Դատախազության մարմինների զարգացումը Հայաստանում և նրանց գործունեության կազամակերպաիրավական հիմքերը /1922-1998 թթ.

Պատմություն

Այս հրատարակությունը մատենագիտական բնույթի արժեքավոր ցանկ է, որը ներկայացնում է 1917-1967 թվականներին հրատարակված սովետահայ գրքեր, որոնք չեն գտնվել Ալ․ Ֆ․ Մյասնիկյանի անվան հանրապետական գրադարանի ֆոնդերում։ Այն կազմված է որպես գրադարանային հավաքածուի բացերը բացահայտող և փաստագրող մասնագիտական նյութ՝ հնարավորություն տալով պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի հայերեն գրականության այն հատվածի մասին, որը բացակայում էր հանրապետության կարևորագույն գրադարանային ֆոնդերից։ Ցանկը հատկապես կարևոր է հայ գրքի մատենագիտական հաշվառման, գրադարանային հավաքածուների համալրման և պահպանության, ինչպես նաև խորհրդային շրջանի հայերեն հրատարակությունների հետազոտության համար։ Ներառված մատենագիտական տվյալները կարող են օգտակար լինել գրքի հրատարակության ժամանակագրությունը, թեմատիկ ընդգրկումը, հեղինակային կազմը և տվյալ շրջանի հրատարակչական գործունեությունը ուսումնասիրելու համար։ Հրատարակությունը արժեքավոր աղբյուր է նաև այն պատճառով, որ գրադարանային ֆոնդերում բացակայող հրատարակությունների արձանագրումը հնարավորություն է տալիս հետազոտողներին ուշադրություն դարձնել հազվադեպ, դժվար հասանելի կամ սահմանափակ պահպանված գրքերի վրա։ Այն կարող է ծառայել որպես գործնական ուղեցույց գրադարանագետների, մատենագետների, գրքագետների, պատմաբանների և հայագիտությամբ զբաղվող հետազոտողների համար՝ հատկապես խորհրդային Հայաստանի մշակութային, հրատարակչական և գրադարանային ժառանգությունն ուսումնասիրելիս։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ոչ միայն բացակայող գրքերի ցանկ է, այլև որոշակի ժամանակաշրջանի հայ գրքի մատենագիտական պատկերը վերականգնելու համար կարևոր փաստագրական նյութ, որը նպաստում է հայկական տպագիր ժառանգության հայտնաբերմանը, համակարգմանը և գիտական ուսումնասիրությանը։

Ֆիզիկա

Միջուկային զենքի մշակման և դրա փորձարկումների հիմնախնդիրը համարվում է մարդկության պատմության ամենաբարդ և հակասական գիտատեխնիկական ու քաղաքական խնդիրներից մեկը, քանի որ այն միաժամանակ կապված է գիտական առաջընթացի, ռազմական հզորության և գլոբալ անվտանգության սպառնալիքների հետ։ Միջուկային զենքի ստեղծումը հիմնված է ատոմային միջուկի ճեղքման և միաձուլման ընթացքում արտազատվող հսկայական էներգիայի վրա, ինչը հնարավորություն է տալիս փոքր քանակությամբ նյութից ստանալ չափազանց մեծ պայթյունային ուժ։ 20-րդ դարի կեսերից սկսած՝ տարբեր երկրներ սկսել են միջուկային ծրագրերի զարգացումը, ինչը հանգեցրել է սպառազինությունների մրցավազքի և միջազգային լարվածության աճի։ Միջուկային փորձարկումները, որոնք իրականացվել են ինչպես մթնոլորտում, այնպես էլ ստորգետնյա և ստորջրյա պայմաններում, ունեցել են ծանր բնապահպանական հետևանքներ՝ առաջացնելով ռադիոակտիվ աղտոտում, որը վնասել է մարդու առողջությունը, կենդանական աշխարհը և էկոհամակարգերը։ Այս փորձարկումների հետևանքով բազմաթիվ տարածաշրջաններում արձանագրվել են երկարաժամկետ հիվանդություններ, գենետիկական վնասներ և տարածքային աղետալի հետևանքներ։ Այդ պատճառով միջազգային հանրությունը աստիճանաբար սկսել է սահմանափակել և արգելել միջուկային փորձարկումները՝ կնքելով մի շարք պայմանագրեր, որոնք նպատակ ունեն նվազեցնել միջուկային վտանգը և կանխել շրջակա միջավայրի հետագա աղտոտումը։ Չնայած վերահսկողության մեխանիզմներին՝ միջուկային զենքի գոյությունը շարունակում է մնալ գլոբալ քաղաքականության կենտրոնական խնդիրներից մեկը, քանի որ այն կապված է ուժերի հավասարակշռության, զսպման ռազմավարությունների և միջազգային հարաբերությունների բարդ համակարգի հետ։ Այս հիմնախնդիրը ընդգծում է գիտության պատասխանատվության կարևորությունը և մարդկության ընդհանուր պարտականությունը՝ կանխելու այնպիսի զարգացումներ, որոնք կարող են սպառնալ ամբողջ քաղաքակրթության անվտանգությանը։

