշխատանք, հետազոտական առաջադրանքներ և լրացուցիչ աղբյուրների օգտագործում։ Կարևորվում է առաջադրանքների աստիճանական բարդացումը և դրանց համապատասխանեցումը սովորողների տարիքային, անհատական ու ճանաչողական առանձնահատկություններին։ Ստեղծագործական կարողությունների զարգացումը կապվում է երևակայության, ինքնուրույն մտածողության, լեզվական ճկունության, արտահայտիչ խոսքի և խնդրի լուծման տարբեր եղանակներ գտնելու կարողության ձևավորման հետ։ Հայոց լեզվի դասերին հատուկ նշանակություն է տրվում բառապաշարի հարստացմանը, խոսքի կառուցման հմտություններին, լեզվական երևույթների ինքնուրույն բացահայտմանը և ձեռք բերված քերականական գիտելիքների գործնական կիրառմանը։ Գրականության ուսուցման ընթացքում կարևորվում են գեղարվեստական տեքստի ինքնուրույն ընթերցումը և մեկնաբանումը, կերպարների ու իրադարձությունների գնահատումը, ստեղծագործության գաղափարական և գեղարվեստական առանձնահատկությունների բացահայտումը, ինչպես նաև սեփական վերաբերմունքի հիմնավորված արտահայտումը։ Ուսուցման արդյունավետության բարձրացման կարևոր պայման է համարվում խնդրահարույց և ստեղծագործական իրավիճակների ստեղծումը, որոնցում աշակերտը պետք է համադրի նախկին գիտելիքները, կատարի եզրահանգումներ և առաջարկի սեփական լուծումները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ուսուցչի դերի փոփոխությանը․ ուսուցիչը ներկայացվում է ոչ միայն որպես գիտելիքի փոխանցող, այլև որպես սովորողի ինքնուրույն ճանաչողական գործունեությունը կազմակերպող, ուղղորդող և խթանող մասնագետ։ Կարևորվում են հարցադրումների, քննարկումների, բանավեճերի, խմբային ու անհատական աշխատանքի և ստեղծագործական նախագծերի կիրառման հնարավորությունները։ Դիտարկվում է նաև սովորողների հետաքրքրության և ներքին ուսումնական մոտիվացիայի նշանակությունը, քանի որ ինքնուրույն գործունեության արդյունավետությունը մեծապես պայմանավորված է ուսումնական նյութի նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունքով։ Գնահատումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես գիտելիքների ստուգման, այլև որպես սովորողի առաջընթացի, ինքնավերլուծության և հետագա զարգացման խթանման միջոց։ Կարևորվում են ինքնագնահատման և փոխադարձ գնահատման տարրերը, որոնք նպաստում են սեփական աշխատանքի արդյունքները քննադատաբար դիտարկելու և սխալները ինքնուրույն շտկելու կարողության ձևավորմանը։ Հայոց լեզվի և գրականության փոխկապակցված ուսուցումը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ զարգացնել լեզվական, հաղորդակցական, ընթերցողական և ստեղծագործական կարողությունները՝ ձևավորելով սովորողի ընդհանուր մշակութային և մտավոր զարգացման համար անհրաժեշտ հմտություններ։ Աշխատության կիրառական նշանակությունը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ ներկայացվող մանկավարժական մոտեցումները կարող են օգտագործվել դասերի կազմակերպման, ուսումնական առաջադրանքների մշակման և սովորողների ակտիվ մասնակցությունը խթանող կրթական միջավայրի ձևավորման ընթացքում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչների, մանկավարժների, մեթոդիստների, կրթության ոլորտի հետազոտողների, դասախոսների և մանկավարժական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության իրական հատվածում գործող կազմակերպությունների ֆինանսական արդյունքների հաշվառման, գնահատման և վերլուծության մեթոդական ու կազմակերպական մոտեցումների կատարելագործմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է կազմակերպությունների եկամուտների, ծախսերի, շահույթի և վնասի ձևավորման գործընթացների հաշվապահական արտացոլման, ֆինանսական արդյունքների վերաբերյալ տեղեկատվության համակարգման և կառավարչական որոշումների ընդունման նպատակով դրա արդյունավետ օգտագործման