Ready-made Materials

Փոփոխուն ծախքերը այն ծախսերն են, որոնք փոխվում են արտադրության կամ վաճառքի ծավալի փոփոխության հետ՝ աճելով արտադրության ընդլայնման դեպքում և նվազելով դրա կրճատման ժամանակ, այսինքն՝ դրանք անմիջականորեն կախված են արտադրված կամ իրացված արտադրանքի քանակից։ Այս ծախքերի մեջ սովորաբար մտնում են հումքի և նյութերի ծախսերը, արտադրական աշխատողների աշխատավարձը (եթե հաշվարկվում է արտադրանքի ծավալից կախված), էներգիայի և վառելիքի ծախսերը, փաթեթավորման, տեղափոխման և այլ գործառնական ծախսեր, որոնք անմիջականորեն կապված են արտադրական գործընթացի իրականացման հետ։ Փոփոխուն ծախքերը կարևոր դեր ունեն ձեռնարկության ֆինանսական վերլուծության մեջ, քանի որ դրանց ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս գնահատել արտադրանքի ինքնարժեքը, հաշվարկել շահութաբերությունը և որոշել արտադրության օպտիմալ ծավալը։ Դրանք հակադրվում են հաստատուն ծախքերին, որոնք չեն փոխվում արտադրության ծավալից կախված և մնում են համեմատաբար կայուն կարճաժամկետ շրջանում։ Փոփոխուն ծախքերի ճիշտ կառավարումը հնարավորություն է տալիս ձեռնարկությանը բարձրացնել արդյունավետությունը, նվազեցնել ինքնարժեքը և բարելավել մրցունակությունը շուկայում։

Փողի էությունը պայմանավորված է նրա՝ որպես համընդհանուր համարժեքի և փոխանակման միջոցի դերով, որը թույլ է տալիս հեշտացնել ապրանքների և ծառայությունների փոխանակումը, հանդես գալ որպես արժեքի չափման միավոր, կուտակման միջոց և վճարման գործիք, և այն առաջացել է այն պատմական փուլում, երբ պարզ ապրանքափոխանակությունը այլևս չէր ապահովում արդյունավետ տնտեսական հարաբերություններ, ինչի արդյունքում ձևավորվեց մեկ ընդհանուր ընդունված փոխանակման միջոց։ Փողի էվոլյուցիան անցել է մի քանի փուլերով՝ սկսած ապրանքային փողերից (օրինակ՝ անասուններ, աղ, մորթիներ), հետո՝ մետաղական փողերի (ոսկի, արծաթ, պղինձ), այնուհետև՝ թղթադրամների և վերջապես ժամանակակից անկանխիկ և էլեկտրոնային փողերի, որոնք հիմնված են բանկային համակարգերի և թվային տեխնոլոգիաների վրա, որտեղ արժեքը այլևս ֆիզիկական նյութով չէ ապահովված, այլ պետության և ֆինանսական համակարգի վստահությամբ։ Դրամական համակարգի էությունը արտահայտում է տվյալ երկրի կամ տնտեսական տարածքի փողի կազմակերպման, թողարկման և շրջանառության կանոնների ամբողջությունը, որը ներառում է դրամական միավորը, դրա թողարկման կարգը, փոխարժեքային ռեժիմը և դրամաշրջանառության վերահսկման մեխանիզմները, իսկ այն սովորաբար ղեկավարվում է կենտրոնական բանկի կողմից՝ ապահովելով գների կայունություն և ֆինանսական համակարգի հավասարակշռություն։ Դրամական զանգվածը (money supply) ներկայացնում է տնտեսությունում շրջանառվող փողի ընդհանուր ծավալը՝ ներառելով կանխիկ դրամը, բանկային ավանդները և այլ բարձր իրացվելի ֆինանսական գործիքներ, և այն բաժանվում է տարբեր ագրեգատների (օրինակ՝ M0, M1, M2), որոնք արտացոլում են փողի իրացվելիության տարբեր մակարդակները։ Դրամական զանգվածի փոփոխությունները ուղղակի ազդեցություն ունեն գնաճի, տնտեսական աճի և տոկոսադրույքների վրա, քանի որ փողի ավելցուկը կարող է առաջացնել գնաճային ճնշումներ, իսկ դրա կրճատումը՝ տնտեսական ակտիվության դանդաղում։ Ընդհանուր առմամբ, փողի էությունը, նրա պատմական զարգացումը, դրամական համակարգի կառուցվածքը և դրամական զանգվածի կառավարումը կազմում են ժամանակակից դրամավարկային քաղաքականության հիմքը։

