Ժամանակակից էկոլոգիական կրթության ռազմավարական ուղղությունները ՀՀ-ում

Գրականություն

Գրքում ներկայացվում է Մեխեր անվան գլխավոր հերոսի ճանապարհորդությունը և հոգևոր փորձառությունները, պատմությունը զարգանում է անցյալի և ներկայի շերտերի միջոցով՝ ուսումնասիրելով անձնական ինքնաճանաչումը, ընտանեկան և սոցիալական հարաբերությունները, մշակութային և հոգևոր արժեքների պահպանման խնդիրները, վեպը համադրում է դրամատիկ և փիլիսոփայական մոտեցումները, ներկայացնում է հերոսի ներքին պայքարը, ընտրությունները և դրանց հետևանքները, գիրքը ընդգծում է մարդկային արժեքների, բարոյականության և ինքնազարգացման կարևորությունը, դիտարկվում են հասարակական փոփոխությունների ազդեցությունը անհատի ճակատագրի վրա և անցյալի հիշողությունների դերը, տեխնիկապես աշխատված լեզուն և պատկերավոր ոճը նպաստում են ընթերցողի մտավոր և էմոցիոնալ ներգրավվածությանը, վեպը միավորում է սոցիալական, հոգեբանական և մշակութային շերտերը՝ բացահայտելով արդի և պատմական միջավայրի ներգործությունը մարդու ներաշխարհի վրա, գրքի կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին դիտարկել գործողությունները ինչպես ժամանակային, այնպես էլ գաղափարական փոխհարաբերությունների միջոցով, գիրքը ծառայում է որպես արժեքավոր ընթերցանության նյութ երիտասարդ և չափահաս ընթերցողների համար, նպաստելով ինքնակրթությանը, մշակութային գիտակցության զարգացմանը և հոգևոր խորացմանը, «Дверь Мехера»-ն ընթերցողին հրավիրում է մտորելու կյանքի, ընտրությունների և մարդի ներքին աշխարհին առնչվող հարցերի շուրջ։

Իրավաբանություն

Իրավագիտական և պատմաիրավական բնույթի գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում դատախազության մարմինների ձևավորման, ինստիտուցիոնալ զարգացման, կազմակերպական կառուցվածքի և գործունեության իրավական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով 1922–1998 թվականների պատմական ժամանակահատվածը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է դատախազության՝ որպես պետական իրավապահ և վերահսկողական համակարգի կարևոր ինստիտուտի զարգացման օրինաչափությունների, իրավասությունների փոփոխությունների, պետական կառավարման համակարգում ունեցած դիրքի և գործունեության կազմակերպման սկզբունքների բացահայտման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաստատմանը հաջորդած պետական և իրավական վերափոխումները, դատախազական համակարգի ստեղծման պատմական նախադրյալները, խորհրդային իրավակարգի պայմաններում դրա գործունեության առանձնահատկությունները և Հայաստանի Հանրապետության անկախության վերականգնումից հետո իրականացված իրավական ու կազմակերպական փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի 1920-ական թվականների սկզբի իրավական բարեփոխումները, երբ ձևավորվում էին խորհրդային պետական կառավարման, արդարադատության և իրավապահ մարմինների կազմակերպման նոր սկզբունքները։ Դատախազության համակարգի զարգացման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են տարբեր ժամանակաշրջաններում սահմանվել դատախազական մարմինների իրավասությունները, վերահսկողական գործառույթները, ենթակայության հարաբերությունները և փոխգործակցությունը պետական այլ հաստատությունների հետ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է խորհրդային Հայաստանի դատախազության կազմակերպական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով Խորհրդային Միության միասնական իրավական համակարգի ազդեցությունը հանրապետական իրավապահ մարմինների գործունեության վրա։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն կենտրոնացված կառավարման, դատախազական հսկողության, ծառայողական ենթակայության և օրինականության ապահովման