Պատրաստի նյութեր

«Բալենի»՝ Շահեն Թաթիկյանի ստեղծագործությունը հայ գրականության մեջ ունի յուրահատուկ տեղ և համարվում է մաքուր մարդկային տարերքով վիպասանություն։ Այս պատմվածքն ու վեպը պատմում է մի պատմություն, որը բացահայտում է մարդկային հոգեբանության բարդությունն ու փոխհարաբերությունների նրբությունները, խորություն և զգացմունքներ, որոնք հաճախ մնում են աննկատ։ «Բալենի»-ի գլխավոր հերոսը, Բալեն անունով մի երիտասարդ կամ չափահաս, իր արարքներով ու բնավորությամբ լուռ կերպով ընթերցողին ներկայացնում է մի անձ, որը չի համապատասխանում հասարակության սահմանած նորմերին։ Վեպը բավականին սուր է իր դիտարկումներով, այն չի վախենում ցույց տալու ոչ միայն մարդու անձնական կողմերը, այլև նրա հարաբերությունները՝ ընտանիքի, ընկերների կամ հասարակության հետ։ Թաթիկյանի այս ստեղծագործությունը կարելի է դիտել որպես ընտանեկան դրամա, որտեղ սիրո, բարոյականության, ազգասիրության և անձնական կայացման հարցերը վերածվում են մարդկային ճգնաժամի՝ հստակորեն ներկայացնելով այն բաները, որոնք անհատը մնում է չհայտարարված։ Պատմությունը միտված է այն համոզմանը, որ մենք ամեն ինչ անում ենք, որպեսզի հոգեպես հաղթահարենք մի քիչ ավելի բարդ աշխարհ՝ փորձում հասկանալ ինքներս մեզ և մարդկանց շուրջը։ «Բալենի» ստեղծագործության մեջ նաև կտրուկ քննադատություն կա հասարակական ստանդարտների, հասարակության բարոյականության ու ճնշումների վերաբերյալ։ Հեղինակը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են մարդիկ դիմագրավել դրանց կամ դրանց ենթարկվել՝ կախված իրենց բնավորությունից և վերաբերմունքից։ Թաթիկյանը ցույց է տալիս նաև այն փաստը, որ երբեմն նույնիսկ ամենապարզ մարդկային հարաբերությունները կարող են դարձնել անհնար հասկացվող ու բարդ՝ հատկապես, երբ այն «սահմանափակվում է» ազգային կամ հասարակական մեծատաղանդներով։ «Բալենի»-ը մի վեպ է, որը խոսում է ոչ միայն մարդու հոգեբանության մասին, այլ նաև ծավալում է առանձին կործանիչ պատմություններ, որոնք ակնհայտորեն ու վստահաբար ստիպում են ընթերցողին մտորել այն մասին, թե որտեղ են անցնում մարդու կենսագործունեության սահմանները։ Հրատարակիչ - Դարակ Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-885-10-0

«Վերջին խոսք» Եղիշե Չարենցի անպարտելի ու դրամատիկ ստեղծագործություններից է։ Այս բանաստեղծությունը մելանխոլիկ և խորիմաստ խոսք է՝ լի զգացմունքներով, հայ ժողովրդի գոյատևման ու պայքարի պատմությամբ։ Չարենցը իր ստեղծագործություններում հաճախ բացահայտում է կյանքը ոչ միայն որպես անհատական գոյություն, այլ նաև որպես ազգային, պատմական դառնություն, որը նրա մեջ բազմաթիվ խորհրդանիշներ ու ընկալումներ է պարունակում։ «Վերջին խոսք»-ը առաջին հերթին վերաբերելով Չարենցի սեփական կյանքի փորձառություններին, արտահայտում է գաղափարներ, որոնք կապվում են մահվան, կորուստների, տառապանքների և հայրենիքին տրված պարտավորության հետ։ Դա մաքրում է իրարանցման, ապրելու և դարավոր պատմության հետ կապված ամեն ինչ։ Բանաստեղծությունն իր բովանդակությամբ հանդես է գալիս որպես վերջին դրվագ՝ անձնական կամ ազգային կյանքի համար՝ դեպի մահ, դեպի անհուսություն կամ նոր սկիզբ։ Չարենցը մշտապես որոնում է իր վերջին խոսքը՝ խոսքը, որը դեռ պիտի տրվեր իր գոյության մեջ, բայց միևնույն ժամանակ, նա բախվում է նրա ծանրաբեռնվածության հետ՝ հասկանալով, որ պատմության մի զգալի մասը արդեն կկտրվի այն գաղափարներից, որոնք նա կուզեր հայտարարված լինեն։ Նրա վերջին խոսքը այս դեպքում կարող է լինել խորաթափանց հայացք դեպի սեր, հայրենիք, ինքնություն, իր մոլորակից դուրս՝ իր գոյության իրականությունը հասկանալու փորձ։ Չարենցը այս բանաստեղծության մեջ ցույց է տալիս, թե ինչպես մարդը կարող է մնալ հավատարիմ իր արժեքներին և երկրի նկատմամբ ունեցած սիրուն՝ նույնիսկ եթե այդ ճանապարհը ծանր, խորտակված և դժվարանցանելի է։ «Վերջին խոսք»-ը նաև միստիկ, պոետիկ արտահայտություն է, որն արտացոլում է Չարենցի ներաշխարհը՝ դրամատիկ անցյալով, պայքարներով ու հայացքներով դեպի ապագա։ Դա նրա մխիթարանքը՝ թեեւ խորամանկ և ցավոտ, բայց երբեմն անխուսափելի։ Հրատարակիչ - Հայագիտակ Հրատ. տարեթիվ - 2007 ISBN - 978-99941-980-5-4

