Պատրաստի նյութեր

Պատմագիտական և վիմագրագիտական բնույթի այս աշխատությունը նվիրված է 639 թվականի Բագավանի արձանագրության և VII դարի հայկական այլ նվիրատուական ու շինարարական արձանագրությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում վաղմիջնադարյան հայկական վիմագրության զարգացման առանձնահատկությունները, արձանագրությունների պատմական բովանդակությունը, լեզվական կառուցվածքը և դրանց նշանակությունը ժամանակաշրջանի հասարակական ու մշակութային կյանքի վերականգնման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում եկեղեցիների և այլ կրոնական կառույցների հիմնադրման, կառուցման, վերանորոգման ու հովանավորության մասին տեղեկություններ պարունակող արձանագրություններին։ Վերլուծվում են արձանագրություններում հիշատակվող նվիրատուների, իշխանական տների, հոգևորականների և շինարարական գործունեության մասնակիցների դերն ու սոցիալական կարգավիճակը։ Քննարկվում են նաև վիմագիր տեքստերի թվագրման, ընթերցման, վերծանման և պատմական մեկնաբանության հիմնախնդիրները, ինչպես նաև դրանց կապը հայկական ճարտարապետության և եկեղեցական պատմության հետ։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են VII դարի հայկական արձանագրությունների գրչագրական, լեզվաոճական և բանաձևային առանձնահատկությունները, նվիրատուական մշակույթի արտահայտությունները և կրոնական շինարարության կազմակերպման պայմանները։ Անդրադարձ է կատարվում վիմագրական աղբյուրների համադրմանը պատմագրական տեղեկությունների, ճարտարապետական հուշարձանների և հնագիտական նյութերի հետ՝ վաղմիջնադարյան Հայաստանի պատմության առավել ամբողջական ուսումնասիրության նպատակով։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայագիտության, վիմագրագիտության, միջնադարյան պատմության, պատմական աղբյուրագիտության և հայկական ճարտարապետության պատմության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Սոցիալ-հոգեբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայ ընտանիքի գործառման առանձնահատկությունների և դրանց վրա ազդող սոցիալական, մշակութային ու հոգեբանական գործոնների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանում և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում բնակվող հայ ընտանիքների համեմատական վերլուծության շրջանակներում։ Քննության են առնվում ընտանիքի կառուցվածքը, հիմնական գործառույթները, ընտանեկան դերերի բաշխումը, միջանձնային հարաբերությունները և ընտանիքի անդամների փոխգործակցության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազգային արժեքների, մշակութային ավանդույթների, ընտանեկան դաստիարակության, սերունդների փոխհարաբերությունների և սոցիալական միջավայրի ազդեցությանը ընտանիքի հոգեբանական մթնոլորտի ձևավորման վրա։ Վերլուծվում են Հայաստանում և ԱՄՆ-ում բնակվող հայ ընտանիքների սոցիալական հարմարման պայմանները, ընտանեկան հարաբերությունների պահպանման մեխանիզմները և մշակութային ինքնության փոխանցման առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են նաև միգրացիայի, միջմշակութային շփումների, սոցիալ-տնտեսական պայմանների, կրթական միջավայրի և հասարակական արժեքների փոփոխությունների հնարավոր ազդեցությունները ընտանեկան կյանքի կազմակերպման վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են ամուսնական հարաբերությունների, ծնողավարման մոտեցումների, ընտանեկան հաղորդակցության, կոնֆլիկտների կարգավորման և հոգեբանական աջակցության հիմնախնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում ընտանիքի հոգեբանական կայունության, փոխադարձ վստահության, հուզական աջակցության և ազգային մշակութային շարունակականության պահպանման գործոններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սոցիալական հոգեբանության, ընտանիքի հոգեբանության, սփյուռքագիտության, սոցիոլոգիայի և միջմշակութային հարաբերությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գրականագիտական և լեզվաոճական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է XX դարի 1980–1990-ական թվականների Արցախի բանաստեղծության լեզվական և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տվյալ ժամանակաշրջանի արցախյան պոեզիայի զարգացման հիմնական միտումները, բանաստեղծական խոսքի կառուցվածքը, պատկերավորման միջոցները և հեղինակային անհատական ոճերի ձևավորման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բանաստեղծական բառապաշարի, փոխաբերությունների, մակդիրների, համեմատությունների, խորհրդանիշների և այլ արտահայտչամիջոցների կիրառությանը։ Վերլուծվում են բանաստեղծական տեքստերի հնչյունական կազմակերպումը, ռիթմական կառուցվածքը, շարահյուսական առանձնահատկությունները և խոսքի հուզական արտահայտչականության ձևավորման միջոցները։ Քննարկվում են նաև գրական հայերենի և արցախյան բարբառային տարրերի փոխառնչությունները, ժողովրդական խոսքի ազդեցությունը բանաստեղծական լեզվի վրա և ազգային մշակութային ավանդույթների արտացոլումը պոեզիայում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են հայրենիքի, պատմական հիշողության, ազգային ինքնության, բնաշխարհի և մարդկային ապրումների թեմատիկ դրսևորումները՝ ժամանակաշրջանի հասարակական ու մշակութային իրադարձությունների համատեքստում։ Անդրադարձ է կատարվում տարբեր հեղինակների ստեղծագործական մոտեցումների համեմատությանը, լեզվաոճական նորարարություններին և արցախյան բանաստեղծության տեղին ժամանակակից հայ գրականության զարգացման գործընթացում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմության, ոճագիտության, լեզվաբանության և արցախյան գրական ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Մատենագիտական և տեղեկատվական բնույթի այս պարբերական հրատարակությունը նվիրված է Հայկական ԽՍՀ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրականության հաշվառմանը, համակարգմանը և մասնագիտական հանրությանը ներկայացմանը։ Տեղեկատուի հիմնական նպատակն է ապահովել մշակութային ու արվեստագիտական ոլորտների նոր հրատարակությունների մասին կանոնավոր տեղեկատվություն՝ նպաստելով համապատասխան գրականության որոնմանը և օգտագործմանը։ Հրատարակությունն ընդգրկում է մշակույթի պատմությանը, կերպարվեստին, երաժշտությանը, թատրոնին, կինոարվեստին, ճարտարապետությանը, ժողովրդական ստեղծագործությանը և մշակութային ժառանգության պահպանությանը վերաբերող մատենագիտական նյութեր։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրքերի, գիտական հոդվածների, ժողովածուների, տեղեկատուների, ցուցահանդեսային կատալոգների և այլ հրապարակումների մատենագիտական նկարագրությանը։ Նյութերի թեմատիկ դասակարգումը հնարավորություն է տալիս ընթերցողներին կողմնորոշվելու մասնագիտական գրականության բազմազանության մեջ և ընտրելու իրենց հետազոտական կամ գործնական գործունեության համար անհրաժեշտ աղբյուրները։ Տեղեկատուն արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային կյանքի ուսումնասիրության ուղղությունները, արվեստագիտական հետազոտությունների թեմատիկ շրջանակը և հրատարակչական գործունեության առանձնահատկությունները։ Այն կարևոր նշանակություն ունի նաև խորհրդահայ մշակույթի պատմության, մատենագիտական տեղեկատվության կազմակերպման և գրադարանային գործի զարգացման ուսումնասիրության համար։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել գրադարանավարների, մատենագետների, արվեստաբանների, մշակութաբանների, պատմաբանների, գիտաշխատողների և ուսանողների համար՝ ծառայելով որպես մասնագիտական տեղեկատվության որոնման և պատմամշակութային ուսումնասիրությունների օժանդակ աղբյուր։

