Պատրաստի նյութեր

Ջերմաէներգետիկական և ինժեներատեխնիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է շոգեգազատուրբինային տեղակայանքի աշխատանքային ռեժիմների հետազոտությանը և դրանց լավարկման գիտատեխնիկական հիմունքների մշակմանը՝ Երևանի ջերմաէլեկտրակենտրոնի (ԵրՋԷԿ) օրինակով։ Քննության են առնվում շոգեգազատուրբինային տեղակայանքների կառուցվածքը, աշխատանքի սկզբունքները, գազատուրբինային և շոգետուրբինային ցիկլերի փոխկապակցվածությունը և դրանց նշանակությունը էլեկտրական ու ջերմային էներգիայի արդյունավետ արտադրության գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղակայանքի հիմնական սարքավորումների աշխատանքային բնութագրերին, էներգետիկական բեռնվածության փոփոխություններին և շահագործման տարբեր պայմաններում ջերմատեխնիկական ցուցանիշների ձևավորմանը։ Վերլուծվում են վառելիքի ծախսի, օգտակար գործողության գործակցի, ջերմային կորուստների, գազերի ջերմաստիճանի և շոգու պարամետրերի ազդեցությունները տեղակայանքի ընդհանուր էներգետիկական արդյունավետության վրա։ Քննարկվում են աշխատանքային ռեժիմների կարգավորման, սարքավորումների համատեղ աշխատանքի համաձայնեցման, մասնակի բեռնվածության պայմաններում արդյունավետության պահպանման և շահագործման հուսալիության բարձրացման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել ջերմադինամիկական հաշվարկների, էներգետիկական հաշվեկշիռների կազմման, աշխատանքային գործընթացների մաթեմատիկական մոդելավորման և տարբեր շահագործման ռեժիմների համեմատական գնահատման մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում ԵրՋԷԿ-ի շոգեգազատուրբինային տեղակայանքի աշխատանքի լավարկման հնարավորություններին, էներգառեսուրսների խնայողությանը, արտադրության տնտեսական արդյունավետության բարձրացմանը և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցությունների նվազեցմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ջերմաէներգետիկայի, էներգետիկական սարքավորումների շահագործման, ջերմատեխնիկայի, էներգահամակարգերի կառավարման և էլեկտրակայանների աշխատանքային ռեժիմների հետազոտությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Մանկավարժական, լեզվաբանական և նախադպրոցական կրթության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է երեխաների կապակցված ռուսերեն խոսքի սկզբնական հիմքերի վաղ ձևավորման մանկավարժական ու մեթոդական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության նախադպրոցական հաստատություններում ռուսաց լեզվի ուսուցման նյութի հիման վրա։ Քննության են առնվում նախադպրոցական տարիքի երեխաների խոսքային զարգացման օրինաչափությունները, երկրորդ լեզվի յուրացման հոգեբանամանկավարժական նախադրյալները և վաղ տարիքում հաղորդակցական կարողությունների ձևավորման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռուսերեն բառապաշարի աստիճանական հարստացմանը, քերականական պարզ կառուցվածքների յուրացմանը, նախադասությունների կազմմանը և մտքերի հաջորդական ու տրամաբանական արտահայտման հմտությունների զարգացմանը։ Վերլուծվում են երեխաների մայրենի լեզվի ազդեցությունը ռուսերենի ուսուցման գործընթացի վրա, լեզվական փոխազդեցության առանձնահատկությունները և երկլեզվության պայմաններում խոսքային գործունեության կազմակերպման հիմնախնդիրները։ Քննարկվում են խաղային ուսուցման, պատկերային նյութերի, պատմողական առաջադրանքների, երկխոսությունների և խոսքային վարժությունների կիրառման հնարավորությունները կապակցված խոսքի սկզբնական կարողությունների ձևավորման նպատակով։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել երեխաների խոսքային պատրաստվածության գնահատման չափանիշները, ուսուցման բովանդակության ընտրության սկզբունքները և տարիքային առանձնահատկություններին համապատասխան մեթոդական մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում նախադպրոցական հաստատություններում ռուսաց լեզվի ուսուցման արդյունավետության բարձրացմանը, երեխաների հաղորդակցական ակտիվության խթանմանը և հետագա դպրոցական լեզվական կրթության համար անհրաժեշտ հիմքերի ստեղծմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նախադպրոցական կրթության մանկավարժներին, ռուսաց լեզվի դասավանդման մեթոդիկայի մասնագետներին, մանկական հոգեբաններին, լեզվաբաններին և վաղ երկլեզու կրթության հիմնախնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։