վերաբերյալ խորհրդային իրավական պատկերացումները։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել դատախազության գործունեությունը կարգավորող սահմանադրական դրույթները, օրենսդրական ակտերը, ենթաօրենսդրական կարգավորումները և կազմակերպական որոշումները, որոնք տարբեր ժամանակաշրջաններում սահմանել են համապատասխան մարմինների լիազորություններն ու պարտականությունները։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում դատախազական հսկողության պատմական ձևերը, քրեական հետապնդման կազմակերպումը, նախաքննության նկատմամբ վերահսկողությունը, դատարաններում մեղադրանքի պաշտպանությունը և պետական մարմինների գործունեության օրինականության ապահովման հետ կապված գործառույթները։ Նման իրավասությունների ուսումնասիրությունը կարևոր է դատախազության դերի և իրավական կարգավիճակի պատմական փոփոխությունները հասկանալու համար։ Հետազոտության թեմատիկան ընդգրկում է նաև դատախազության և դատարանների, քննչական մարմինների, ներքին գործերի համակարգի ու պետական կառավարման այլ հաստատությունների փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի իրավապահ մարմինների միջև լիազորությունների սահմանազատման, գործառնական համագործակցության և իրավական պատասխանատվության մեխանիզմների ուսումնասիրությունը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է խորհրդային իրավական համակարգի զարգացման տարբեր փուլերում դատախազության գործունեության փոփոխությունների վերլուծությունը։ Այդ գործընթացները պայմանավորված էին պետական կառավարման համակարգի վերակազմակերպումներով, օրենսդրության փոփոխություններով, իրավապահ քաղաքականության առաջնահերթություններով և դատախազական հսկողության վերաբերյալ իրավական մոտեցումների զարգացմամբ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև դատախազական կադրերի պատրաստման, նշանակման, ծառայողական կարգապահության, մասնագիտական պատասխանատվության և կազմակերպական կառավարման առանձնահատկությունները։ Պատմաիրավական տեսանկյունից կարևոր է ուսումնասիրել, թե ինչպես են դատախազության կազմակերպական սկզբունքները և իրավական գործառույթները փոխվել պետական համակարգի զարգացման տարբեր փուլերում։ Առանձին նշանակություն ունի Հայաստանի անկախության վերականգնմանը հաջորդած ժամանակաշրջանը, երբ անհրաժեշտություն առաջացավ վերանայելու պետական մարմինների գործունեության իրավական հիմքերը և դրանք համապատասխանեցնելու ինքնիշխան պետության սահմանադրական ու օրենսդրական համակարգին։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի 1990-ական թվականների իրավական բարեփոխումները, պետական իշխանության մարմինների վերակազմակերպումը և դատախազության տեղը նոր ձևավորվող սահմանադրական կարգում։ Հայաստանի Հանրապետության 1995 թվականի Սահմանադրության ընդունումը կարևոր հանգրվան էր պետական իշխանության կազմակերպման և դատախազության սահմանադրական կարգավիճակի զարգացման տեսանկյունից։ Հետազոտության թեմատիկան կարող է ընդգրկել սահմանադրական դրույթների և դատախազության գործունեությունը կարգավորող օրենսդրության փոխհարաբերությունը, իրավասությունների իրավական ամրագրումը և կազմակերպական ինքնուրույնության ու հաշվետվողականության հիմնախնդիրները։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում 1998 թվականի դրությամբ դատախազական համակարգի կազմակերպաիրավական վիճակի գնահատումը՝ նախորդ պատմական փուլերի հետ համեմատության միջոցով։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է դատախազության գործունեության իրավական սկզբունքների ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ օրինականության, կենտրոնացվածության, իրավասությունների հստակ սահմանման, ծառայողական