վրա։ Քննության են առնվում ֆինանսական արդյունքի տնտեսական բովանդակությունը, դրա ձևավորման հիմնական աղբյուրները և կազմակերպության գործունեության արդյունավետությունը բնութագրող ցուցանիշների համակարգը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում եկամուտների և ծախսերի ճանաչման, դասակարգման ու հաշվառման սկզբունքներին, քանի որ դրանց ճիշտ արտացոլումը անմիջականորեն պայմանավորում է հաշվետու ժամանակաշրջանի ֆինանսական արդյունքի արժանահավատ գնահատումը։ Ուսումնասիրվում են արտադրական և իրացման գործընթացների հետ կապված ծախսերը, ինքնարժեքի ձևավորումը, վաճառքից ստացվող եկամուտները և կազմակերպության հիմնական ու այլ գործունեությունից առաջացող ֆինանսական արդյունքները։ Կարևորվում է հաշվապահական տեղեկատվության ամբողջականությունը, համադրելիությունը և արժանահավատությունը՝ ֆինանսական հաշվետվությունների օգտագործողների համար կազմակերպության իրական տնտեսական վիճակի վերաբերյալ հիմնավորված պատկերացում ապահովելու նպատակով։ Ֆինանսական վերլուծության շրջանակում քննության են առնվում շահութաբերության, ծախսարդյունավետության, եկամտաբերության և գործարար ակտիվության ցուցանիշները, ինչպես նաև դրանց փոփոխությունների վրա ազդող ներքին և արտաքին գործոնները։ Առանձին նշանակություն է տրվում գործոնային և համեմատական վերլուծության մեթոդների կիրառմանը, որոնց միջոցով հնարավոր է բացահայտել ֆինանսական արդյունքի փոփոխությունների պատճառները և գնահատել առանձին գործոնների ազդեցության աստիճանը։ Դիտարկվում են արտադրության ծավալի, արտադրանքի կառուցվածքի, իրացման գների, նյութական ու աշխատանքային ծախսերի և այլ տնտեսական գործոնների ազդեցությունները վերջնական ֆինանսական արդյունքների վրա։ Կարևորվում է հաշվառման և վերլուծության փոխկապակցվածությունը, քանի որ հաշվապահական համակարգում ձևավորվող տվյալների որակը պայմանավորում է հետագա ֆինանսական գնահատումների և կառավարչական որոշումների հիմնավորվածությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հաշվապահական հաշվառման ազգային կարգավորման և միջազգային մոտեցումների փոխհարաբերությանը՝ կազմակերպությունների ֆինանսական տեղեկատվության թափանցիկության և համադրելիության բարձրացման տեսանկյունից։ Իրական հատվածի կազմակերպությունների առանձնահատկությունների հաշվառումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել արտադրական գործունեությանը բնորոշ եկամուտների և ծախսերի կառուցվածքը, կապիտալի օգտագործման արդյունավետությունը և շահույթի ձևավորման մեխանիզմները։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում ֆինանսական արդյունքների վերլուծության կիրառմանը կազմակերպությունների ներքին կառավարման համակարգում՝ արտադրական ծրագրերի գնահատման, ծախսերի վերահսկման, ռեսուրսների արդյունավետ բաշխման և զարգացման ռազմավարության մշակման նպատակով։ Քննության են առնվում նաև շահույթի ավելացման և վնասների նվազեցման հնարավոր պահուստների բացահայտման մեթոդները։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը պայմանավորված է հաշվապահական և վերլուծական համակարգերի այնպիսի կատարելագործման անհրաժեշտությամբ, որը կարող է ապահովել կազմակերպությունների ղեկավարությանը ժամանակին և հիմնավորված ֆինանսական տեղեկատվությամբ։ Ներկայացվող մոտեցումները կարող են նպաստել ֆինանսական կառավարման արդյունավետության, հաշվետվողականության որակի և կազմակերպությունների տնտեսական կայունության բարձրացմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հաշվապահների, աուդիտորների, ֆինանսական վերլուծաբանների, կազմակերպությունների ղեկավարների, տնտեսագետների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է X–XVIII դարերի հայ միջնադարյան բանաստեղծական մշակույթի ժանրային