«Ներսուդուրս» Գուրգեն Խանջյանի հետաքրքիր ու խորացված ստեղծագործություններից մեկն է, որը համադրում է ազգային ինքնության, հոգեբանության և մարդկային հարաբերությունների թեմաները։ Գրքի անվանումը՝ «Ներսուդուրս», արդեն իսկ ակնարկում է, որ վեպը կամ պատմվածքը ներառում է որոշակի մերթ միօրինակ, մերթ հակասական մտածողության տարրեր՝ կապված ներսի և դրսի, անձնական և սոցիալական աշխարհի հետ։ Խանջյանը «Ներսուդուրս»-ում փորձում է պատկերել այն միջավայրը, որտեղ մարդը, լինելով իր ապրած իրականության մեջ, նաև ներքին աշխարհի հետ մղում է հավասարակշռված պայքար։ Կերպարները տառապում են ներքին հակասություններից՝ փորձում հասկանալ իրենց տեղն աշխարհում, և միևնույն ժամանակ՝ կապվել հասարակության, շրջապատի պահանջների հետ։ Վեպը կարող է լինել ոչ միայն ֆիզիկական, այլև հոգևոր ճանապարհորդություն, որտեղ հերոսները մղվում են դեպի ինքնագիտակցում, դեպի իրենց հոգու այն խորքերը, որոնք անտեսանելի են արտաքին աշխարհից։ Խանջյանը սարսափելի շերտեր է բացահայտում մարդկային բնույթի մեջ՝ խեղվածության, ակնածանքի, վախի, սրտի անկեղծության մասին։ «Ներսուդուրս»-ը արտացոլում է նաև հայ ազգի պայքարը, երբ նրանք գտնվում են նորից և նորից սահմանների կամ ներքին պատերազմների մեջ՝ այս անգամ ոչ միայն դրսի հակամարտության, այլ նաև ներսի՝ ներման ու ինքնապաշտպանության խառնաշփոթների։ Այս ստեղծագործությունն էսթետիկորեն և ներառականորեն մեծ ազդեցություն է թողնում ընթերցողի վրա՝ ցուցադրելով մարդու հոգու ամենափայլուն և ամենամութ կողմերը, որոնք կերտում են մեր կյանքը, մարդկային անհատականությունները ու նրանց հարաբերությունները՝ աշխարհի հետ, մեկը մյուսի հետ։ Խանջյանի «Ներսուդուրս»-ը այն ստեղծագործությունն է, որը դեռ երկար կմնա գրական արժեքի շրջանակներում՝ հրավիրելով ընթերցողին մտածելու այն մասին, թե ինչ է նշանակում գտնել համահունչություն ներսի և դրսի հետ։ Հրատարակիչ - Անտարես Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-76-512-9

«Ես իմ անուշ Հայաստանի»՝ Եղիշե Չարենցի հրաշալի բանաստեղծություններից մեկն է, որը համարվում է նրա ստեղծագործության ամենահայտնի և ամենահոգեբույր գործերից մեկը։ Այս տողերը հայրենասիրության և անձնական զգացմունքների խառնուրդ են՝ արտահայտելով մի մեծ սիրո և կարոտի խորությունը դեպի հայրենիքը։ Չարենցի այս բանաստեղծությունը ամբողջությամբ ընկնում է նրա դրամատիկ և պոետիկ մտածողության շրջանակը՝ որտեղ հայրենիքը ոչ միայն արտաքին տարածք է, այլ նաև հոգու և անձի խորը մասն է։ Չարենցը օգտագործում է «անուշ» բառը՝ ցույց տալու, թե որքան նուրբ ու սիրելի է իրեն հայրենիքը, թեև նա գիտակցում է նաև այն դառնությունը, որը կպցվում է, երբ հեռանում ես այնպիսի սրբավայրերից, որոնք անբաժանելի են մարդու հոգուց։ Բանաստեղծությունը ներկայացնում է մի յուրահատուկ տխուր կարոտ՝ միաժամանակ ծաղկող սիրով, իսկ նաև խորագույն թախիծով հայրենի հողի, իր ժողովրդին, անցյալին ու ամեն ինչին, ինչը կապված է այդ հողի հետ։ Չարենցը «Հայաստանը» տեսնում է ոչ միայն որպես աշխարհագրական տարածք, այլև որպես մի հասկացություն, որին կապված է հոգի, սիրտ, հիշողություններ ու հույսեր։ Եղիշե Չարենցի այս բանաստեղծությունը համարվում է հայկական գրականության մեծ հարստությունը, որի մեջ պարփակված է մեր ժողովրդի անցած ճանապարհի ցավը, կորուստները և նրանց հանդեպ ունեցած անմնացորդ սիրո ու հույսի զգացմունքը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի»՝ որպես հայրենասիրական գործ, դարձել է նաև ազգային երգիչների, երաժշտասերների ու արտիստների համար, որոնց համար Չարենցի տողերը շուրթերին փչելուց հետո՝ Հայաստան կոչվողը դարձել է ոչ միայն հայրենի հող, այլ նաև ազգային ու հոգևոր ազատության խորհրդանիշ։ Նշելով «տուփով» արտահայտությունը, հնարավոր է խոսքը վերաբերում է գիրքը կամ բանաստեղծությունն առաքելու ձևին, թեև Չարենցի այս տողերը մեծամասամբ կարող են նույնիսկ առանձին տուփի մեջ պահվել՝ որպես արժեքավոր հիշատակագիր ու սրտի խոսք։ Հրատարակիչ - Բուկինիստ Հրատ. տարեթիվ - 2019 ISBN - 978-9939-66-227-5

«Երկու ռոք աստղ, երկու աղջիկ՝ չհաշված Արարատը»՝ Արա Թադևոսյանի ստեղծագործությունն է, որը ներկայացնում է հետաքրքիր ու բազմաշերտ պատմություն, որը տպավորություն թողնում իր անկեղծությամբ, հումորով ու խոր մտածողությամբ։ Վեպը կենտրոնացած է երկու ռոք երաժիշտների, երկու աղջիկների և նրանց կյանքի ուղիների վրա՝ ներկայացնելով, թե ինչպես է երաժշտությունը, կրքերը և առօրյա կյանքը փոխկապակցվում։ Այս գործը միաժամանակ հուզիչ, զվարճալի և սուր դիտարկում է ժամանակակից կյանքի, սիրո, հայտնիության ու ինքնաարդարացման հարցերը։ Վեպի գլխավոր կերպարները՝ երկու ռոք աստղերը, ըստ էության, հանրության կողմից սիրված և ճանաչված մարդիկ են, որոնք միաժամանակ ունեն իրենց սեփական խնդիրները, բարդույթները և անձնական տառապանքները։ Նրանք՝ ստեղծագործելով և իրենց երաժշտությամբ հաղորդակցվելով հանրության հետ, բախվում են ոչ միայն արտաքին շփոթմունքների, այլև ներքին պայքարների հետ՝ կապված անձնական ընտրությունների, սիրո ու ընկերության հետ։ Ավելի լայն մակարդակում, Թադևոսյանը վեպի միջոցով անդրադառնում է հանրային կերպարների և նրանց շուրջ ձևավորվող անհավատալի սպասելիքների մասին։ Երկու ռոք աստղերն ունեն բացահայտելի ու չհայտարարված բաներ, որոնք դառնում են նրանց իրական կերպարի մաս։ Թադևոսյանն, ինչպես հաճախ լինում է իր ստեղծագործություններում, մարդկանց տարբեր շերտեր ցույց տալու միջոցով առաջարկում է ավելի համապարփակ ու բազմաշերտ պատկեր։ Մյուս կարևոր պահը, որ պետք է նշել, դա պատմության մեջ Արարատ լեռան գործոնն է։ Արարատը ոչ միայն որպես աշխարհագրական կետ, այլև որպես խորհրդանիշ հայտնվում է պատմության մեջ՝ ավելացնելով պատմությանը պոետիկ տարրեր։ Արարատը, լինելով հայ ժողովրդի խորհրդանիշը, միաժամանակ, նաև անձի փնտրող ու ճգնաժամի մեջ հայտնված ճանապարհորդի միակ իրական ապաստանն է։ «Երկու ռոք աստղ, երկու աղջիկ՝ չհաշված Արարատը» վեպը նկարագրում է կյանքի այն եզրերը, որտեղ կրքերը, ընտրությունները, դժվարությունները և, իհարկե, երաժշտությունը՝ որպես արվեստի ձև, սկսում են տրամաբանական համաչափություն գտնել։ Այն ներկայացնում է թե՛ ռոք երաժշտության հանրաճանաչ աշխարհը, թե՛ մարդկային հարաբերությունների խճճվածությունը՝ միաժամանակ խնդրելով համակողմանի հայացք դեպի հասարակության և ինքնության մասին։ Հրատարակիչ - Նյու Մեգ Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-884-05-9