Կենսաբժշկական, կենսաֆիզիկական և ռադիոկենսաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է էլեկտրամագնիսական դաշտերի և ռադոնի ազդեցության փորձարարական ուսումնասիրությանը կենդանի օրգանիզմի վրա՝ ֆիզիկական գործոնների կենսաբանական ներգործության օրինաչափությունների բացահայտման նպատակով։ Քննության են առնվում տարբեր բնութագրեր ունեցող էլեկտրամագնիսական դաշտերի ֆիզիկական հատկությունները, ռադոնի՝ որպես բնական ռադիոակտիվ գազի առանձնահատկությունները և դրանց հետ օրգանիզմի փոխազդեցության հնարավոր մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արտաքին ֆիզիկական գործոնների ազդեցությամբ բջջային, հյուսվածքային և օրգանային մակարդակներում առաջացող ֆունկցիոնալ ու կառուցվածքային փոփոխությունների ուսումնասիրությանը։ Վերլուծվում են ազդեցության ինտենսիվության, տևողության, հաճախականային բնութագրերի և օրգանիզմի անհատական առանձնահատկությունների նշանակությունը կենսաբանական պատասխանների ձևավորման գործընթացում։ Քննարկվում են էլեկտրամագնիսական դաշտերի ոչ իոնացնող ազդեցությունների և ռադոնի ու դրա տրոհման արգասիքների իոնացնող ճառագայթման ազդեցությունների տարբերությունները, ինչպես նաև դրանց հնարավոր համակցված ներգործության գնահատման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել փորձարարական հետազոտությունների կազմակերպման, ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական ցուցանիշների գնահատման, հյուսվածաբանական փոփոխությունների հայտնաբերման և ստացված տվյալների համեմատական վերլուծության մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում հետազոտվող գործոնների ազդեցության կենսաբանական անվտանգության գնահատմանը, շրջակա միջավայրի ֆիզիկական աղտոտիչների վերահսկմանը և մարդու առողջության պահպանության համար գիտականորեն հիմնավորված մոտեցումների մշակմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կենսաֆիզիկայի, ռադիոկենսաբանության, փորձարարական բժշկության, շրջակա միջավայրի հիգիենայի և ֆիզիկական գործոնների կենսաբանական ազդեցությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Թեթև արդյունաբերության, նյութագիտության և հիգիենայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է կոշիկների ներքին միկրոկլիմայի ձևավորման օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը և դրանց առողջապահական ու հիգիենիկ հատկությունների կատարելագործման գիտատեխնիկական հիմունքների մշակմանը։ Քննության են առնվում կոշիկի ներսում ջերմաստիճանի, օդի հարաբերական խոնավության, օդափոխության և ջերմափոխանակության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը ոտնաթաթի հարմարավետության և բնականոն ֆիզիոլոգիական վիճակի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կոշիկի պատրաստման համար օգտագործվող նյութերի կառուցվածքին, օդաթափանցելիությանը, խոնավակլանման և խոնավահեռացման հատկություններին ու դրանց նշանակությանը ներքին միկրոկլիմայի կարգավորման գործում։ Վերլուծվում են արտաքին միջավայրի պայմանների, ֆիզիկական ակտիվության, կոշիկի կառուցվածքային լուծումների և շահագործման տևողության ազդեցությունները ջերմախոնավային ցուցանիշների փոփոխության վրա։ Քննարկվում են կոշիկի վերնամասի, աստառի, ներդիրների և ներբանային նյութերի փոխազդեցությունները, ինչպես նաև դրանց դերը օդափոխության, ջերմամեկուսացման և հիգիենիկ հարմարավետության ապահովման գործընթացում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել կոշիկի ներքին միկրոկլիմայի փորձարարական չափման, նյութերի ֆիզիկամեխանիկական ու հիգիենիկ հատկությունների գնահատման և տարբեր կառուցվածքային լուծումների համեմատական հետազոտության մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում կոշիկի նախագծման և արտադրության տեխնոլոգիաների