համակարգի և չափածո խոսքի կառուցվածքային առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է տաղերգության ձևավորման ու զարգացման պատմական ընթացքի, տարբեր բանաստեղծական ժանրերի բնորոշ հատկանիշների, դրանց թեմատիկ բովանդակության և տաղաչափական կառուցվածքի վրա։ Քննության են առնվում միջնադարյան հայ քնարերգության հոգևոր և աշխարհիկ ուղղությունները՝ բացահայտելով դրանց փոխհարաբերությունները, զարգացման փուլերը և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների փոփոխությունները տարբեր դարաշրջաններում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում տաղի՝ որպես միջնադարյան հայ պոեզիայի կարևոր ժանրային ձևերից մեկի կառուցվածքին, թեմատիկ բազմազանությանը և գեղարվեստական առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում են հոգևոր, ծիսական, խրատական, սիրային, բնության, հայրենասիրական և այլ թեմատիկ ուղղվածություն ունեցող բանաստեղծական ստեղծագործությունների առանձնահատկությունները՝ դրանք դիտարկելով ժամանակաշրջանի գրական, կրոնական և մշակութային միջավայրի համատեքստում։ Կարևորվում է միջնադարյան բանաստեղծական ժանրերի փոխազդեցությունը և այն հանգամանքը, որ առանձին ստեղծագործություններում տարբեր ժանրերի հատկանիշները կարող են միահյուսվել՝ ձևավորելով բարդ և բազմաշերտ գեղարվեստական կառուցվածք։ Տաղաչափության ուսումնասիրության շրջանակում քննության են առնվում բանաստեղծական տողի կառուցման սկզբունքները, վանկերի քանակը, շեշտադրությունը, տողերի և տների հարաբերակցությունը, հանգավորման ձևերը, ռիթմական կազմակերպումը և կրկնությունների դերը։ Առանձին նշանակություն է տրվում չափական ձևերի պատմական զարգացմանը՝ բացահայտելով տարբեր ժամանակաշրջաններում դրանց պահպանման, փոփոխման և նոր ձևերով հարստացման օրինաչափությունները։ Ուսումնասիրվում է նաև չափածո խոսքի և երաժշտական կատարման փոխհարաբերությունը, քանի որ միջնադարյան բազմաթիվ բանաստեղծական ստեղծագործություններ կապված էին երգային ավանդույթի հետ և նախատեսված էին ոչ միայն ընթերցման, այլև երաժշտական կատարման համար։ Այդ կապը հնարավորություն է տալիս տաղաչափական կառուցվածքը դիտարկել ռիթմի, մեղեդայնության և բանաստեղծական խոսքի միասնական համակարգում։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում նշանավոր միջնադարյան հեղինակների ստեղծագործական ժառանգությանը՝ նրանց պոեզիայի միջոցով ցույց տալով ժանրային և տաղաչափական ձևերի զարգացման տարբեր փուլերը։ Գրական նյութի համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել հեղինակային անհատականության, գրական ավանդույթի և ժամանակաշրջանի գեղագիտական պատկերացումների փոխազդեցությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ժողովրդական բանահյուսության և գրավոր բանաստեղծական մշակույթի կապերին, որոնք կարող էին արտահայտվել լեզվական ձևերի, պատկերային համակարգի, ռիթմի և բանաստեղծական կառուցվածքի մեջ։ Լեզվական տեսանկյունից կարևորվում են գրաբարի, միջին հայերենի և հետագա լեզվական ձևերի ազդեցությունները տաղերգության զարգացման վրա՝ ցույց տալով, թե լեզվի պատմական փոփոխություններն ինչպես են անդրադարձել բանաստեղծական խոսքի կառուցվածքի և արտահայտչական հնարավորությունների վրա։ Երկար ժամանակահատված ընդգրկող նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևել հայ չափածո գրականության ժանրային և կառուցվածքային շարունակականությանը, ինչպես նաև բացահայտել նորարարական միտումները, որոնք աստիճանաբար նախապատրաստել են հետագա շրջանի բանաստեղծական մշակույթի զարգացումը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ գրականության պատմության, պոետիկայի և տաղաչափության տեսության ուսումնասիրության համար և կարող է օգտակար լինել միջնադարագետների, գրականագետների, բանասերների, երաժշտագետների, հայոց