Խաղողագործության և գինեգործական տեխնոլոգիաների բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Այվազյանի վարդաբույր խաղողի սորտի ուսումնասիրությանը՝ որպես մուսկատային շամպայնային գինու արտադրության հնարավոր հումք։ Քննության են առնվում խաղողի սորտի ագրոկենսաբանական առանձնահատկությունները, պտղի կառուցվածքը, հասունացման ընթացքը և տեխնոլոգիական պիտանիությունը փրփրուն գինիների արտադրության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խաղողի շաքարայնության, տիտրվող թթվայնության, բուրավետ նյութերի, ֆենոլային միացությունների և հյութի ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշների գնահատմանը։ Վերլուծվում են մուսկատային բնորոշ բույրի ձևավորման պայմանները, խաղողի հավաքման օպտիմալ ժամկետների ընտրությունը և հումքի որակի ազդեցությունը պատրաստի գինու զգայաբանական հատկությունների վրա։ Քննարկվում են նաև խաղողի վերամշակման, հյութի ստացման, առաջնային խմորման և երկրորդային խմորման տեխնոլոգիական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև փրփրուն գինու արտադրության համար անհրաժեշտ պայմանները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են խմորասնկերի ընտրության, ջերմաստիճանային ռեժիմների կարգավորման, ածխաթթու գազի ձևավորման և գինու բուրահամային հատկանիշների պահպանման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում պատրաստի արտադրանքի ֆիզիկաքիմիական, մանրէաբանական և զգայաբանական ցուցանիշների գնահատմանը, ինչպես նաև ուսումնասիրվող սորտի կիրառման տեխնոլոգիական ու տնտեսական նպատակահարմարությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել խաղողագործության, գինեգործության, սննդամթերքի տեխնոլոգիայի և խաղողի սորտերի արտադրական կիրառության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Լեզվամանկավարժական և մեթոդաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ռուսերենի գիտական խոսքի ոճի յուրացման գործընթացում խոսքային գործունեության տարբեր տեսակների փոխկապակցված ուսուցման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ունկնդրման, խոսելու, ընթերցանության և գրավոր խոսքի փոխադարձ կապերը, դրանց համատեղ զարգացման սկզբունքները և գիտական հաղորդակցության կարողությունների ձևավորման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գիտական ոճի բառապաշարային, քերականական, շարահյուսական և տեքստային առանձնահատկություններին, մասնագիտական եզրաբանության յուրացմանը և գիտական տեղեկատվության ճշգրիտ փոխանցման հմտությունների զարգացմանը։ Վերլուծվում են գիտական տեքստերի ընթերցման ու ընկալման, լսած տեղեկատվության վերարտադրման, բանավոր զեկուցումների պատրաստման և գրավոր գիտական շարադրանքի կառուցման մեթոդական մոտեցումները։ Քննարկվում են նաև ուսումնական առաջադրանքների համակարգման, լեզվական նյութի աստիճանական բարդացման, միջառարկայական կապերի կիրառման և հաղորդակցական իրավիճակների մոդելավորման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են սովորողների լեզվական պատրաստվածության մակարդակը, մասնագիտական հաղորդակցության պահանջները և խոսքային գործունեության տարբեր տեսակների համադրման ազդեցությունը ուսուցման արդյունավետության վրա։ Անդրադարձ է կատարվում գիտական տեքստերի ամփոփման, պլանավորման, վերապատմման, քննարկման և ինքնուրույն շարադրման կարողությունների զարգացմանը, ինչպես նաև սովորողների լեզվական առաջընթացի գնահատման չափանիշներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ռուսերենի դասավանդման մեթոդիկայի, կիրառական լեզվաբանության, մասնագիտական լեզվական կրթության և գիտական հաղորդակցության ուսուցման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Տնտեսագիտական և միջազգային տնտեսական հարաբերությունների բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության և Եվրոպական միության միջև տնտեսական ինտեգրման կազմակերպական ու տնտեսական նախադրյալների ձևավորման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում եվրոպական տնտեսական ինտեգրման հիմնական սկզբունքները, ԵՄ տնտեսական քաղաքականության առանձնահատկությունները և Հայաստանի տնտեսության կառուցվածքային ու ինստիտուցիոնալ պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արտաքին առևտրի զարգացմանը, ներդրումային միջավայրի բարելավմանը, արտադրության մրցունակության բարձրացմանը և տնտեսական համագործակցության համար անհրաժեշտ իրավական ու կազմակերպական մեխանիզմների ձևավորմանը։ Վերլուծվում են Հայաստանի և Եվրոպական միության տնտեսական հարաբերությունների զարգացման հնարավորությունները, առևտրատնտեսական կապերի ընդլայնման պայմանները, տեխնիկական ստանդարտների և որակի կառավարման համակարգերի համապատասխանեցման հիմնախնդիրները։ Քննարկվում են նաև պետական կառավարման արդյունավետության բարձրացման, տնտեսական ինստիտուտների կատարելագործման, գործարար միջավայրի զարգացման և եվրոպական շուկաներում հայկական արտադրանքի ներկայացման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են տնտեսական ինտեգրման տարբեր ձևաչափերի առանձնահատկությունները, դրանց հնարավոր առավելություններն ու սահմանափակումները, ինչպես նաև Հայաստանի միջազգային տնտեսական պարտավորությունների և տարածաշրջանային համագործակցության գործոնների նշանակությունը։ Անդրադարձ է կատարվում ենթակառուցվածքների զարգացմանը, նորարարական տեխնոլոգիաների ներդրմանը, մարդկային կապիտալի ամրապնդմանը և տնտեսական բարեփոխումների կազմակերպական ապահովման հարցերին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել միջազգային տնտեսագիտության, եվրոպական ինտեգրման, տնտեսական քաղաքականության և Հայաստանի արտաքին տնտեսական հարաբերությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Մանկավարժական և մեթոդաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ավագ դպրոցում մաթեմատիկայի ուսուցման գործընթացում սովորողների գեղագիտական արժեքների ձևավորման տեսական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում մաթեմատիկական կրթության դերը սովորողների գեղագիտական ընկալումների, ստեղծագործական մտածողության, տրամաբանական դատողության և արժեքային համակարգի զարգացման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մաթեմատիկական օրինաչափությունների գեղեցկության, համաչափության, ներդաշնակության, պարզության և ճշգրտության գեղագիտական նշանակությանը։ Վերլուծվում են հանրահաշվի, երկրաչափության և մաթեմատիկական անալիզի տարրերի ուսուցման ընթացքում գեղագիտական դաստիարակության իրականացման հնարավորությունները, ինչպես նաև մաթեմատիկական խնդիրների լուծման տարբեր եղանակների և ապացույցների կառուցման գեղագիտական առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են նաև ուսուցման մեթոդների, տեսողական նյութերի, երկրաչափական պատկերների, թվային տեխնոլոգիաների և միջառարկայական կապերի կիրառման հնարավորությունները՝ մաթեմատիկայի նկատմամբ հետաքրքրությունը և գեղագիտական ընկալունակությունը զարգացնելու նպատակով։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են սովորողների տարիքային և անհատական առանձնահատկությունները, ուսուցչի մասնագիտական ու ստեղծագործական մոտեցումների նշանակությունը և կրթական միջավայրի ազդեցությունը արժեքային կողմնորոշումների ձևավորման վրա։ Անդրադարձ է կատարվում մաթեմատիկայի ուսուցման բովանդակության և մեթոդաբանության կատարելագործմանը, սովորողների ինքնուրույն մտածողության խթանմանը և կրթության ճանաչողական ու դաստիարակչական նպատակների համադրմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մաթեմատիկայի ուսուցիչների, մանկավարժների, կրթության մեթոդիստների և մաթեմատիկական կրթության տեսության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։