Ֆինանսների էությունը պայմանավորված է հասարակության մեջ ձևավորվող տնտեսական հարաբերություններով, որոնք կապված են դրամական միջոցների ձևավորման, բաշխման և օգտագործման հետ, և դրանք առաջանում են պետության, ձեռնարկությունների և բնակչության միջև եկամուտների ու ծախսերի շարժի գործընթացում, հատկապես այն փուլում, երբ ապրանքային արտադրությունն ու դրամական շրջանառությունը դառնում են տնտեսության հիմնական կազմակերպման ձևը, ինչի արդյունքում ֆինանսները հանդես են գալիս որպես պետության և տնտեսության կառավարման կարևոր գործիք։ Ֆինանսների ծագումը կապված է ապրանքադրամական հարաբերությունների զարգացման, պետության առաջացման և հարկային համակարգերի ձևավորման հետ, երբ անհրաժեշտություն է առաջացել կենտրոնացված դրամական միջոցների ստեղծման՝ պետական կարիքների, ռազմական, սոցիալական և վարչական ծախսերի ֆինանսավորման համար։ Դրամաշրջանառությունը ներկայացնում է տնտեսության մեջ փողի շարունակական շարժը՝ ապրանքների և ծառայությունների փոխանակման, աշխատավարձերի վճարման, հարկերի հավաքագրման և վարկային հարաբերությունների միջոցով, և այն կարող է լինել կանխիկ և անկանխիկ ձևերով, որտեղ ժամանակակից տնտեսություններում գերակշռում է անկանխիկ դրամաշրջանառությունը՝ բանկային համակարգի և էլեկտրոնային վճարումների զարգացման շնորհիվ։ Դրամի շրջապտույտի արագությունը ցույց է տալիս, թե միջին հաշվով մեկ դրամային միավորը քանի անգամ է օգտագործվում որոշակի ժամանակահատվածում ապրանքների և ծառայությունների փոխանակման համար, և այն կարևոր մակրոտնտեսական ցուցանիշ է, որը ազդում է գների մակարդակի, գնաճի և տնտեսական ակտիվության վրա։ Դրամի արագության աճը սովորաբար վկայում է տնտեսական ակտիվության բարձրացման կամ գնաճային ճնշումների մասին, իսկ դրա նվազումը կարող է ցույց տալ տնտեսական դանդաղում կամ փողի նկատմամբ պահանջարկի աճ։ Ընդհանուր առմամբ, ֆինանսները, դրամաշրջանառությունը և դրամի շրջապտույտի արագությունը միասին ձևավորում են տնտեսության ֆինանսական համակարգի հիմնական մեխանիզմները, որոնք ապահովում են ռեսուրսների բաշխումն ու տնտեսական գործընթացների կայունությունը։

Հաշվապահական հաշվառման նշանակությունը կայանում է նրանում, որ այն հանդիսանում է տնտեսավարող սուբյեկտների ֆինանսատնտեսական գործունեության համակարգված գրանցման, դասակարգման, ամփոփման և վերլուծության հիմնական գործիք, որը հնարավորություն է տալիս ստանալ ճշգրիտ և ամբողջական տեղեկատվություն կազմակերպության գույքի, պարտավորությունների, եկամուտների և ծախսերի վերաբերյալ։ Հաշվապահական հաշվառումը ապահովում է կառավարման համար անհրաժեշտ տեղեկատվական բազա, որի հիման վրա ղեկավարությունը կարող է ընդունել հիմնավորված տնտեսական որոշումներ, գնահատել ձեռնարկության ֆինանսական վիճակը, պլանավորել