կատարելագործմանը, օգտագործվող նյութերի նպատակահարմար ընտրությանը և արտադրանքի որակական ու սպառողական հատկությունների բարձրացման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կոշիկի արտադրության տեխնոլոգիայի, թեթև արդյունաբերության նյութագիտության, արտադրանքի նախագծման, հիգիենայի և կոշիկի որակի գնահատման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Ֆիզիկայի, ոչ գծային օպտիկայի և գերկարճ լազերային իմպուլսների տեխնոլոգիաների բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ֆեմտովայրկյանային լազերային իմպուլսների կառավարման, ձևավորման և բնութագրման մեթոդների ուսումնասիրությանը՝ ժամանակային ոսպնյակի ինդուկցիայի, սիմիլարիտոնների և սոլիտոնային գործընթացների կիրառման հիման վրա։ Քննության են առնվում գերկարճ օպտիկական իմպուլսների տարածման ֆիզիկական օրինաչափությունները, ոչ գծային օպտիկական միջավայրերում դրանց փոխակերպումները և ժամանակային ու սպեկտրային բնութագրերի փոփոխման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ժամանակային ոսպնյակի ձևավորման սկզբունքներին, օպտիկական իմպուլսների ժամանակային սեղմման և ընդարձակման հնարավորություններին, ինչպես նաև հաճախականային մոդուլյացիայի և դիսպերսիայի փոխազդեցությանը։ Վերլուծվում են սիմիլարիտոնային իմպուլսների ինքնանման տարածման առանձնահատկությունները, սոլիտոնների ձևավորման պայմանները և ոչ գծայնության ու դիսպերսիայի հավասարակշռության դերը իմպուլսների կառուցվածքի պահպանման կամ փոփոխման գործընթացներում։ Քննարկվում են ֆեմտովայրկյանային իմպուլսների տևողության, ինտենսիվության, սպեկտրային լայնության և փուլային բնութագրերի վերահսկման ու չափման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել օպտիկական մանրաթելերում և այլ ոչ գծային միջավայրերում իմպուլսների տարածման մաթեմատիկական մոդելավորման, փորձարարական հետազոտության և ստացված արդյունքների համեմատական գնահատման մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում ուսումնասիրվող գործընթացների նշանակությանը գերարագ օպտիկական համակարգերի, բարձր ճշգրտության սպեկտրոսկոպիայի, լազերային չափագիտության և ֆոտոնային տեխնոլոգիաների զարգացման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել լազերային ֆիզիկայի, ոչ գծային և գերկարճ իմպուլսների օպտիկայի, ֆոտոնիկայի ու օպտիկական ազդանշանների մշակման ոլորտների մասնագետների և հետազոտողների համար։

Տնտեսագիտական և իրավագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տնտեսական մրցակցության պաշտպանության հիմնախնդիրների, դրանց իրավական կարգավորման և պետական քաղաքականության արդյունավետության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում շուկայական տնտեսության պայմաններում մրցակցության դերն ու նշանակությունը, մրցակցային միջավայրի ձևավորման նախադրյալները և տնտեսության զարգացման վրա մրցակցային հարաբերությունների ազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ապրանքային շուկաների կառուցվածքին, տնտեսավարող սուբյեկտների վարքագծին, շուկայական իշխանության կենտրոնացմանը և գերիշխող դիրքի չարաշահման հնարավոր դրսևորումներին։ Վերլուծվում են հակամրցակցային համաձայնությունների, անբարեխիղճ մրցակցության, տնտեսական կենտրոնացումների և շուկա մուտք գործելու խոչընդոտների հետ կապված իրավատնտեսական հիմնախնդիրները։ Քննարկվում են Հայաստանի Հանրապետությունում տնտեսական մրցակցության պաշտպանության օրենսդրական հիմքերը, պետական վերահսկողության մեխանիզմները, իրավախախտումների բացահայտման և կանխարգելման գործիքները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել միջազգային փորձի համեմատական վերլուծությունը, մրցակցության պաշտպանության ինստիտուցիոնալ համակարգի կատարելագործման հնարավորությունները և տնտեսական քաղաքականության տարբեր միջոցառումների ազդեցությունը մրցակցային միջավայրի վրա։ Անդրադարձ է կատարվում փոքր և միջին ձեռնարկատիրության զարգացմանը, սպառողների շահերի պաշտպանությանը, շուկաների թափանցիկության բարձրացմանը և արդար մրցակցային պայմանների ապահովման անհրաժեշտությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագիտության, մրցակցային իրավունքի, պետական կառավարման, տնտեսական քաղաքականության և Հայաստանի Հանրապետության շուկայական հարաբերությունների զարգացման հիմնախնդիրներով զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Ֆիզիկայի, բյուրեղագիտության և նյութագիտության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հաստ բյուրեղների խախտված կառուցվածքային շերտերի հետազոտման և ախտորոշման ռենտգենագրական մեթոդների տեսական ու փորձարարական հիմունքների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում բյուրեղային նյութերի կառուցվածքային կազմակերպման առանձնահատկությունները, բյուրեղային ցանցի անկատարությունները և դրանց ազդեցությունը ռենտգենյան ճառագայթների դիֆրակցիայի ու տարածման գործընթացների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հաստ բյուրեղներում կառուցվածքային խախտումների առաջացման հնարավոր պատճառներին, դեֆորմացված շերտերի բնութագրերին և դրանց հայտնաբերման ֆիզիկական սկզբունքներին։ Վերլուծվում են ռենտգենագրական հետազոտության մեթոդների կիրառման հնարավորությունները բյուրեղների ներքին կառուցվածքի, շերտերի հաստության, բյուրեղային ցանցի աղավաղումների և կառուցվածքային անհամասեռությունների գնահատման համար։ Քննարկվում են ռենտգենյան ճառագայթների դինամիկական դիֆրակցիայի առանձնահատկությունները, դիֆրակցիոն պատկերների ձևավորման օրինաչափությունները և փորձարարական տվյալների մեկնաբանման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել ռենտգենյան տոպոգրաֆիայի, դիֆրակցիոն չափումների, կառուցվածքային արատների տեղորոշման և բյուրեղների որակի գնահատման մեթոդաբանական մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում հետազոտական արդյունքների նշանակությանը բյուրեղային նյութերի հատկությունների ուսումնասիրության, դրանց կառուցվածքային կատարելության վերահսկման և կիսահաղորդչային ու օպտիկական նյութերի արտադրության տեխնոլոգիաների զարգացման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել պինդ մարմնի ֆիզիկայի, ռենտգենյան բյուրեղագիտության, նյութագիտության, կիսահաղորդչային ֆիզիկայի և բյուրեղային կառուցվածքների հետազոտությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Անասնաբուժական, անատոմիական և կենդանաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայկական կիսակոպտաբուրդ ցեղի ոչխարների ոսկրային կմախքի և մկանային համակարգի մակրոսկոպիական ու մանրադիտակային կառուցվածքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ոչխարների հենաշարժողական համակարգի անատոմիական կազմակերպումը, ոսկրային և մկանային հյուսվածքների կառուցվածքը, դրանց փոխկապակցվածությունը և նշանակությունը կենդանիների օրգանիզմի բնականոն կենսագործունեության ապահովման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական կիսակոպտաբուրդ ցեղի ոչխարների կմախքի առանձին բաժինների ձևաբանական բնութագրերին, ոսկրերի կառուցվածքային առանձնահատկություններին, մկանների տեղադրությանը և զարգացման օրինաչափություններին։ Վերլուծվում են ոսկրային հյուսվածքի մանրադիտակային կառուցվածքը, մկանաթելերի ձևաբանական բնութագրերը և հենաշարժողական համակարգի հյուսվածքային կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են կենդանիների ցեղային պատկանելության, տարիքի, ֆիզիոլոգիական վիճակի և զարգացման պայմանների հնարավոր ազդեցությունները կմախքի ու մկանային համակարգի ձևավորման վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել մակրոանատոմիական, հյուսվածաբանական և համեմատական ձևաբանական հետազոտության մեթոդները, ինչպես նաև ստացված տվյալների նշանակությունը ոչխարների կառուցվածքային առանձնահատկությունների գնահատման համար։ Անդրադարձ է կատարվում հենաշարժողական համակարգի ուսումնասիրության կարևորությանը կենդանիների ցեղային բնութագրման, անասնաբուժական ախտորոշման, բուծման աշխատանքների և անասնաբուծական արտադրության գիտական հիմքերի զարգացման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել անասնաբուժական