պատասխանատվության և պետական իշխանության մարմինների հետ փոխհարաբերությունների հարցերը։ Միաժամանակ դատախազության պատմական գործունեության գնահատման համար անհրաժեշտ է հաշվի առնել տարբեր ժամանակաշրջանների քաղաքական և իրավական միջավայրերի առանձնահատկությունները, քանի որ խորհրդային և անկախ պետականության պայմաններում դատախազական մարմինների կարգավիճակն ու գործառույթները ձևավորվել են տարբեր ինստիտուցիոնալ համակարգերում։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են կիրառվել պատմաիրավական, համեմատաիրավական, համակարգային, իրավանորմատիվ և ինստիտուցիոնալ վերլուծության մեթոդներ։ Նման մոտեցումները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու օրենսդրական փոփոխությունների հաջորդականությունը, համեմատելու դատախազության կազմակերպական կառուցվածքի տարբեր մոդելները և բացահայտելու իրավական կարգավորման զարգացման հիմնական միտումները։ Կարևոր նշանակություն ունեն պատմական իրավական ակտերի, սահմանադրական փաստաթղթերի, դատախազական համակարգի գործունեությանը վերաբերող պաշտոնական նյութերի և իրավագիտական գրականության ուսումնասիրությունները։ Դրանց համադրումը կարող է նպաստել դատախազության զարգացման պատմության առավել ամբողջական ներկայացմանը և իրավական ինստիտուտների շարունակականության ու փոփոխությունների բացահայտմանը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է Հայաստանի պետական և իրավական համակարգի զարգացման կարևորագույն ուղղություններից մեկի պատմական ուսումնասիրությամբ, ինչպես նաև դատախազության կազմակերպաիրավական հիմքերի ձևավորման և փոփոխության օրինաչափությունների բացահայտմամբ։ Հետազոտության կիրառական արժեքը կապված է դատախազական համակարգի պատմական փորձի գնահատման, իրավապահ մարմինների գործունեության իրավական կարգավորման ուսումնասիրության և պետական ինստիտուտների զարգացման վերաբերյալ գիտական պատկերացումների ընդլայնման հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբաններին, իրավունքի պատմաբաններին, դատախազության և այլ իրավապահ մարմինների մասնագետներին, պետական կառավարման հետազոտողներին, սահմանադրական և քրեական դատավարության իրավունքի մասնագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի իրավագիտական, պատմական, ինստիտուցիոնալ և աղբյուրագիտական նշանակություն՝ նպաստելով Հայաստանում դատախազության մարմինների ձևավորման, կազմակերպական զարգացման, իրավական կարգավիճակի, վերահսկողական և դատավարական գործառույթների, ինչպես նաև խորհրդային և անկախ պետականության պայմաններում դրանց գործունեության առանձնահատկությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Քաղաքագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է անկախ պետականության հաստատման պայմաններում Հայաստանի և հայկական սփյուռքի միջև հարաբերությունների ձևավորման ու զարգացման գործընթացի պատմաքաղաքական և հասարակական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն փոփոխություններն են, որոնք պետական անկախության պայմաններում նոր բնույթ հաղորդեցին հայրենիք–սփյուռք փոխհարաբերություններին՝ դրանք տեղափոխելով ոչ միայն մշակութային և ազգային ինքնության պահպանման, այլև պետական, տնտեսական, կրթական և կազմակերպական համագործակցության հարթություն։ Քննվում են փոխհարաբերությունների ձևավորման պատմական նախադրյալները, սփյուռքահայ համայնքների և կազմակերպությունների մասնակցությունը Հայաստանի հետ կապերի ընդլայնմանը, ինչպես նաև պետական հաստատությունների կողմից սփյուռքի հետ հարաբերությունների կազմակերպման մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում անկախ պետականության պայմաններում համահայկական համագործակցության նոր մեխանիզմների