Պատրաստի նյութեր

Նյութը վերաբերում է 2023 թվականի սեպտեմբերին Լեռնային Ղարաբաղում ստեղծված իրավիճակի կապակցությամբ Հայաստանի կողմից ՄԱԿ-ի ներգրավվածությունն ընդլայնելու նախաձեռնությանը։ Սեպտեմբերի 21-ին ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի արտակարգ նիստում Հայաստանի արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանը ներկայացրել էր Հայաստանի դիրքորոշումը և կոչ արել անհապաղ տարածաշրջան ուղարկել ՄԱԿ-ի միջգերատեսչական առաքելություն՝ տեղում մարդու իրավունքների, մարդասիրական և անվտանգային իրավիճակը գնահատելու ու մշտադիտարկելու նպատակով։ Նման նախաձեռնություն Հայաստանը բարձրացրել էր նաև ավելի վաղ․ 2023 թվականի օգոստոսին ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի նիստում հայկական կողմը կոչ էր արել ուղարկել անկախ միջգերատեսչական գնահատման առաքելություն՝ Լաչինի միջանցքի շուրջ ստեղծված մարդասիրական իրավիճակի պայմաններում։ Սեպտեմբերյան քննարկումների ժամանակ հայկական կողմն առաջարկում էր նաև ապահովել ՄԱԿ-ի կառույցների և միջազգային մարդասիրական կազմակերպությունների անարգել մուտքը տարածաշրջան, համագործակցությունը Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի հետ և միջազգային մեխանիզմների կիրառումը բնակչության իրավունքների ու անվտանգության հարցերի համար։ Հայաստանի ներկայացուցիչները նաև բարձրացրել էին ՄԱԿ-ի մանդատով խաղաղապահ ուժերի հնարավոր տեղակայման հարցը։ Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարար Ջեյհուն Բայրամովը, իր հերթին, ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում ներկայացրել էր Ադրբեջանի դիրքորոշումը՝ հայտարարելով, որ Ղարաբաղի հայ բնակիչների իրավունքներն ու ազատությունները պետք է ապահովվեն Ադրբեջանի սահմանադրության և միջազգային պարտավորությունների շրջանակում, և մերժել էր հայկական կողմի՝ էթնիկ զտումների վերաբերյալ մեղադրանքները։ Այսպիսով, նյութի առանցքում ոչ միայն միջազգային առաքելություն ուղարկելու առաջարկն է, այլև 2023 թվականի սեպտեմբերյան իրադարձություններից հետո ստեղծված մարդասիրական և անվտանգային իրավիճակի միջազգային վերահսկման, բնակչության պաշտպանության և ՄԱԿ-ի հնարավոր դերակատարության վերաբերյալ դիվանագիտական քննարկումները։ Այն կարող է դիտարկվել որպես տվյալ ժամանակաշրջանի միջազգային քաղաքական և դիվանագիտական գործընթացները ներկայացնող նյութ, որը ցույց է տալիս Հայաստանի կողմից ՄԱԿ-ի մեխանիզմների կիրառման պահանջը և միաժամանակ արտացոլում է հակամարտող կողմերի՝ իրադարձությունների պատճառների ու հետևանքների վերաբերյալ տարբեր դիրքորոշումները։