Պատմավավերագրական բնույթի այս հրատարակությունը ներկայացնում է Երևանի երկրագործության և պետական գույքի վարչությանը կից պետական հողերի և վարձակալությամբ տրամադրվող պետական գույքային միավորների հսկիչների համագումարի աշխատանքներին առնչվող նյութերը։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է Ռուսական կայսրության վարչական համակարգում Արևելյան Հայաստանի հողային հարաբերությունների, պետական գույքի կառավարման և գյուղատնտեսական վարչարարության պատմության ուսումնասիրության համար։ Քննության առարկա են պետական հողերի հաշվառման, պահպանության, օգտագործման և վերահսկողության կազմակերպման հարցերը, ինչպես նաև հողային ու գույքային միավորների վարձակալության կարգավորման առանձնահատկությունները։ Հրատարակության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հսկիչների ծառայողական պարտականությունները, տեղական վարչական մարմինների գործունեությունը և պետական հողային ֆոնդի կառավարման ընթացքում առաջացող կազմակերպական ու տնտեսական խնդիրները։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում հողօգտագործման պայմանների, վարձակալական վճարների, պետական եկամուտների ապահովման և վարչական վերահսկողության վերաբերյալ քննարկումները։ Համագումարի արձանագրային բնույթի նյութերը կարող են լուսաբանել նաև կենտրոնական և տեղական իշխանությունների փոխհարաբերությունները, հողային քաղաքականության իրականացման գործնական դժվարությունները և գյուղական բնակչության տնտեսական կյանքի առանձին կողմերը։ Հրատարակությունն ունի աղբյուրագիտական նշանակություն՝ հնարավորություն ընձեռելով ուսումնասիրելու ժամանակաշրջանի պաշտոնական գործավարության լեզուն, վարչական եզրաբանությունը և պետական կառավարման ընթացակարգերը։ Այն կարող է օգտակար լինել Հայաստանի պատմության, պատմական աշխարհագրության, ագրարային հարաբերությունների, հողային իրավունքի և Ռուսական կայսրության տարածաշրջանային վարչարարության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Լեռնային գործի և հանքարդյունաբերական ճարտարագիտության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Թեղուտի պղնձամոլիբդենային հանքավայրի արդյունաբերական յուրացման տեխնոլոգիական և տեխնիկատնտեսական պարամետրերի ուսումնասիրությանը, դրանց օպտիմալացման և գիտական հիմնավորման հիմնախնդիրներին։ Քննության են առնվում հանքավայրի երկրաբանական կառուցվածքը, հանքաքարի տեղաբաշխման առանձնահատկությունները, օգտակար բաղադրիչների պարունակությունը և հանքային պաշարների արդյունահանման պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանքավայրի բաց եղանակով շահագործման հնարավորություններին, բացահանքի նախագծային սահմանների որոշմանը, հանքաստիճանների երկրաչափական չափերին, կողերի կայունությանը և մակաբացման աշխատանքների կազմակերպմանը։ Վերլուծվում են արդյունահանման տարեկան արտադրողականության, մակաբացման գործակցի, հանքաքարի կորուստների, աղքատացման և տրանսպորտային համակարգերի ընտրության փոխկապակցվածությունները։ Քննարկվում են նաև հանքարդյունահանման սարքավորումների արդյունավետ օգտագործման, տեխնոլոգիական գործընթացների հաջորդականության, արտադրական ծախսերի նվազեցման և հանքավայրի շահագործման տնտեսական նպատակահարմարության գնահատման մոտեցումները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են նախագծային հաշվարկների, տեխնիկատնտեսական համեմատությունների և օպտիմալացման մեթոդների կիրառման հնարավորությունները՝ հանքավայրի յուրացման առավել արդյունավետ պարամետրերը որոշելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հանքարդյունաբերական գործունեության բնապահպանական ազդեցություններին, թափոնների կառավարման, հողային և ջրային ռեսուրսների պահպանության ու խախտված տարածքների վերականգնման հիմնախնդիրներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել լեռնային գործի, հանքավայրերի նախագծման, տնտեսական երկրաբանության և հանքարդյունաբերական արտադրության կառավարման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Քիմիական տեխնոլոգիայի և