Այլ առարկաներ

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է պատանիների համար նախատեսված նոր գրքերի տեղեկատվական ընտրանի, որը նպատակ ունի օգնել երիտասարդ ընթերցողներին կողմնորոշվել ժամանակակից գրականության բազմազան դաշտում և գտնել իրենց հետաքրքրություններին համապատասխան ընթերցանություն։ Ցանկում ընդգրկված են տարբեր ժանրերի ստեղծագործություններ՝ արկածային և ֆանտաստիկ պատմություններ, գիտահանրամատչելի գրքեր, սոցիալ-հոգեբանական վեպեր, ինչպես նաև կրթական և ճանաչողական բնույթի հրատարակություններ, որոնք նպաստում են պատանեկան մտածողության, երևակայության և արժեքային համակարգի ձևավորմանը։ Նյութը առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձնում այն գրքերին, որոնք զարգացնում են քննադատական մտածողությունը, ստեղծագործական մոտեցումը և գիտելիքի նկատմամբ հետաքրքրությունը՝ միաժամանակ աջակցելով ընթերցանության մշակույթի ձևավորմանը։ Տեղեկատվական ցանկը նաև ընդգծում է ժամանակակից մանկապատանեկան գրականության դերը անձի սոցիալականացման, ինքնաճանաչման և աշխարհընկալման ընդլայնման գործընթացներում՝ ներկայացնելով գրքեր, որոնք կարող են դառնալ ոգեշնչման աղբյուր և կրթական ուղեցույց պատանիների համար։

Այլ առարկաներ

Այն նախատեսված է գյուղատնտեսության ոլորտի ուսանողների, ագրոնոմների և ֆերմերների համար, ովքեր զբաղվում են հացահատիկա-կերային մշակաբույսերի արտադրությամբ։ Նյութում մանրամասն նկարագրվում են եգիպտացորենի կենսաբանական առանձնահատկությունները, աճի և զարգացման փուլերը, ինչպես նաև դրա բարձր պահանջները ջերմության, խոնավության և սննդանյութերի նկատմամբ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սորտերի և հիբրիդների ընտրությանը՝ կախված նպատակային օգտագործումից (հացահատիկ, սիլոս, կանաչ զանգված) և տարածաշրջանային կլիմայական պայմաններից։ Աշխատությունում ներկայացվում են հողի մշակման տեխնոլոգիաները, ցանքի ժամկետներն ու սխեմաները, սերմացուի նախապատրաստումը և ցանքի խտության կարգավորումը։ Նյութը ընդգրկում է նաև պարարտացման, ոռոգման և մոլախոտերի դեմ պայքարի համակարգերը՝ ուղղված բարձր և կայուն բերքատվության ապահովմանը։ Բացի այդ, քննարկվում են հիվանդությունների և վնասատուների կանխարգելման ու վերահսկման միջոցառումները՝ ինտեգրված մոտեցումների կիրառմամբ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում բերքահավաքի կազմակերպմանը, բերքի պահպանման և օգտագործման տարբեր ձևերին, ինչպես նաև արտադրության տնտեսագիտական արդյունավետությանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը համադրում է տեսական գիտելիքները և գործնական տեխնոլոգիաները՝ ապահովելով եգիպտացորենի մշակության ամբողջական և կիրառական պատկերացում։