գործունեությունը և վերահսկել ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը։ Բացի ներքին կառավարչական նշանակությունից, հաշվապահական հաշվառումը ունի նաև արտաքին կարևորություն, քանի որ այն ծառայում է պետության հարկային մարմիններին, ներդրողներին, վարկատուներին և այլ շահառուներին՝ ապահովելով թափանցիկություն և հաշվետվողականություն։ Դրա միջոցով հնարավոր է գնահատել կազմակերպության շահութաբերությունը, վճարունակությունը և ֆինանսական կայունությունը, ինչպես նաև կանխել ֆինանսական խախտումները և ապահովել օրենսդրական պահանջների կատարումը։ Հաշվապահական հաշվառման ճիշտ կազմակերպումը նպաստում է տնտեսական գործունեության արդյունավետության բարձրացմանը, ռիսկերի նվազեցմանը և կազմակերպության երկարաժամկետ զարգացմանը։

Ժամանակակից էկոլոգիական կրթության ռազմավարական ուղղությունները Հայաստանի Հանրապետությունում ձևավորվում են կայուն զարգացման գաղափարախոսության, բնապահպանական անվտանգության ապահովման և հասարակության էկոլոգիական գիտակցության բարձրացման անհրաժեշտության հիման վրա՝ նպատակ ունենալով կրթական համակարգի բոլոր մակարդակներում ձևավորել բնության նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունք և գիտակցված վարքագիծ։ Այս ռազմավարական ուղղությունները ներառում են էկոլոգիական կրթության ինտեգրումը դպրոցական և բարձրագույն կրթական ծրագրերում՝ որպես միջառարկայական բաղադրիչ, բնապահպանական արժեքների և կայուն զարգացման սկզբունքների ուսուցումը վաղ տարիքից, ինչպես նաև գործնական հմտությունների ձևավորումը՝ կապված բնության պահպանության, ռեսուրսների խնայող օգտագործման և թափոնների կառավարման հետ։ Կարևոր ուղղություններից է նաև ուսուցիչների մասնագիտական պատրաստվածության բարձրացումը և նրանց շարունակական վերապատրաստումը, որպեսզի նրանք կարողանան ժամանակակից մեթոդներով փոխանցել էկոլոգիական գիտելիքները և ձևավորել սովորողների ակտիվ քաղաքացիական դիրքորոշում։ Զուգահեռաբար զարգանում են ոչ ֆորմալ կրթության ձևերը՝ էկոլոգիական ակումբներ, երիտասարդական նախաձեռնություններ, հասարակական կազմակերպությունների ծրագրեր և համայնքային նախագծեր, որոնք նպաստում են գործնական ներգրավվածությանը և բնապահպանական խնդիրների լուծմանը տեղական մակարդակում։ Ռազմավարական ուղղությունների մեջ կարևոր տեղ ունի նաև տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառումը կրթական գործընթացում՝ էլեկտրոնային ռեսուրսների, ինտերակտիվ հարթակների և հեռավար ուսուցման միջոցով էկոլոգիական գիտելիքների տարածման համար։ Այս քաղաքականությունը համակարգվում է պետական կրթական կառույցների, մասնավորապես Ministry of Education, Science, Culture and Sports of the Republic of Armenia-ի կողմից՝ համագործակցելով բնապահպանական կազմակերպությունների և միջազգային գործընկերների հետ, ինչը հնարավորություն է տալիս համապատասխանեցնել ազգային կրթական համակարգը գլոբալ էկոլոգիական կրթության չափանիշներին և ապահովել երկարաժամկետ կայուն զարգացման նպատակների իրականացումը Armenia-ում։