ձևավորմանը, փոխադարձ ակնկալիքների և առաջնահերթությունների փոփոխությանը և տարբեր համայնքների առանձնահատկությունների ազդեցությանը համագործակցության ձևերի վրա։ Ուսումնասիրվում են տնտեսական աջակցության, ներդրումների, բարեգործական նախաձեռնությունների, կրթության, գիտության, մշակույթի և հասարակական կապերի ոլորտներում իրականացված համագործակցության հիմնական ուղղությունները։ Կարևորվում է նաև սփյուռքի բազմազանությունը, քանի որ տարբեր երկրներում ձևավորված հայկական համայնքները տարբերվում են իրենց պատմական փորձով, կազմակերպական կառուցվածքով, սոցիալական պայմաններով և Հայաստանի հետ հարաբերությունների ձևերով։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև ազգային ինքնության, մշակութային ժառանգության պահպանման, հայոց լեզվի և կրթության խնդիրներին՝ դրանք դիտարկելով հայրենիք–սփյուռք հարաբերությունների երկարաժամկետ զարգացման տեսանկյունից։ Առանձին ուղղություն է պետական քաղաքականության և հասարակական նախաձեռնությունների փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը՝ պարզելու համար, թե ինչ դեր են ունեցել պետական մարմինները, ավանդական սփյուռքյան կառույցները, բարեգործական կազմակերպությունները և անհատական նախաձեռնությունները համագործակցության զարգացման տարբեր փուլերում։ Միաժամանակ կարող են ներկայացվել հարաբերություններում ի հայտ եկած կազմակերպական, սոցիալական և գաղափարական տարբերությունները՝ առանց դրանք միակողմանի գնահատելու։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը հայրենիք–սփյուռք հարաբերությունները ներկայացնում է որպես բազմաշերտ և փոփոխվող համակարգ, որի զարգացումը սերտորեն կապված է Հայաստանի պետականության կայացման, սփյուռքյան համայնքների ներքին փոփոխությունների և համահայկական համագործակցության նոր ձևերի առաջացման հետ։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է ենթակլինիկական մաստիտով հիվանդ կենդանիներից ստացվող կաթի բակտերիոլոգիական առանձնահատկությունների և դրա հետագա վերամշակման ազդեցության ուսումնասիրությանը՝ «Կյաշք» կաթնամթերքի որակի համատեքստում։ Ուսումնասիրության առանցքում կաթի մանրէաբանական անվտանգությունն է, քանի որ նույնիսկ այն դեպքերում, երբ կենդանիների մոտ հիվանդության արտահայտված կլինիկական նշաններ չկան, կաթում կարող են առկա լինել տարբեր ախտածին կամ պայմանական ախտածին միկրոօրգանիզմներ, որոնք կարող են ազդել ինչպես հումքի որակի, այնպես էլ պատրաստի արտադրանքի հատկությունների վրա։ Աշխատանքում կարևորվում է կաթի բակտոֆուգման գործընթացը՝ որպես մանրէաբանական կազմի ուսումնասիրման և հնարավոր ռիսկերի գնահատման միջոց, ինչպես նաև դրա կիրառական նշանակությունը կաթնամթերքի արտադրության մեջ։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում հում կաթի մանրէաբանական ցուցանիշներին, ենթակլինիկական մաստիտի առկայության հնարավոր ազդեցությանը, կաթի որակական հատկանիշների փոփոխություններին և արտադրական գործընթացի ընթացքում այդ գործոնների դրսևորմանը։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում այն հարցը, թե ինչպես կարող են սկզբնական հումքի մանրէաբանական առանձնահատկությունները անդրադառնալ պատրաստի կաթնամթերքի որակի, պահպանման կայունության, սննդային և օրգանոլեպտիկ հատկությունների վրա։ Աշխատությունը կապ է ստեղծում անասնաբուժական առողջության, կաթի հիգիենայի, մանրէաբանության և սննդամթերքի անվտանգության միջև՝ ընդգծելով կենդանիների առողջական վիճակի վերահսկման նշանակությունը բարձրորակ և անվտանգ կաթնամթերք ստանալու գործընթացում։ Ներկայացված նյութը կարող է օգտակար լինել անասնաբույժների, կաթի և կաթնամթերքի արտադրության մասնագետների, սննդի անվտանգության ոլորտի