Lեզվաբանություն

Լեզվաբանական, բառարանագիտական և հայագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Ֆրանցիսկոս Ռիվոլայի «Հայերեն-լատիներեն բառարանի» ուսումնասիրությանը՝ հայ բառարանագրության պատմության և հայ-եվրոպական լեզվամշակութային առնչությունների համատեքստում։ Քննության են առնվում XVII դարի հայերեն բառարանագրության զարգացման առանձնահատկությունները, հայերենի ուսումնասիրության նկատմամբ եվրոպացի գիտնականների հետաքրքրությունը և Ռիվոլայի բառարանի ստեղծման պատմամշակութային նախադրյալները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բառարանի կառուցվածքին, բառահոդվածների կազմակերպման սկզբունքներին, հայերեն բառերի լատիներեն համարժեքների ներկայացմանը և բառապաշարի ընտրության առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են բառարանի լեզվական նյութի ընդգրկումը, բառերի իմաստային մեկնաբանությունները, քերականական տեղեկությունների հնարավոր կիրառությունը և հայերեն ու լատիներեն լեզուների միջև իմաստային համապատասխանությունների արտահայտման եղանակները։ Քննարկվում են գրաբարի բառապաշարի արտացոլման, բառերի գրության, թարգմանական համարժեքության և ժամանակաշրջանի բառարանագրական ավանդույթների հետ առնչվող հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են Ռիվոլայի բառարանի տեղը հայերենի եվրոպական ուսումնասիրությունների պատմության մեջ, դրա կապերը նախորդ բառարանագրական փորձի հետ և հետագա հայագիտական աշխատությունների համար ունեցած նշանակությունը։ Անդրադարձ է կատարվում բառարանի արժեքին՝ որպես հայերենի պատմական բառապաշարի, լեզվական փոխառնչությունների և վաղ նոր շրջանի գիտական հաղորդակցության ուսումնասիրության աղբյուրի։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի պատմության, բառարանագիտության, գրաբարի, պատմահամեմատական լեզվաբանության և հայագիտության պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Բժշկություն

Գիտաբժշկական և ստոմատոլոգիական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է պարոդոնտի բորբոքային հիվանդությունների դեպքում հակամանրէային բաղադրիչներ պարունակող ատամի մածուկների կլինիկական և մանրէաբանական արդյունավետության ուսումնասիրությանը Հայաստանի հայ բնակչության շրջանում։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են լնդերի և ատամը շրջապատող հյուսվածքների բորբոքային փոփոխությունները, ատամնափառի ձևավորումը և բերանի խոռոչի մանրէային միջավայրի դերը հիվանդությունների զարգացման ու պահպանման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր հակամանրէային բաղադրիչներով մածուկների օգտագործումից առաջ և հետո կլինիկական ցուցանիշների ու մանրէաբանական տվյալների համեմատությանը։ Նման միջոցների արդյունավետությունը կարող է տարբեր լինել՝ կախված օգտագործվող հակամանրէային նյութից և ուսումնասիրվող միկրոօրգանիզմներից։ Վերլուծվում են լնդերի բորբոքման արտահայտվածությունը, ատամնափառի մակարդակը, պարոդոնտային հյուսվածքների վիճակը և բերանի խոռոչի միկրոֆլորայի փոփոխությունները։ Քննարկվում է նաև հակամանրէային մածուկների դերը որպես բերանի խոռոչի ամենօրյա հիգիենայի և պարոդոնտի հիվանդությունների համալիր կանխարգելման օժանդակ միջոց։ Կլինիկական ուղեցույցներում որոշ հակասեպտիկ բաղադրիչներ պարունակող մածուկներ դիտարկվում են որպես օժանդակ միջոցներ լնդային բորբոքման վերահսկման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ստոմատոլոգների, պարոդոնտոլոգների, մանրէաբանների, բժշկական հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։