«Խավարից այն կողմ» Արմեն Նիազյանի ստեղծագործությունն է, որն առանձնանում է իր խորիմաստությամբ, էմոցիաներով ու մարդկային հոգեկերտվածքի ուսումնասիրությամբ։ Այս վեպը ներկայացնում է այնպիսի թեմաներ, որոնք համատեղում են գոյության, սիրո, ցավի ու լռության դրսևորումները՝ փոխանցելով իրականության այն սև լույսը, որը հաճախ թաքնվում է մեր աչքերից։ Վեպը կարող է դիտվել որպես հոգեբանական դրամա՝ որում գլխավոր հերոսները հաճախ կանգնում են իրողությունների ու ներքին խճճվածությունների դեմ։ Նիազյանը ծավալում է մարդկանց հարաբերությունները, նրանց պայքարը կյանքում ու դեմ առ դեմ հանդիպած դժվարությունները, երբ մի տեսակ պատկառելի խավար է պտտվում նրանց շուրջը։ Խավարն այստեղ ոչ միայն իրականությունն է՝ փոխադարձ զգացմունքներից, սոցիալական ճնշումներից ու սիրային խնդիրներից, այլև ներսի այն չորությունն ու խառնաշփոթը, որ մարդկային հոգին զգում է՝ երբ չի գտնում ճանապարհ դեպի իր ճիշտ ներքին ես-ը։ «Խավարից այն կողմ»-ը պոետիկորեն ձևավորված փիլիսոփայական վեպ է, որտեղ հեղինակը զբաղվում է մարդու գոյության քաոսային բնույթով՝ փորձելով հասկանալ, թե ինչպես են մարդիկ ստանում և վերականգնում իրենց ուժերը այն բարդ իրավիճակներում, երբ անորոշությունն ու հույսի բացակայությունը իրենց ամենաանդիմադրելի է դարձնում։ Վեպը նաև վերաբերում է սիրո ու կարոտի հարցերին, այն կոչ է անում ոչ միայն ճանաչել մարդուն, այլև գտնել ինքնությունը, նույնիսկ երբ ամեն ինչ կարծես մութ է։ «Խավարից այն կողմ»-ը ցույց է տալիս, որ մենք հաճախ միայն մեր խավարից կարող ենք հասնել լույսի՝ առաջ անցնելով սեփական վախերից և դիմակայելով կյանքի դառնություններին։ Սա մի վեպ է, որն ընթերցողին ստիպում է մտածել կյանքի և մարդու տեղը աշխարհում՝ հարցեր ուղղելով գոյության ու պատահականությունների մասին։ Նիազյանի այս ստեղծագործությունն իր ներդրումն է հայ ժամանակակից գրականության մեջ՝ անհատական ու հոգեբանական խորության ներդրմամբ։ Հրատարակիչ - Մագաղաթ Պլյուս Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-9228-5-0

«Խաչագողի հիշատակարանը» (1887) Մովսես Հայրապետյան, հայտնի նաև որպես **Րաֆֆի**, ստեղծագործություններից մեկն է, որն իսկապես մեծ կարևորություն ունի հայ գրականության մեջ։ Այս վեպը, գրված էր XIX դարի վերջերին, հանդիսանում է պատմական վեպ, որտեղ հեղինակը կենտրոնանում է Հայոց հանհրաժեշտ կռիվներում եղած մարտիկներից մեկի՝ Խաչագողի կյանքի պատմությունը։ Վեպի գլխավոր հերոսը՝ Խաչագողը, անցնում է մի երկար ճանապարհ՝ ռազմիկից, առաջնորդից մինչև ապստամբ և հայրենասեր։ Նա իր կյանքը նվիրում է ժողովրդին՝ պայքարելով օտար նվաճողների դեմ։ Սակայն, ինչպես հաճախ լինում է, նրա հոգու խորքում կա նաև արմատական դառնություն՝ անարդարության և ժողովրդի հեռանալու հետ կապված։ Խաչագողի կերպարը սիմվոլ է ներկայացնում՝ այն ժողովրդին, որն այլևս չի դիմանում և որոշում է համարձակվել։ «Խաչագողի հիշատակարանը» հանդիսանում է պատմություն այն մասին, թե ինչպես է անհատը, չնայած խիզախությանը, պայքարում և հակադրվում դժվարին հանգամանքների և իր ողջ ծագումնաբանությանը։ Վեպը կրում է խորը բարոյական եւ սոցիալական մեկնաբանություն՝ ընդգծելով այն երկընտրանքը, որը տեղի է ունենում ազգային և անձնական շահերի միջև։ Այն քննարկում է հերոսականության, զոհողության, նվիրումի ու իր հայրենիքի նկատմամբ սերն ու պարտքը։ «Խաչագողի հիշատակարանը» առաջին հերթին առհասարակ ցույց է տալիս Վերածննդի ու մեծ ազգի ձևավորման պատմական փաստերը։ Այն ունի ոչ միայն պատմական, այլ նաև հոգեբանական խորություն, որը ներկայացնում է մարդու ներքին հակասությունները, որոնք ծագում են երբեմն պատերազմի, երբեմն հայրենասերության կամ անձնական ճգնաժամի հետևանքով։ Այս ստեղծագործությունն այն վեպերից է, որը իր հերոսների և կործանիչ հերոսական ուղու միջոցով ի հայտ է բերում ազգային արժեքները, հոգու կանչը և համամարդկային միտումները։ «Խաչագողի հիշատակարանը» ներշնչում է հայ ժողովրդի անցած դժվարագույն ճանապարհների մասին մտածելու, բայց միևնույն ժամանակ բացահայտում է՝ ինչպես պայքարը դառնում է մարդուն ինքնության մասին մտածելու պատճառ։ Հրատարակիչ - Անտարես Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-76-529-7