Ձեռնարկության միջոցները այն բոլոր տնտեսական ռեսուրսներն են, որոնք անհրաժեշտ են նրա արտադրական և տնտեսական գործունեությունը իրականացնելու համար, և դրանք ներառում են ինչպես նյութական ակտիվներ՝ շենքեր, սարքավորումներ, հումք, արտադրական պաշարներ, այնպես էլ ոչ նյութական ակտիվներ՝ արտոնագրեր, լիցենզիաներ, ծրագրային ապահովում և կազմակերպական արժեքներ, ինչպես նաև դրամական միջոցներ և դրանց համարժեքներ, որոնք ապահովում են ընթացիկ հաշվարկների իրականացումը։ Ձեռնարկության միջոցները սովորաբար բաժանվում են հիմնական (երկարաժամկետ օգտագործման ակտիվներ) և շրջանառու միջոցների (կարճաժամկետ օգտագործման և արագ սպառվող ակտիվներ), որոնց համադրությունը ձևավորում է արտադրական գործընթացի նյութական հիմքը և ապահովում է ձեռնարկության գործունեության շարունակականությունը։ Այս միջոցների ձևավորման աղբյուրները բաժանվում են սեփական և փոխառու աղբյուրների։ Սեփական աղբյուրների մեջ են մտնում կանոնադրական կապիտալը, շահույթը, ամորտիզացիոն հատկացումները և այլ ներքին ֆինանսական ռեսուրսներ, որոնք գտնվում են ձեռնարկության լիարժեք տնօրինման տակ, մինչդեռ փոխառու աղբյուրները ներառում են բանկային վարկերը, պարտատոմսերի թողարկումը, մատակարարների պարտքերը և այլ արտաքին ֆինանսավորման ձևեր, որոնք ժամանակավոր են և ենթադրում են վերադարձման պարտավորություն։ Այս կառուցվածքը թույլ է տալիս ձեռնարկությանը հավասարակշռել ֆինանսական անկախությունն ու զարգացման հնարավորությունները՝ ըստ ռիսկերի և եկամտաբերության։

Ինվեստիցիոն գործունեությունը տնտեսական գործընթաց է, որի ընթացքում իրականացվում է կապիտալի ներդրում տարբեր ոլորտներում՝ նպատակ ունենալով ստանալ եկամուտ, ապահովել արտադրական կարողությունների ընդլայնում կամ բարձրացնել տնտեսական արդյունավետությունը, և այն կարող է ընդգրկել ինչպես իրական ներդրումներ (արտադրություն, ենթակառուցվածքներ, շինարարություն), այնպես էլ ֆինանսական ներդրումներ (արժեթղթեր, բաժնետոմսեր, պարտատոմսեր), որտեղ հիմնական նպատակն է կապիտալի աճը և ռիսկի ու եկամտաբերության օպտիմալ համադրությունը։ Ինվեստիցիոն գործունեությունը կարևոր դեր ունի տնտեսական աճի ապահովման մեջ, քանի որ այն խթանում է նոր տեխնոլոգիաների ներդրումը, աշխատատեղերի ստեղծումը և արտադրողականության բարձրացումը։ Ինվեստիցիոն քաղաքականությունը պետության կամ կազմակերպության կողմից իրականացվող նպատակային միջոցառումների համակարգ է, որը ուղղված է ներդրումային միջավայրի ձևավորմանը, ներդրումների խրախուսմանը և դրանց արդյունավետ ուղղորդմանը դեպի տնտեսության առաջնահերթ ոլորտներ։ Այն ներառում է հարկային և մաքսային արտոնություններ, պետական երաշխիքներ, կարգավորող դաշտի բարելավում, օտարերկրյա ներդրումների ներգրավման ծրագրեր և ռազմավարական զարգացման ուղղությունների սահմանում։ Ինվեստիցիոն քաղաքականության նպատակն է ապահովել կայուն և կանխատեսելի միջավայր ներդրողների համար, նվազեցնել ռիսկերը և բարձրացնել տնտեսության մրցունակությունը։