անատոմիայի, հյուսվածաբանության, կենդանիների ձևաբանության, ոչխարաբուծության և գյուղատնտեսական կենդանիների ցեղային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Մանրէաբանական, էկոլոգիական և կենսաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ոչ սիմբիոտիկ ազոտֆիքսատորների էկոլոգիայի, կենսաբանական առանձնահատկությունների և բնական էկոհամակարգերում ու գյուղատնտեսության մեջ դրանց նշանակության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում մթնոլորտային ազոտի կենսաբանական ֆիքսման գործընթացի տեսական հիմունքները, ազատ ապրող ազոտֆիքսող միկրոօրգանիզմների բազմազանությունը և դրանց դերը բնության մեջ ազոտի շրջապտույտի ապահովման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ոչ սիմբիոտիկ ազոտֆիքսատորների տարածվածությանը հողային և ջրային միջավայրերում, դրանց կենսագործունեության առանձնահատկություններին և արտաքին միջավայրի պայմանների նկատմամբ հարմարվողականությանը։ Վերլուծվում են ջերմաստիճանի, խոնավության, թթվայնության, թթվածնի առկայության և սննդանյութերի հասանելիության ազդեցությունները ազոտֆիքսող միկրոօրգանիզմների աճի, զարգացման և ֆիզիոլոգիական ակտիվության վրա։ Քննարկվում են ազոտի ֆիքսման կենսաքիմիական մեխանիզմները, ազոտֆիքսատորների փոխազդեցությունները հողային միկրոօրգանիզմների այլ խմբերի հետ և դրանց մասնակցությունը հողի կենսաբանական ակտիվության ձևավորմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել ոչ սիմբիոտիկ ազոտֆիքսատորների հայտնաբերման, առանձնացման, կենսաբանական հատկությունների գնահատման և ազոտֆիքսման ակտիվության հետազոտման մեթոդաբանական մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում այս միկրոօրգանիզմների նշանակությանը հողի բերրիության պահպանման, բույսերի ազոտային սնուցման բարելավման, կենսապարարտանյութերի մշակման և կայուն գյուղատնտեսության զարգացման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մանրէաբանության, հողագիտության, ագրոէկոլոգիայի, կենսատեխնոլոգիայի և կենսաբանական ազոտֆիքսման գործընթացների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Իրավաբանական և միջազգային առևտրային իրավունքի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է միջազգային առևտրային արբիտրաժի տեսական հիմունքների, իրավական կարգավորման առանձնահատկությունների և գործնական կիրառության ընթացքում առաջացող հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում միջազգային առևտրային վեճերի լուծման այլընտրանքային եղանակները, արբիտրաժի իրավական բնույթը, զարգացման պատմական նախադրյալները և դրա նշանակությունը միջազգային տնտեսական հարաբերությունների կարգավորման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արբիտրաժային համաձայնության հասկացությանը, իրավաբանական ուժին, վավերականության պայմաններին և արբիտրաժային իրավասության որոշման հիմնախնդիրներին։ Վերլուծվում են արբիտրաժային վարույթի կազմակերպման սկզբունքները, կողմերի իրավահավասարությունը, արբիտրների անկախությունն ու անկողմնակալությունը, կիրառելի իրավունքի ընտրությունը և դատավարական ընթացակարգերի առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են միջազգային առևտրային արբիտրաժի և պետական դատարանների փոխհարաբերությունները, արբիտրաժային որոշումների ճանաչման ու հարկադիր կատարման իրավական մեխանիզմները, ինչպես նաև դրանց վիճարկման հնարավոր հիմքերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել միջազգային պայմանագրերը, արբիտրաժային հաստատությունների կանոնակարգերը, ազգային օրենսդրությունների համեմատական առանձնահատկությունները և միջազգային իրավակիրառ պրակտիկայում ձևավորված մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում միջազգային առևտրային արբիտրաժի արդյունավետության բարձրացմանը, իրավական որոշակիության ապահովմանը, առևտրային հարաբերությունների մասնակիցների իրավունքների պաշտպանությանը և վեճերի լուծման մեխանիզմների կատարելագործմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել միջազգային մասնավոր իրավունքի, առևտրային իրավունքի, քաղաքացիական