բնապահպանական ճարտարագիտության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է քլորօրգանական միացություններով աղտոտված ջրերի էլեկտրաքիմիական մաքրման գործընթացների ուսումնասիրությանը, դրանց արդյունավետության բարձրացման և տեխնոլոգիական պարամետրերի օպտիմալացման հիմնախնդիրներին։ Քննության են առնվում քլորօրգանական միացությունների ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, ջրային միջավայրում դրանց վարքագիծը, կայունությունը և շրջակա միջավայրի ու մարդու առողջության համար հնարավոր վտանգները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում էլեկտրաքիմիական օքսիդացման և վերականգնման մեխանիզմներին, էլեկտրոդային ռեակցիաների առանձնահատկություններին և օրգանական աղտոտիչների քայքայման գործընթացներին։ Վերլուծվում են էլեկտրոդների նյութի, հոսանքի խտության, կիրառվող լարման, լուծույթի թթվայնության, ջերմաստիճանի և աղտոտիչների սկզբնական կոնցենտրացիայի ազդեցությունները ջրի մաքրման արդյունավետության վրա։ Քննարկվում են նաև էլեկտրաքիմիական մշակման ընթացքում առաջացող միջանկյալ և վերջնական միացությունները, դրանց հնարավոր թունավորությունը, ինչպես նաև մաքրման գործընթացի վերահսկման վերլուծական մեթոդները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են էլեկտրաքիմիական սարքավորումների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, տեխնոլոգիական ռեժիմների ընտրությունը, էներգածախսերի գնահատումը և մաքրման համակարգերի գործնական կիրառման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում էլեկտրաքիմիական մեթոդների համադրմանը ջրամաքրման այլ տեխնոլոգիաների հետ, արդյունաբերական կեղտաջրերի վնասազերծմանը և ջրային ռեսուրսների աղտոտվածության նվազեցմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել էլեկտրաքիմիայի, ջրամաքրման տեխնոլոգիաների, արդյունաբերական էկոլոգիայի և բնապահպանական ճարտարագիտության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գյուղատնտեսական և միջատաբանական բնույթի այս աշխատությունը նվիրված է Հայկական ԽՍՀ տարածքում տարածված պտղատու մշակաբույսերի վնասատուների ուսումնասիրությանը, դրանց կենսաբանական առանձնահատկությունների բացահայտմանը և պտղաբուծական տնտեսություններում պատճառվող վնասների կանխարգելման միջոցների ներկայացմանը։ Քննության են առնվում խնձորենու, տանձենու, դեղձենու, ծիրանենու, սալորենու, բալենու և այլ պտղատու մշակաբույսերի վրա հանդիպող վնասակար միջատների ու տզերի հիմնական տեսակները, դրանց տարածվածությունը և զարգացման կենսաբանական փուլերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վնասատուների բազմացման պայմաններին, սեզոնային ակտիվությանը, ձմեռման առանձնահատկություններին և պտղատու ծառերի տարբեր օրգանների վնասման բնույթին։ Վերլուծվում են բնակլիմայական պայմանների, այգիների մշակության եղանակների և ագրոտեխնիկական միջոցառումների ազդեցությունները վնասատուների տարածման ու քանակության փոփոխությունների վրա։ Քննարկվում են նաև վնասատուների հայտնաբերման, տեսակային որոշման, վնասակարության աստիճանի գնահատման և պտղատու այգիների բուսասանիտարական վիճակի վերահսկման մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում վնասատուների դեմ պայքարի ագրոտեխնիկական, կենսաբանական և քիմիական միջոցներին, դրանց կիրառման առանձնահատկություններին և պտղատու մշակաբույսերի բերքատվության պահպանման նշանակությանը։ Աշխատությունը կարող է կարևոր պատմական և գիտագործնական աղբյուր հանդիսանալ Հայաստանի պտղաբուծության զարգացման, գյուղատնտեսական վնասատուների տարածվածության և բույսերի պաշտպանության մեթոդների ուսումնասիրության համար։ Այն նախատեսված է գյուղատնտեսների, միջատաբանների, բուսապաշտպանության մասնագետների, պտղաբույծների և գյուղատնտեսական գիտությունների ոլորտի հետազոտողների համար։