Առևտրի տնտեսական օգուտները պայմանավորված են նրանով, որ այն նպաստում է ռեսուրսների ավելի արդյունավետ բաշխմանը, արտադրության մասնագիտացման խորացմանը և ընդհանուր բարեկեցության աճին՝ ինչպես ազգային, այնպես էլ միջազգային մակարդակներում, քանի որ երկրների և տնտեսավարող սուբյեկտների միջև ապրանքների ու ծառայությունների փոխանակումը թույլ է տալիս յուրաքանչյուր կողմին կենտրոնանալ այն ապրանքների արտադրության վրա, որոնցում ունի համեմատական առավելություն, ինչի արդյունքում բարձրանում է արտադրողականությունը և նվազում է արտադրության ընդհանուր ծախսը։ Առևտուրը նաև ընդլայնում է սպառողական ընտրությունը՝ հնարավորություն տալով մարդկանց օգտվել ավելի լայն տեսականու ապրանքներից և ծառայություններից, որոնք հնարավոր չէ կամ անարդյունավետ է արտադրել տեղական պայմաններում, միաժամանակ խթանելով մրցակցությունը, ինչը ստիպում է արտադրողներին բարելավել որակը և նվազեցնել գները։ Բացի այդ, միջազգային առևտուրը նպաստում է տեխնոլոգիաների, գիտելիքների և նորարարությունների տարածմանը, քանի որ երկրների միջև տնտեսական կապերը արագացնում են առաջադեմ փորձի փոխանցումը և արտադրական գործընթացների արդիականացումը, ինչը երկարաժամկետ հեռանկարում նպաստում է տնտեսական աճին։ Առևտրի զարգացման արդյունքում ձևավորվում են նաև նոր աշխատատեղեր, ընդլայնվում են արդյունաբերական և ծառայությունների ոլորտները, աճում են պետական եկամուտները հարկերի և մաքսատուրքերի միջոցով, իսկ տնտեսությունները դառնում են ավելի ինտեգրված և դիմակայուն արտաքին շուկաների փոփոխություններին։ Ընդհանուր առմամբ, առևտուրը հանդիսանում է տնտեսական զարգացման հիմնական շարժիչ ուժերից մեկը, որը բարձրացնում է արդյունավետությունը, խթանում մրցակցությունը և նպաստում հասարակությունների կենսամակարդակի բարելավմանը։

Տեղական բյուջեները Հայաստանի Հանրապետության բյուջետային համակարգի կարևոր բաղադրիչն են և արտահայտում են համայնքների ֆինանսական ինքնուրույնությունը՝ ապահովելով տեղական ինքնակառավարման մարմինների գործունեության ֆինանսավորումը, սոցիալական ծառայությունների մատուցումը և համայնքային զարգացման ծրագրերի իրականացումը, որտեղ դրանք ծառայում են որպես պետական ֆինանսական համակարգի դեկենտրոնացված մակարդակ, որը մոտ է բնակչությանը և ուղղված է տեղական կարիքների բավարարմանը։ ՀՀ բյուջետային համակարգում տեղական բյուջեները ձևավորվում են հիմնականում հարկային և ոչ հարկային եկամուտների, պետական սուբվենցիաների և դոտացիաների հաշվին, իսկ դրանց կառավարման պատասխանատուները համայնքների ղեկավարներն ու ավագանիներն են՝ պետական վերահսկողության ընդհանուր շրջանակում։ Տեղական բյուջեների դերը հատկապես կարևոր է տարածքային զարգացման անհավասարությունների նվազեցման, ենթակառուցվածքների բարելավման, կոմունալ ծառայությունների կազմակերպման և սոցիալական ծրագրերի իրականացման տեսանկյունից, քանի որ դրանք թույլ են տալիս ավելի ճկուն և արագ արձագանքել բնակչության տեղական խնդիրներին։ Միաժամանակ տեղական բյուջեները նպաստում են ժողովրդավարական կառավարմանը՝ ապահովելով համայնքային մասնակցություն ֆինանսական որոշումների կայացման գործընթացում և բարձրացնելով թափանցիկության մակարդակը։ Սակայն ՀՀ-ում տեղական բյուջեների համակարգը դեռևս ունի սահմանափակ ֆինանսական ինքնուրույնություն, քանի որ համայնքների մեծ մասը զգալիորեն կախված է պետական բյուջեից փոխանցվող միջոցներից, ինչը որոշակիորեն սահմանափակում է նրանց ինքնուրույն զարգացման հնարավորությունները և պահանջում է բյուջետային ապակենտրոնացման շարունակական բարեփոխումներ։