աշխատակիցների, մանրէաբանների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ դրա արդյունքները կարող են նպաստել կաթի հումքի որակի վերահսկման, ենթակլինիկական մաստիտի ժամանակին հայտնաբերման, արտադրական հիգիենայի բարելավման և վերջնական արտադրանքի անվտանգության ապահովման մոտեցումների կատարելագործմանը։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը ճանապարհորդական բնույթի ստեղծագործություն է, որտեղ ներկայացվում են կնոջ՝ տարբեր երկրներով և աշխարհամասերով կատարած երկարատև ճանապարհորդության ընթացքում ստացած տպավորությունները, դիտարկումներն ու անձնական փորձառությունները։ Պատումը համադրում է ճանապարհորդական օրագրի, հուշագրության, աշխարհագրական նկարագրության և ազգագրական դիտարկումների տարրերը՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ծանոթանալու այցելած վայրերի բնությանը, քաղաքներին, բնակավայրերին, կենցաղին և հասարակական կյանքին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր ժողովուրդների սովորույթներին, ավանդույթներին, հագուստին, սննդին, առօրյա հարաբերություններին և մշակութային առանձնահատկություններին։ Ներկայացվում են ճանապարհորդության կազմակերպման դժվարությունները, երկարատև տեղաշարժերի պայմանները, տրանսպորտային միջոցները և անծանոթ միջավայրերում ճանապարհորդի հանդիպած փորձությունները։ Բնության և աշխարհագրական միջավայրի նկարագրությունների միջոցով պատկերվում են տարբեր տարածաշրջանների լանդշաֆտները, կլիմայական պայմանները և բնական առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է նաև հեղինակի անձնական դիտանկյունը, որի շնորհիվ տարբեր հասարակությունների և մշակույթների նկարագրությունները ներկայացվում են անմիջական տպավորությունների ու հանդիպումների միջոցով։ Ստեղծագործությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև կանանց ճանապարհորդությունների պատմության տեսանկյունից՝ արտացոլելով այն ժամանակաշրջանի հասարակական պայմաններում ինքնուրույն ճանապարհորդելու փորձը և դրա հետ կապված սահմանափակումներն ու հնարավորությունները։ Պատմական, աշխարհագրական և մշակութային տեղեկությունների համադրումը ստեղծագործությանը տալիս է ոչ միայն գրական, այլև ճանաչողական արժեք։ Այն կարող է օգտակար լինել ճանապարհորդական գրականության, մշակութային պատմության, աշխարհագրության, ազգագրության և կանանց պատմության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

Ֆիզիկա

Ալիքային և քվանտային օպտիկայի բաժիններին նվիրված լաբորատոր աշխատանքների մեթոդական ձեռնարկ է, որտեղ ներկայացվում են օպտիկական երևույթների փորձարարական ուսումնասիրության հիմնական սկզբունքները, սարքավորումների կիրառման կանոնները և չափումների կատարման մեթոդները։ Գրքում ընդգրկված են լույսի միջամտության, դիֆրակցիայի, բևեռացման, ինտերֆերենցիայի, ինչպես նաև քվանտային օպտիկայի որոշ երևույթների ուսումնասիրությանը վերաբերող լաբորատոր աշխատանքներ։ Հեղինակը մանրամասն բացատրում է փորձերի կատարման հաջորդականությունը, անհրաժեշտ սարքավորումների կառուցվածքը և աշխատանքի անվտանգության կանոնները։ Յուրաքանչյուր փորձի համար տրվում են տեսական հիմքեր, հաշվարկային բանաձևեր, չափումների մշակման եղանակներ և արդյունքների վերլուծության ուղեցույցներ, ինչը թույլ է տալիս ուսանողներին ոչ միայն կատարել փորձը, այլ նաև հասկանալ դրա ֆիզիկական իմաստը։ Ձեռնարկը նպատակ ունի զարգացնել փորձարարական հմտություններ, գիտական մտածողություն և տվյալների վերլուծության կարողություններ։ Այն կարևոր ուսումնական աղբյուր է ֆիզիկայի և կիրառական գիտությունների ուսանողների, ինչպես նաև դասախոսների համար, ովքեր իրականացնում են լաբորատոր դասընթացներ օպտիկայի ոլորտում։