«P/F: Վեպ» Արամ Պաչյանի մի հետաքրքիր և անսովոր վեպ է, որը ներկայացնում է ժամանակակից հայ գրականության առաջընթացը և հեղինակի նորարարական մոտեցումները։ Պաչյանը այս վեպում օգտագործում է նորաձև լեզվաբառարան և ինքնատիպ կառուցվածք, որը հեռանում է ավանդական վեպի ձևից, բայց մեկաժամանակ չի կորցնում ներքին համաչափությունը և խորությունը։ Վեպը հետազոտում է ժամանակի և մշակույթի ազդեցությունը անհատի վրա, ինչպես նաև մարդու հոգեբանության ու սոցիալական շերտերի փոխհարաբերությունները։ Այն օգտագործում է ոչ միայն նարատիվ մոդելներ, այլ նաև տարբեր ասպեկտներով մտածված ինտրիգներ, որոնք երբեմն կարող են դժվարանալ ընթերցողի համար, սակայն միաժամանակ հետաքրքրություն են առաջացնում։ «P/F»-ն ընդգծում է տեխնոլոգիաների, գիտության և ժամանակակից հասարակության ազդեցությունը մարդուն՝ քանդելով այն ավանդական պատկերը, որը իսպառ փոխվում է։ Վեպը դիպուկ կերպով խոսում է այնպիսի ժամանակակից խնդիրների մասին, որոնք վերաբերում են անձնական անկախությանը, ազատության սահմաններին, մարդու ընտրություններին և դրանց ազդեցությանը։ Սյուժեն զարգանում է ոչ թե միանգամից, այլ երկարատև ժամանակահատվածում՝ հիմնված ներքին պայքարների և սոցիալական խոչընդոտների վրա։ Պաչյանի «P/F: Վեպ»-ը, լինելով բարդ և բազմաշերտ գեղարվեստական աշխատանք, առանձնանում է իր գեղարվեստական լեզվով, որում խառնվում են մոդեռնիզմի և պոստմոդեռնիզմի տարրեր՝ ստեղծելով մի յուրահատուկ գրականություն, որը ընթերցողին ստիպում է խորաթափանցորեն մոտենալ ոչ միայն հեղինակի մտքերին, այլ նաև սեփական գոյության ու նրա համընդհանուր դերին։ Այս վեպը առավել հետաքրքիր է նրանց համար, ովքեր սիրում են նորագույն գրական ձևեր, որոնք անցնում են ավանդական սահմանները և հարցադրում են ժամանակի, անձի և հասարակության մեջ տեղի ունեցող փոխհարաբերությունների մասին։ Հրատարակիչ - Էջ Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-9244-2-7

«Կուկու»՝ Էդգար Կոստանդյանի ստեղծագործությունը, համարվում է հայ նորագույն գրականության կարևոր և յուրահատուկ օրինակներից մեկը։ Սա մի պատմություն է, որը իր բովանդակությամբ խարսխված է ժամանակակից մարդու ներաշխարհի, նրա անձնական և հասարակական խնդիրների խորացմամբ։ «Կուկու»-ում Կոստանդյանը ներկայացնում է գլխավոր կերպար՝ երիտասարդ մի մարդու, որի կյանքը վերածվում է առեղծվածի, հակասությունների, ինքնաբառախոսության և երկչոտության, բայց միաժամանակ այն ունի զվարճալի ու հումորային կողմեր։ Պատմության մեջ նա ցույց է տալիս մարդու ներքին տառապանքը, որի մեջ խառնվում են նույնիսկ ամենապարզ հարցերը՝ ինքնությունը, նպատակները, հասարակական դիրքը և մարդկային հարաբերությունները։ Պատմությունը սրված է դեպի մենակության, ինքնության որոնման ու հասարակական ճնշման թեմաները։ Էդգար Կոստանդյանը դիպուկ կերպով նկարագրում է այս հասարակական շրջանակները՝ տարբեր կերպարների միջոցով բացահայտելով մանիպուլյացիաները, որոնցից միանշանակ չես կարող ազատվել։ «Կուկու»-ն միաժամանակ սուր դիտարկում է բոլոր այն ուղիները, որոնք անցնում է մարդը՝ տանելով նրան ինքնագնահատական, անորոշություն և մտքի ճգնաժամ։ Այս ստեղծագործությունը նաև շատ հումորով ու անկեղծությամբ խոսում է իրականության մասին՝ ցույց տալով, թե ինչպես է այս իրականությունը փոփոխվում, երբ նա մտնում է սեփական հոգու ու գիտակցության մեջ։ «Կուկու»-ն ոչ միայն զվարճացնում է, այլ նաև լուրջ սոցիալական և հոգեբանական հարցադրումներ առաջացնում։ Գիրքն ունի գրական ինքնատիպություն, որը իր մեջ պահում է համադրություն՝ քննադատության ու ինտելեկտուալ խաղի։ Ամենադիտարժան պահը այստեղ այն է, որ «Կուկու»-ն ներկայացնում է մարդու բարդ ու խճճված հոգեբանությունը՝ ընդհանրապես ոչ միանշանակ ու ոչ մի ձևով մաքուր պատմություն։ Այստեղ խառնվում են բնույթների, վարդավառների, մտքի արկածների պատկերը, իսկ վերջում ընթերցողը մնում է սարսափելի վերլուծության դիմաց։ Հրատարակիչ - Երևան Հրատ. տարեթիվ - 2017 ISBN - 978-99930-4-812-3