Գերմանիայի ֆինանսական համակարգը համարվում է Եվրոպայի ամենազարգացած և կայուն համակարգերից մեկը և բնութագրվում է բանկային գերիշխող մոդելով, բարձր կարգավորման մակարդակով և եվրոգոտու ֆինանսական ինտեգրմամբ, որտեղ կենտրոնական դեր է խաղում Germany-ի մակրոտնտեսական քաղաքականությունը և ինստիտուցիոնալ կայունությունը։ Համակարգի հիմքում կանգնած է երկաստիճան բանկային կառուցվածքը՝ բաղկացած կոմերցիոն բանկերից, խնայողական բանկերից (Sparkassen) և կոոպերատիվ բանկերից, ինչպես նաև ուժեղ կենտրոնական բանկից՝ Deutsche Bundesbank-ից, որը պատմականորեն մեծ դեր է ունեցել դրամավարկային կայունության պահպանման գործում, իսկ այսօր իր գործառույթները հիմնականում իրականացնում է Եվրոպական կենտրոնական բանկի համակարգում։ Դրամավարկային քաղաքականությունը ձևավորվում է եվրոգոտու մակարդակում՝ European Central Bank-ի կողմից, ինչը ապահովում է միասնական տոկոսադրույքային և գնաճի վերահսկման քաղաքականություն անդամ երկրների համար։ Գերմանական ֆինանսական համակարգի առանձնահատկություններից է նաև բանկերի բարձր ներգրավվածությունը տնտեսության ֆինանսավորման մեջ, որտեղ բանկային վարկավորումը ավելի մեծ դեր ունի, քան կապիտալի շուկաները՝ ի տարբերություն, օրինակ, անգլոսաքսոնական մոդելի։ Միևնույն ժամանակ, զարգացած է նաև կապիտալի շուկան՝ հատկապես ֆոնդային բորսան՝ Deutsche Börse, որը Ֆրանկֆուրտում կենտրոնացած հիմնական ֆինանսական հարթակն է և ապահովում է բաժնետոմսերի, պարտատոմսերի և այլ ֆինանսական գործիքների առևտուրը։ Համակարգի կարևոր առանձնահատկություններից է նաև ֆինանսական վերահսկողության խիստ կարգավորումը՝ ուղղված բանկային կայունության, սպառողների պաշտպանության և ֆինանսական ռիսկերի նվազեցման ապահովմանը, ինչպես նաև երկարաժամկետ ներդրումների խրախուսումը արդյունաբերության և ինովացիոն ոլորտներում։

Անցումային տնտեսության պայմաններում հասարակության սոցիալական կառուցվածքը բնութագրվում է խորքային փոփոխություններով, որոնք առաջանում են կենտրոնացված պլանային տնտեսությունից դեպի շուկայական հարաբերություններ անցման հետևանքով, ինչի արդյունքում փոխվում են սոցիալական խմբերի կազմը, եկամուտների բաշխումը, զբաղվածության ձևերը և սոցիալական շարժունակության մակարդակը։ Այս փուլում ձևավորվում են նոր սոցիալական շերտեր՝ ձեռնարկատերեր, մասնավոր հատվածի աշխատողներ, փոքր և միջին բիզնեսի սեփականատերեր, ինչպես նաև ֆինանսական և ծառայությունների ոլորտի մասնագետներ, մինչդեռ նախկին համակարգում գերիշխող պետական հատվածի աշխատողների դիրքը աստիճանաբար փոխվում է և հաճախ ուղեկցվում է սոցիալական անորոշությամբ։ Միաժամանակ նկատվում է սոցիալական անհավասարության աճ, քանի որ եկամուտների բաշխումը դառնում է ավելի տարբերակված, իսկ բնակչության որոշ խմբեր կարող են հայտնվել աղքատության կամ սոցիալական