դատավարության և արբիտրաժային վարույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող իրավաբանների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Աշխարհագրական, բնապահպանական և տարածքային պլանավորման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Սևանի ավազանի ռեկրեացիոն գոտու ձևավորման, զարգացման և արդյունավետ օգտագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ տարածաշրջանի բնական, սոցիալ-տնտեսական և էկոլոգիական առանձնահատկությունների համատեքստում։ Քննության են առնվում Սևանա լճի և նրա շրջակա տարածքների բնական ռեկրեացիոն ռեսուրսները, լանդշաֆտային բազմազանությունը, կլիմայական պայմանները և դրանց նշանակությունը հանգստի, զբոսաշրջության ու առողջարարական գործունեության կազմակերպման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռեկրեացիոն տարածքների գործառնական նշանակությանը, զբոսաշրջային ենթակառուցվածքների զարգացմանը, հանգստի գոտիների տեղաբաշխմանը և տարածքային կազմակերպման առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են ռեկրեացիոն գործունեության ազդեցությունները Սևանա լճի էկոհամակարգի, ափամերձ լանդշաֆտների, ջրային ռեսուրսների և կենսաբազմազանության պահպանության վրա։ Քննարկվում են զբոսաշրջային ծանրաբեռնվածության կարգավորման, բնական միջավայրի աղտոտման կանխարգելման, հողօգտագործման արդյունավետ կազմակերպման և բնապահպանական սահմանափակումների պահպանման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել ռեկրեացիոն ներուժի գնահատման, տարածքների գոտիավորման, ենթակառուցվածքների բարելավման և կայուն զբոսաշրջության զարգացման պլանավորման մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում Սևանի ավազանի սոցիալ-տնտեսական զարգացման հնարավորություններին, տեղական համայնքների մասնակցությանը և բնության պահպանության ու ռեկրեացիոն օգտագործման շահերի համադրման անհրաժեշտությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ռեկրեացիոն աշխարհագրության, զբոսաշրջության կառավարման, տարածքային պլանավորման, բնապահպանության և Սևանի ավազանի կայուն զարգացման հիմնախնդիրներով զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Էներգետիկական, բնապահպանական և ինժեներատեխնիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է բարդ ռելիեֆային պայմաններում շահագործվող ջերմաէլեկտրակայանի գազային արտանետումների մթնոլորտային ցրման օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը՝ կայանի աշխատանքային փոփոխական ռեժիմների պայմաններում։ Քննության են առնվում ջերմաէլեկտրակայանների գործունեության ընթացքում առաջացող գազային արտանետումների բնութագրերը, դրանց տարածման ֆիզիկական հիմունքները և մթնոլորտային օդի որակի վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղանքի ռելիեֆի բարդությանը, բարձրությունների տարբերություններին, օդերևութաբանական պայմաններին, քամու արագությանն ու ուղղությանը և մթնոլորտի կայունության ազդեցությանը աղտոտիչ նյութերի տարածման գործընթացների վրա։ Վերլուծվում են էլեկտրակայանի բեռնվածքի փոփոխությունների, վառելիքի սպառման տատանումների և շահագործման տարբեր ռեժիմների ազդեցությունները արտանետումների քանակական ու տարածական բնութագրերի վրա։ Քննարկվում են գազային արտանետումների ցրման մաթեմատիկական մոդելավորման, աղտոտիչների կոնցենտրացիաների հաշվարկման և շրջակա միջավայրի վրա հնարավոր ազդեցությունների գնահատման մեթոդաբանական հարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել մթնոլորտային գործընթացների թվային մոդելավորման, հաշվարկային արդյունքների համեմատական վերլուծության և արտանետումների տարածման առավել զգայուն գոտիների որոշման մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում ջերմաէլեկտրակայանների բնապահպանական անվտանգության ապահովմանը, արտանետումների վերահսկման համակարգերի կատարելագործմանը և էներգետիկական օբյեկտների շահագործման արդյունավետ ու էկոլոգիապես հիմնավորված ռեժիմների ընտրությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ջերմաէներգետիկայի, մթնոլորտային