«Հայկական էսքիզներ» Վարդգես Պետրոսյանի մի կարևորագույն ստեղծագործությունն է, որը հայ գրականության մեջ առանձնանում է իր նուրբ ու խորքային կերպարներով և ազգային ինքնության հստակ արտահայտմամբ։ Այս ստեղծագործությունը մի շարք գրական տետրերից ու էսքիզներից կազմված է, որոնք պարունակում են հայ ժողովրդի պատմության, մշակույթի, ավանդույթների և առօրյայի վերաբերյալ հեղինակի ուշադիր դիտարկումները։ Պետրոսյանի «Հայկական էսքիզներ»-ը ներկայացնում է մի շարք նկարներ, պատկերներ և վերլուծություններ, որոնք բխում են հեղինակին ծանոթ համայնքների ու պատմական իրադարձությունների դիտարկումներից։ Գրքում հեղինակը խորը ներգործություն է կատարում գյուղի և քաղաքի առօրյաները, մարդկանց փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև բնության ու ավանդույթների դերը հայ ժողովրդի կյանքում։ Նա նկարագրում է հայկական կյանքի կարճ ու խորացած դրվագներ՝ դիտարկելով ավանդական կյանքը, ինչպես նաև նոր ժամանակների փոփոխություններն ու դրանց ազդեցությունը հասարակության վրա։ «Հայկական էսքիզներ»-ը, լինելով գրական «պատկերների» հավաքածու, ներկայացնում է հայկական ժողովրդի սրտի թրթիռներն ու հոգու նրբությունները՝ մեծապես անդրադառնալով ազգային արժեհամակարգին ու պատմության ընթացքում ձևավորված բարոյական տեսակետներին։ Պետրոսյանը մերձեցնում է ընթերցողին այնպիսի պատկերներով, որոնք վերաբերում են թե՛ գյուղական կյանքի հարուստ գունապնակին, թե՛ քաղաքի մութ ու լարված ժամանակներին։ Այս հմտորեն հյուսված էսքիզներն իրենց մեջ պարունակում են նաև ազգային համատեղ կյանքի բնութագրական դրվագներ՝ տարբերվելով մյուս գրական գործերից իրենց մեղմության, խորաթափանցության և էթիկական ուղեցույցի շնորհիվ։ Բացի այդ, «Հայկական էսքիզներ»-ը նաեւ շարադրական վարպետություն է, որտեղ Պետրոսյանի յուրաքանչյուր բառը համադրված է կյանքի ու գոյության փոքր, բայց արժեքավոր կետերով, որոնք ընդգծում են հայկական իրականությունը ու ազգային ինքնությունը։ Այն լույս է սփռում ինչպես դարավոր ավանդների, այնպես էլ ժամանակակից փոփոխությունների վրա՝ թույլ տալով կարդացողին հասկանալ և զգալ երկրի, գյուղի, քաղաքի ու նրա մարդկանց «հանդես»-ը։ Այս ստեղծագործությունը պոետիկորեն ստեղծված փոքր «անկյուններ» է հայկական աշխարհից՝ նվիրված ազգային ինքնությանը, բնությանը և նրա խաղաղ գոյությանը, որը գրքի մեջ՝ թափանցիկ ու խորիմաստ, այլ ոչ թե ուղղակիորեն ասված է։ Հրատարակիչ - Դարակ Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-885-23-0

«Ամանեջ» Պարույր Սևակի գրական մեծ գործերից մեկն է, որը իր խոր ու խորհրդավոր իմաստով սերտորեն կապված է հեղինակի ստեղծագործական աշխարհընկալման հետ։ Սա այնպիսի բանաստեղծություն է, որն արտացոլում է Սևակի խորը բանաստեղծական մտածողությունը և ներքին էսթետիկական աշխարհի մշտական որոնումը։ «Ամանեջ»-ը նշանակում է ինչ-որ բան, որը գալիս է, ավարտվում կամ հասնում է իր գագաթնակետին, և այսինքն՝ այն պահը կամ հանգրվանը, որտեղ մի տեսակ նոր սկիզբ է գալիս, նոր ճանաչում է հայտնվում, սակայն ի՞նչ կլինի հետո։ Սևակը այս ստեղծագործությունում հաճախ անցկացնում է թեմաներ, որոնք կապված են գոյության հետ՝ անցյալ, ներկա և ապագա, ինչպես նաև մարդկային կյանքը՝ դրա մշտական փոփոխականությունն ու իրադարձությունների հոսքը։ Ամանեջի մեջ արտահայտվում է նաև ստեղծագործական ու գեղագիտական թեմաներ՝ որտեղ պատկերներն ու խորհրդավոր տողերը մեկընդմիշտ ներխուժում են ընթերցողի մեջ՝ սկսելով հղման ժամանակը