խոցելիության մեջ՝ պայմանավորված աշխատանքի կորստով, գնաճով և սոցիալական պաշտպանության մեխանիզմների ոչ բավարար զարգացմամբ։ Անցումային տնտեսությունում կարևոր դեր է ստանում նաև միջին դասի ձևավորումը, որը հանդիսանում է սոցիալական կայունության հիմնական գործոններից մեկը, սակայն դրա ձևավորումը հաճախ դանդաղ և անհավասար գործընթաց է։ Զուգահեռաբար փոփոխվում են նաև կրթական և մասնագիտական պահանջները, ինչը նպաստում է սոցիալական շարժունակությանը՝ թույլ տալով որոշ անհատների բարձրանալ սոցիալական սանդուղքով, սակայն միաժամանակ առաջացնում է անհավասար հնարավորություններ տարբեր խմբերի միջև։ Ընդհանուր առմամբ, անցումային տնտեսությունում սոցիալական կառուցվածքը դառնում է ավելի դինամիկ, բազմաշերտ և երբեմն անկայուն, որտեղ սոցիալական հարաբերությունները ենթարկվում են շուկայի օրենքների ազդեցությանը և նոր տնտեսական իրականությանը հարմարվելու գործընթացին։

Բյուջեն որպես տնտեսական կատեգորիա արտահայտում է պետության կենտրոնացված դրամական ֆոնդերի ձևավորման, բաշխման և օգտագործման համակարգը, որը ցույց է տալիս տնտեսական հարաբերությունները պետության, տնտեսավարող սուբյեկտների և բնակչության միջև՝ հարկերի, պետական ծախսերի և այլ ֆինանսական հոսքերի միջոցով, իսկ դրա հիմնական դերը կայանում է տնտեսական կայունության ապահովման, սոցիալական քաղաքականության իրականացման և պետական զարգացման առաջնահերթությունների ֆինանսավորման մեջ։ ՀՀ պետական բյուջեն հանդիսանում է երկրի ֆինանսական հիմնական պլանը, որը տարեկան կտրվածքով սահմանում է եկամուտների և ծախսերի կառուցվածքը՝ ընդգրկելով հարկային և ոչ հարկային եկամուտներ, պետական պարտքի կառավարում, ինչպես նաև ծախսեր սոցիալական, կրթական, առողջապահական, պաշտպանական և ենթակառուցվածքային ոլորտներում, և դրա ձևավորումն ու իրականացումը համակարգվում է ՀՀ կառավարության և մասնավորապես Ministry of Finance of the Republic of Armenia-ի կողմից՝ համաձայն պետական ֆինանսական քաղաքականության։ Բյուջետային գործընթացը ներառում է պլանավորում, հաստատում, կատարում և վերահսկողություն փուլերը, որոնք նպատակ ունեն ապահովել միջոցների արդյունավետ օգտագործում և ֆինանսական կարգապահություն, իսկ դրա տնտեսական նշանակությունը արտահայտվում է նաև մակրոտնտեսական կայունության պահպանմամբ, ՀՆԱ-ի աճի խթանմամբ և պետական պարտքի կայուն կառավարմամբ։

ՔԱՄԵԼՍ (CAMELS) համակարգը բանկերի ֆինանսական վիճակի համապարփակ գնահատման միջազգային ընդունված մեթոդաբանություն է, որը օգտագործվում է բանկային վերահսկող մարմինների կողմից՝ բանկերի կայունությունը, ռիսկայնությունը և գործունեության որակը գնահատելու համար՝ վեց հիմնական բաղադրիչների միջոցով՝ կապիտալի բավարարություն (Capital adequacy), ակտիվների որակ (Asset quality), կառավարման որակ (Management quality), եկամտաբերություն (Earnings), իրացվելիություն (Liquidity) և շուկայական ռիսկի զգայունություն (Sensitivity to market risk)։ Կապիտալի բավարարությունը գնահատում է բանկի սեփական միջոցների մակարդակը և նրա կարողությունը դիմակայելու հնարավոր կորուստներին, ակտիվների