Կրթագիտական և առողջապահական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հանրակրթական դպրոցներում մարդու իմունային անբավարարության վիրուսի (ՄԻԱՎ) և ձեռքբերովի իմունային անբավարարության համախտանիշի (ՁԻԱՀ) վերաբերյալ գիտելիքների ձևավորման նշանակությանը՝ որպես վարակի կանխարգելման և առողջ ապրելակերպի խթանման կարևոր միջոց։ Քննության են առնվում ՄԻԱՎ վարակի փոխանցման ուղիները, դրա կանխարգելման գիտականորեն հիմնավորված միջոցները, հիվանդության վերաբերյալ տարածված թյուրըմբռնումները և հավաստի տեղեկատվության մատուցման անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դպրոցականների տարիքային առանձնահատկություններին համապատասխան առողջապահական կրթության կազմակերպմանը, ուսուցման արդյունավետ մեթոդների ընտրությանը և սովորողների իրազեկվածության մակարդակի բարձրացմանը։ Վերլուծվում են հանրակրթական ծրագրերում ՄԻԱՎ-ի և ՁԻԱՀ-ի վերաբերյալ թեմաների ընդգրկման հնարավորությունները, ուսուցիչների մասնագիտական պատրաստվածության նշանակությունը և դպրոցական միջավայրում առողջության պահպանման մշակույթի ձևավորման պայմանները։ Քննարկվում են նաև կանխարգելիչ կրթության հոգեբանական ու սոցիալական կողմերը, պատասխանատու վարքագծի ձևավորումը, անձնական առողջության նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունքը և ՄԻԱՎ-ով ապրող անձանց նկատմամբ խտրականության ու խարանի կանխարգելումը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են տեղեկատվական հանդիպումների, ուսումնական քննարկումների, ինտերակտիվ դասերի և կրթական նյութերի կիրառման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում դպրոցի, ընտանիքի և առողջապահական հաստատությունների համագործակցության կարևորությանը՝ սովորողների համար անվտանգ, վստահելի և գիտականորեն ճշգրիտ տեղեկատվական միջավայր ստեղծելու նպատակով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մանկավարժության, առողջապահական կրթության, հանրային առողջության և վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Պատմաաշխարհագրական բնույթի այս աշխատությունը նվիրված է Կարսի մարզի պատմության, վարչատարածքային կառուցվածքի, բնակչության և սոցիալ-տնտեսական կյանքի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տարածաշրջանի աշխարհագրական դիրքը, բնական պայմանները, բնակավայրերի տեղաբաշխումը և պատմական զարգացման հիմնական փուլերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 1878 թվականի ռուս-թուրքական պատերազմին հաջորդած տարածքային փոփոխություններին, Ռուսական կայսրության կազմում Կարսի մարզի ձևավորմանը և դրա վարչական կառավարման առանձնահատկություններին։ Դիտարկվում են մարզի ազգային ու կրոնական կազմը, հայ, թուրք, քուրդ, ռուս և այլ բնակչական խմբերի փոխհարաբերությունները, ժողովրդագրական տեղաշարժերը և բնակչության տնտեսական զբաղմունքները։ Վերլուծվում են գյուղատնտեսության, անասնապահության, առևտրի, արհեստագործության և հաղորդակցության ուղիների զարգացման պայմանները, ինչպես նաև Կարս քաղաքի նշանակությունը որպես վարչական, տնտեսական և մշակութային կենտրոն։ Քննարկվում են տարածաշրջանի կրթական հաստատությունների, կրոնական կառույցների, պատմաճարտարապետական հուշարձանների և մշակութային կյանքի առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում Առաջին համաշխարհային պատերազմի և դրան հաջորդած քաղաքական իրադարձությունների ազդեցությանը մարզի վարչատարածքային կարգավիճակի, բնակչության և պատմական ճակատագրի վրա։ Աշխատությունը կարող է կարևոր աղբյուր հանդիսանալ Կարսի տարածաշրջանի պատմական աշխարհագրության, ժողովրդագրության, վարչական պատմության և հայ-ռուսական ու հայ-թուրքական պատմական հարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Այն նախատեսված է պատմաբանների, աշխարհագրագետների, ազգագրագետների, կովկասագետների և տարածաշրջանի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։