լեզվի ու գրականության մասնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է լարեստանցիների ավանդական ընտանեկան կենցաղի, ծիսական համակարգի և ժողովրդական հավատալիքների ազգագրական ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով համայնքի պատմամշակութային զարգացման և հասարակական հարաբերությունների համատեքստում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է մարդու կյանքի կարևոր փուլերն ուղեկցող ընտանեկան սովորույթների և ծեսերի վրա՝ բացահայտելով դրանց կառուցվածքը, խորհրդանշական նշանակությունը և սերնդեսերունդ փոխանցման առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում ամուսնության և ընտանիքի կազմավորման հետ կապված ավանդույթները, խնամախոսության, նշանադրության, հարսանեկան արարողությունների և նորաստեղծ ընտանիքի սոցիալական ընդունման ձևերը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ընտանիքի անդամների փոխհարաբերություններին, տարիքային և սեռային դերաբաշխմանը, ազգակցական կապերին, ավագների հեղինակությանը և ընտանեկան արժեքների պահպանման մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրվում են նաև ծննդի և երեխայի հետ կապված ծիսական գործողությունները, անվանակոչության սովորույթները, երեխայի առողջության ու բարեկեցության վերաբերյալ պատկերացումները և ընտանիքի ու համայնքի մասնակցությունը կյանքի նոր փուլի խորհրդանշական հաստատմանը։ Ժողովրդական հավատալիքների շրջանակում ներկայացվում են բնության, մարդու կյանքի, բարեկեցության, հաջողության և առօրյա երևույթների վերաբերյալ ավանդական պատկերացումները, ինչպես նաև դրանց հետ կապված արգելքները, նախանշանները և պաշտպանական նշանակություն ունեցող սովորույթները։ Կարևորվում է քրիստոնեական պատկերացումների և ավելի հին ժողովրդական հավատալիքների փոխազդեցությունը, որի արդյունքում ընտանեկան ծիսակարգում կարող էին միաժամանակ պահպանվել տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններից եկող մշակութային տարրեր։ Ծեսերը դիտարկվում են ոչ միայն որպես առանձին արարողություններ, այլև որպես համայնքի սոցիալական կապերի ամրապնդման, ընդհանուր արժեքների փոխանցման և խմբային ինքնության պահպանման միջոցներ։ Առանձին նշանակություն է տրվում բանավոր ավանդույթին՝ պատմություններին, ասացվածքներին, օրհնանքներին, ծիսական խոսքերին և այլ բանահյուսական նյութերին, որոնք լրացուցիչ տեղեկություններ են հաղորդում տվյալ համայնքի աշխարհընկալման և արժեքային համակարգի մասին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե ընտանիքի ներսում ինչպես են պահպանվել և փոխանցվել վարքականոնները, բարոյական պատկերացումները և ավանդական գիտելիքները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հասարակական և տնտեսական փոփոխությունների ազդեցությանը ընտանեկան սովորույթների վրա՝ դիտարկելով, թե ժամանակի ընթացքում որ ծիսական տարրերն են պահպանվել, վերափոխվել կամ աստիճանաբար դուրս եկել առօրյա գործածությունից։ Ազգագրական նյութի համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ինչպես լարեստանցիներին բնորոշ տեղային առանձնահատկությունները, այնպես էլ դրանց ընդհանրությունները տարածաշրջանի այլ ժողովուրդների և համայնքների ընտանեկան մշակույթի հետ։ Աշխատության կարևորությունը պայմանավորված է նաև ոչ նյութական մշակութային ժառանգության պահպանման տեսանկյունից, քանի որ ընտանեկան ծեսերն ու ժողովրդական հավատալիքները հասարակության պատմական հիշողության և մշակութային ինքնության կարևոր բաղադրիչներ են։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ազգագրության, բանահյուսության, մշակութային մարդաբանության, կրոնագիտության, ընտանիքի պատմության և ժողովրդական մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։