որակը ցույց է տալիս վարկային պորտֆելի առողջությունը և չվերադարձվող վարկերի մակարդակը, կառավարման որակը վերաբերում է բանկի ղեկավարության արդյունավետությանը, ներքին վերահսկողությանը և ռազմավարական որոշումների որակին, եկամտաբերությունը բնութագրում է բանկի շահույթ ստանալու կարողությունը և ֆինանսական կայունությունը ժամանակի ընթացքում, իրացվելիությունը գնահատում է բանկի ունակությունը ժամանակին կատարել իր պարտավորությունները՝ ապահովելով բավարար դրամական միջոցներ, իսկ շուկայական ռիսկի զգայունությունը ցույց է տալիս, թե որքանով է բանկը ենթակա տոկոսադրույքների, փոխարժեքների և շուկայի այլ տատանումների ազդեցությանը։ Այս համակարգի կիրառումը թույլ է տալիս ստանալ բանկի ընդհանուր առողջական վիճակի ամփոփ գնահատական, բացահայտել թույլ կողմերը և ռիսկերը, համեմատել տարբեր բանկեր միմյանց հետ և ժամանակին ձեռնարկել կարգավորիչ կամ կառավարչական միջոցներ՝ ֆինանսական կայունությունը պահպանելու համար, հատկապես բանկային համակարգի ճգնաժամերի կանխարգելման և ներդրողների վստահության բարձրացման նպատակով։

Կիպրոսի հիմնախնդիրները վերաբերում են կղզու երկարատև քաղաքական և տարածքային բաժանմանը, որը ձևավորվել է էթնիկ հույների և թուրքերի միջև պատմական լարվածությունների, արտաքին միջամտությունների և տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքական շահերի ազդեցությամբ, որի արդյունքում Կիպրոսը փաստացի բաժանված է երկու մասի՝ Կիպրոսի Հանրապետության վերահսկվող հարավային հատվածի և ինքնահռչակ Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետության տարածքի, որը ճանաչվում է միայն Թուրքիայի կողմից։ Հիմնախնդրի առանցքային իրադարձություններից է 1974 թվականի թուրքական ռազմական միջամտությունը՝ 1974 Turkish invasion of Cyprus, որը հետևեց Հունաստանի կողմից աջակցվող պետական հեղաշրջման փորձին և հանգեցրեց կղզու փաստացի բաժանմանը, բնակչության զանգվածային տեղաշարժերին և երկարաժամկետ քաղաքական հակամարտության խորացմանը։ Այս իրավիճակում կարևոր դեր ունի նաև ՄԱԿ-ի խաղաղապահ ներկայությունը՝ United Nations Peacekeeping Force in Cyprus, որը վերահսկում է բուֆերային գիծը և փորձում է կանխել զինված բախումները երկու կողմերի միջև։ Կիպրոսի հիմնախնդիրը նաև սերտորեն կապված է Հունաստանի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունների լարվածության հետ, որտեղ Turkey-ի և Greece-ի մրցակցային շահերը շարունակում են ազդել բանակցային գործընթացների վրա, իսկ Cyprus-ը որպես պետություն հանդիսանում է Եվրոպական միության անդամ, սակայն չի վերահսկում ամբողջ կղզու տարածքը, ինչը ստեղծում է իրավական, քաղաքական և անվտանգության բարդություններ։ Հիմնախնդրի մեջ ներառված են նաև տարածքային սահմանների չճանաչվածության հարցը, փախստականների և սեփականության իրավունքների խնդիրները, ռազմական ներկայության շարունակականությունը և միավորման բանակցությունների բազմամյա, բայց դեռևս չավարտված գործընթացը, որոնք միասին Կիպրոսի հարցը դարձնում են ժամանակակից միջազգային քաղաքականության ամենաբարդ և երկարատև հակամարտություններից մեկը։