և տեղը, որոնք հիմնված են անհատական ըմբռնումների վրա։ Պատմությունը չունի բացահայտ լուծում՝ այն մի գործընթաց է, որը ծավալվում է բանաստեղծի ներաշխարհում, ուստի «Ամանեջ»-ը կարելի է դիտել որպես փիլիսոփայական ստեղծագործություն, որը ընթերցողին առաջարկում է պարսկական խորհրդանիշներ՝ կապված մարդու մտքերով ու գաղափարներով, և հնարավորություն է տալիս հասկանալու ոչ միայն մարդու մասին, այլ նաև նրա կողմից փնտրած ամբողջականության մասին։ Սևակն այս ստեղծագործությունում միաժամանակ կարևորվում է ինքնության հարցը, ներքին պայքարը ու մարդու տեղը աշխարհում։ Հենց այդ պատճառով «Ամանեջ»-ը ոչ միայն գեղագիտական արվեստի գործ է, այլ նաև հոգեբանական մի աշխատանք՝ մարդկային գոյության մասին մի շարք հարցեր առաջադրելով, որոնք բազմիցս կարող են վերադառնալ ընթերցողի մտքում։ Այս ստեղծագործությունը ներառում է Սևակի դարաշրջանային փիլիսոփայությունը, ինչը տեսանելի է տարբեր խորհրդանշական պատկերներում և ինքնահարցումներում՝ մարդուն դարձնելով մի զվարճալի ու միևնույն ժամանակ խոր ապրումների մեջ դնող բարոյական կամ ճանաչողական ճանապարհորդություն։ Հրատարակիչ - Մագաղաթ Հրատ. տարեթիվ - 2018 ISBN - 978-9939-9187-4-7

«Չարենց-Նամե: Հուշեր, հոդվածներ»՝ Գուրգեն Մահարիի գրքույկը, որն ընդգրկում է Գրիգոր Չարենցի մասին հուշեր, հոդվածներ և վերլուծական շարադրություններ, հետաքրքիր և կարևոր աղբյուր է այն բոլորի համար, ովքեր ցանկանում են ավելի խորը հասկանալ մեծ բանաստեղծի կյանքն ու ստեղծագործությունը։ Գուրգեն Մահարի, լինելով Չարենցի ժամանակակիցը, խորապես ծանոթ էր նրա կյանքի և գործունեության բոլոր մանրամասներին։ Այս գրքում Մահարին չի միայն ներկայացնում Չարենցի անձը, այլև անդրադառնում է նրա գրական ժառանգությանը՝ փնտրելով բանաստեղծի տաղանդի ու նրա ժամանակաշրջանի կոնտեքստի միությունը։ Գրքույկը պարունակում է ինչպես հիշողություններ Չարենցի հետ ունեցած շփումներից, այնպես էլ հոդվածներ ու վերլուծություններ, որոնք անպայման հետաքրքրություն կարժենան գրականության, պատմության և մշակույթի սիրահարներին։ Մահարիի գրածները միտված են Չարենցի գրական մեծությունը բացահայտելուն՝ նրա ստեղծագործությունները համադրելով պատմական համատեքստի հետ։ Նա նաև խոսում է Չարենցի կյանքի դժվարություններն ու անձնական տառապանքները, որոնք առանցքային դեր են խաղացել նրա ստեղծագործական ոճի ձևավորման մեջ։ Չարենցը մնում է խորհրդավոր ու բարդ կերպար, որի հայացքները և քառատվող կյանքը անմիջականորեն ազդել են նրա գրական աշխատանքների վրա։ «Չարենց-Նամե» գրքում Մահարին ընթերցողին հասցնում է ոչ միայն բանաստեղծի ֆիգուրի մարդասիրական, բարոյական և էթիկական կողմերը, այլ նաև գեղարվեստական նոր մոտեցումներ է առաջարկում Չարենցի ստեղծագործություններին։ Միևնույն ժամանակ, հեղինակը բացահայտում է նաև գրողի ժամանակակիցներին ու նրանց հարաբերությունները Չարենցի հետ՝ ի ցույց դնելով, թե ինչպիսի ազդեցություն է ունեցել նա իր շրջապատի վրա։ Այս գրքի միջոցով Գուրգեն Մահարին ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել Չարենցի հոգեվիճակը, նրա գրական կերտվածքը, պատմական մեծության մեջ նրա տեղն ու նշանակությունը։ «Չարենց-Նամե» ոչ միայն գրական, այլ նաև պատմական արժեք է ներկայացնում։ Հրատարակիչ - Բուկինիստ Հրատ. տարեթիվ - 2012 ISBN - 978-9939-66-049-3