օդի պահպանության, բնապահպանական ճարտարագիտության, արդյունաբերական էկոլոգիայի և մաթեմատիկական մոդելավորման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գրականագիտական և թատերագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայ գրող Նաիրի Զարյանի դրամատուրգիական ստեղծագործության ուսումնասիրությանը՝ հայ գրականության և թատերական արվեստի զարգացման պատմական ու մշակութային համատեքստում։ Քննության են առնվում գրողի դրամատուրգիական ժառանգության ձևավորման նախադրյալները, ստեղծագործական աշխարհայացքի առանձնահատկությունները և նրա թատերգությունների տեղը հայ խորհրդային շրջանի գրականության մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Նաիրի Զարյանի դրամատիկական երկերի թեմատիկ բազմազանությանը, գաղափարական բովանդակությանը, հասարակական և բարոյական հիմնախնդիրների գեղարվեստական արտացոլմանը։ Վերլուծվում են դրամատիկական գործողության կառուցման սկզբունքները, սյուժետային զարգացումները, հակամարտությունների բնույթը, կերպարների համակարգը և նրանց հոգեբանական ու սոցիալական բնութագրումները։ Քննարկվում են երկխոսությունների կառուցվածքը, հերոսների խոսքային անհատականացումը, դրամատիկական լարվածության ստեղծման միջոցները և հեղինակային դիրքորոշման արտահայտման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել գրողի պատմական և ժամանակակից թեմաներով ստեղծագործությունները, դրանց ժանրային ու ոճական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրամատուրգիական ավանդույթների և նորարարական մոտեցումների փոխհարաբերությունները։ Անդրադարձ է կատարվում Նաիրի Զարյանի թատերգությունների բեմական մեկնաբանություններին, գրական քննադատության գնահատականներին և նրա դրամատուրգիայի նշանակությանը հայկական թատրոնի խաղացանկի ու գեղարվեստական մտածողության զարգացման գործում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմության, դրամայի տեսության, թատերագիտության, գրական քննադատության և Նաիրի Զարյանի ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու ուսանողների համար։

Մետալուրգիական, քիմիատեխնոլոգիական և հանքահումքային ռեսուրսների վերամշակման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է պղինձ-մոլիբդենային միասնական խտանյութի համալիր հիդրոմետալուրգիական վերամշակման և դրանից արժեքավոր մետաղների արդյունավետ կորզման տեխնոլոգիայի մշակման գիտական ու տեխնոլոգիական հիմունքների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում պղինձ-մոլիբդենային խտանյութերի հանքաբանական և քիմիական առանձնահատկությունները, դրանցում պարունակվող մետաղական բաղադրիչների փոխկապակցվածությունը և համալիր վերամշակման անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիդրոմետալուրգիական գործընթացների տեսական հիմքերին, մետաղների լուծահանման օրինաչափություններին, լուծույթներում դրանց վարքագծին և նպատակային բաղադրիչների ընտրողական առանձնացման հնարավորություններին։ Վերլուծվում են խտանյութի վերամշակման տեխնոլոգիական փուլերի փոխկապակցվածությունը, քիմիական փոխակերպումների ընթացքի վրա ազդող գործոնները և արժեքավոր մետաղների կորզման արդյունավետության գնահատման հիմնական չափանիշները։ Քննարկվում են պղնձի, մոլիբդենի և խտանյութում հնարավոր այլ արժեքավոր բաղադրիչների տարանջատման, մաքրման ու հետագա օգտագործման տեխնոլոգիական հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել նյութական հաշվեկշռի կազմման, տեխնոլոգիական գործընթացների օպտիմալացման, ռեագենտների օգտագործման արդյունավետության և ստացվող արտադրանքի որակական բնութագրերի գնահատման մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում հանքային հումքի համալիր օգտագործման տնտեսական ու բնապահպանական նշանակությանը, արտադրական մնացորդների նվազեցմանը և մետալուրգիական տեխնոլոգիաների կատարելագործման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գունավոր մետալուրգիայի, հիդրոմետալուրգիայի, հանքանյութերի վերամշակման, քիմիական տեխնոլոգիաների և հանքահումքային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։