«Անլռելի զանգակատուն» Պարույր Սևակի համաշխարհային ճանաչում ստացած ստեղծագործություններից է։ Սա երկարատև անդրադարձ է մարդու ներաշխարհին, նրա կենսապայքարին, բախումներին ու դատապարտվածությանը, որտեղ արտացոլվում են մեծ բանաստեղծի խոր մտածողությունը և մարդկային ողբերգությունների անարդարության դեմ նրա անհաշտ պայքարը։ Պատմվածքը վերցնում է իր անվան խորհրդավոր իմաստը՝ զանգակատան լռությունը, որը խորհրդանշում է ինչպես անհատական, այնպես էլ հասարակական ողբերգությունը։ Զանգակը, որը սովորաբար զանգում է, ազդարարում, հորդորում կամ բացում ճանապարհ դեպի նորություն, այստեղ անմասն է, լուռ է, և այս լռությունը վերածվում է շրջապատող իրականության տիրող անմեկնելի ցավի ու մթության։ Պատմությունն իր մեջ խտացնում է հայկական մշակույթի, ժողովրդի պատմության, ավանդույթների ու արժեքների դեմ տեղի ունեցող տառապանքի, վախի և լռության պատկերները։ Սևակն այստեղ ընդգծում է այն կոնֆլիկտները, որոնք ունեն խորքային երեսներ՝ ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին, որտեղ անհատը պետք է զիջի ու նահանջի, մինչդեռ լռությունը և անընդունելությունը շրջապատում պարուրում են նրան։ Ավարտի եզրափակումը, սյուժեի զարգացումը և մթնոլորտը կրում են մեկ ընդհանուր տարր՝ զրկանք ու կարոտ, այնպես որ «Անլռելի զանգակատուն»-ը միաժամանակ մնում է հոգեբանական խորաթափանց քննություն մի անհատի դատապարտվածության և հարակից նրա էթիկական, մտավոր ու գոյության հակասությունների։ Սևակը, որպես բանաստեղծ, իր արվեստով մշտապես շեշտում է արդարության, ազատության ու անկեղծության կարիքը, բայց այն անցնելու և հաղթահարելու համար պետք է դիմակայել ամբողջ հասարակական ապարդյունին և պայքարել անհուսալի լռության դեմ։ Այս ստեղծագործությունը խոսում է առեղծվածային հասկացությունների մասին՝ ցավը, մահը, սպասումը, ինչպես նաև մարդկային գերագույն արժեքների նկատմամբ ունեցած հավատը, երբ տիեզերքի մեջ ամեն ինչ չհաղթահարելի ու մութ է թվում։ Հրատարակիչ - Մագաղաթ Հրատ. տարեթիվ- 2019 ISBN - 978-9939-9205-2-8

«Ատյան ողբերգությունը» Վահրամ Սահակյանի ստեղծագործությունն է, որը լուրջ բարոյահոգեբանական խորություն ունի և բարդ սոցիալական ու քաղաքական խնդիրներ է բարձրացնում։ Պատմվածքն իր մեջ ներառում է ինչպես փիլիսոփայական, այնպես էլ դրամատիկ տարրեր՝ ցուցադրելով, թե ինչպես հասարակական ճնշման, անհավասարության և անարդարության պայմաններում է մարդու հոգեբանությունը փոխվում, ինչպիսի ճգնաժամեր ու դաժանությունների բախումներ են տեղի ունենում։ Պատմությունը տեղի է ունենում մի համայնքում կամ դրվագում, որտեղ բնորոշվում են մարդկային հարաբերությունները՝ դրանք հղումներով, տեսանելի և անտեսանելի ուժերի ներգործությամբ։ «Ատյան ողբերգությունը» ներկայացնում է որոշակի ուժերի ճնշման ներքո մարդու անզորությունը, այն կետի հասնելը, երբ նա այլևս չի կարողանում գտնել իր իրական կամ բացարձակ արժանիքը։ Սահակյանը այս ստեղծագործության միջոցով անդրադառնում է մարդու ներքին մղումներին, բարոյականին, հարցերին, որոնք վերաբերում են ազնվության, ազնվազերծության ու հասարակության մեջ մարդու դերին։ Նաև, Սահակյանը չի վախենում ցույց տալու այն անարդարությունն ու ցավը, որոնք հաճախ ուղեկցում են մարդկանց դժվար ժամանակներում՝ ինչպես դա պատահում է շատ պատմություններում։ «Ատյան ողբերգության» միջոցով հեղինակը փորձում է հասկացողություն ձևավորել մարդու գոյության դժվարություններին ու հասարակական ձևերի ազդեցությանը, որոնք բախվում են արժեքների և բարոյականության հետ։ Այս ստեղծագործությունը շատ ավելի խորունկ է, քան պարզապես պատմություն է՝ այն ունի արտացոլման, դասախոսության և քննադատական միտք, որը շարունակում է խոսել անհատի, հասարակության ու աշխարհի մասին՝ հեռանկարային աղոտ ու միաժամանակ մութ կետերում։ «Ատյան ողբերգությունը» հաճախ այնպիսի գործ է, որը դատողության, համեմատության ու անխուսափելի առճակատման տեղում մնում է ժամանակի պահանջին համապատասխան, դարձնելով այն ավելի արդիական։ Հրատարակիչ - Հեղինակային հրատարակություն Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-78-030-6