Աշխատությունը նվիրված է հայոց տոմարի պատմության և կառուցվածքի առանձին խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ աստղագիտական հաշվարկների և քանակական վերլուծության մեթոդների կիրառմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում օրացուցային համակարգի ժամանակագրական առանձնահատկությունների, տարվա կառուցվածքի, ամսաթվերի համապատասխանեցման և պատմական ժամանակագրության ճշգրտման հետ կապված հարցերն են։ Հայոց տոմարը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պատմամշակութային երևույթ, այլև որպես որոշակի մաթեմատիկական ու աստղագիտական սկզբունքներով գործող ժամանակի հաշվարկման համակարգ, որի ուսումնասիրությունը պահանջում է պատմական աղբյուրների տվյալների և հաշվարկային մեթոդների համադրում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տոմարական տարիների, օրերի և պարբերաշրջանների հարաբերակցությանը, տարբեր օրացուցային համակարգերի միջև ամսաթվերի փոխարկման խնդիրներին և ժամանակագրական տվյալների հնարավոր անհամապատասխանությունների բացահայտմանը։ Աստղաչափական մոտեցումները հնարավորություն են տալիս պատմական տեղեկությունները համադրել երկնային երևույթների պարբերականության հետ՝ այն դեպքերում, երբ սկզբնաղբյուրներում հիշատակված աստղագիտական տվյալները կարող են ծառայել իրադարձությունների ժամանակագրման լրացուցիչ հենակետ։ Քանակական մեթոդների կիրառմամբ հնարավոր է համակարգել մեծաթիվ տոմարական տվյալներ, ստուգել հաշվարկների ներքին համապատասխանությունը և համեմատել տարբեր ժամանակագրական վարկածներ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև նահանջային համակարգերի, շարժական ու անշարժ տոմարների հարաբերակցության, տոմարական շրջանների և դրանց պատմական կիրառության հարցերին։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայկական, հուլյան և այլ ժամանակագրական համակարգերի միջև համապատասխանությունների որոշումը, քանի որ պատմական աղբյուրներում հանդիպող թվականների ճիշտ մեկնաբանությունը կարևոր է իրադարձությունների հաջորդականության վերականգնման համար։ Մաթեմատիկական հաշվարկների և աղբյուրագիտական քննության համադրումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել միայն մեկնաբանական մոտեցումներից առաջացող անորոշությունները և ստուգել առաջարկվող ժամանակագրական լուծումների հիմնավորվածությունը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև ձեռագրերում, տարեգրություններում և հիշատակարաններում պահպանված տոմարական տվյալների ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է տոմարագիտության, աստղագիտության, մաթեմատիկական ժամանակագրության և աղբյուրագիտության մեթոդները՝ հայոց տոմարի կառուցվածքի ու պատմական կիրառության հետ կապված խնդիրների առավել ճշգրիտ և համակարգված ուսումնասիրության նպատակով։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Հայաստանի գլխավոր գրադարանային հաստատության 2019 թվականի համար նախատեսված աշխատանքների կազմակերպված ծրագիրը՝ ընդգրկելով գրադարանային հավաքածուների հաշվառման, պահպանության, մշակման, սպասարկման, մատենագիտական գործունեության, թվայնացման և մշակութային ծրագրերի հիմնական ուղղությունները։ Այն գործնական և կազմակերպչական նշանակություն ունեցող փաստաթուղթ է, որի միջոցով համակարգվում են տարվա ընթացքում իրականացվելիք աշխատանքները, սահմանվում են առաջնահերթ խնդիրները և համապատասխան ստորաբաժանումների գործունեության հիմնական ուղղությունները։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում գրադարանային ֆոնդերի հաշվառման և վերակազմակերպման աշխատանքներին, այդ թվում՝ ռուսերեն գրքային հավաքածուի վերահաշվառմանը և գրադարանին միացված Գրապալատի հավաքածուի վերագրանցման ու վերահաշվառման գործընթացին։ Ծրագրային աշխատանքների շրջանակում կարևորվում են ազգային տպագիր ժառանգության հավաքագրումը, պահպանությունը և հանրությանը հասանելի դարձնելը, ինչպես նաև գրադարանային տեղեկատվական ռեսուրսների շարունակական զարգացումը։ Փաստաթուղթը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու գրադարանի տարբեր բաժինների գործառույթների, ընթերցողների սպասարկման կազմակերպման, տեղեկատու-մատենագիտական աշխատանքի և գրադարանային հավաքածուների կառավարման վերաբերյալ։ Կարևոր ուղղություններից են նաև մշակութային և գիտական միջոցառումների կազմակերպումը, գրքի և ընթերցանության հանրահռչակումը, ցուցահանդեսային գործունեությունը և մասնագիտական համագործակցության զարգացումը։ Տարվա ծրագրային գործունեությունն առանձնահատուկ նշանակություն ուներ նաև հաստատության պատմության տեսանկյունից, քանի որ 2019 թվականին նշվում էր պետական գրադարանային կարգավիճակի ձևավորման հետ կապված պատմական իրադարձության 100-ամյակը։ Այդ հանգամանքը հնարավորություն էր տալիս գրադարանի ընթացիկ աշխատանքները համադրել նրա պատմական ժառանգության ներկայացման և հանրահռչակման նախաձեռնությունների հետ։ Ծրագիրը կարևոր սկզբնաղբյուր է գրադարանագիտության և մշակութային կառավարման ուսումնասիրության համար, քանի որ արտացոլում է կոնկրետ ժամանակաշրջանում ազգային գրադարանի առջև դրված կազմակերպչական, մասնագիտական և մշակութային խնդիրները։ Այն նաև հնարավորություն է տալիս հետագա տարիների ծրագրերի ու հաշվետվությունների հետ համադրությամբ ուսումնասիրելու գրադարանի գործունեության առաջնահերթությունների փոփոխությունները, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ներգրավումը և ազգային գրադարանային համակարգի զարգացման միտումները։

Աշխատությունը նվիրված է սրտամկանի ինֆարկտից հետո զարգացող իշեմիկ միտրալ հետհոսքի ձևավորման մեխանիզմների, ժամանակային փոփոխությունների և դրա առաջացման ու հետագա ընթացքի հետ կապված կանխորոշիչ գործոնների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում սրտամկանի իշեմիկ վնասման հետևանքով ձախ փորոքի կառուցվածքի և գործառույթի փոփոխությունների ազդեցությունն է միտրալ փականի բնականոն աշխատանքի վրա։ Այս վիճակը դիտարկվում է ոչ միայն որպես փականի տեղային փոփոխություն, այլև որպես ձախ փորոքի ձևի, չափերի, կծկողականության և փականային ապարատի տարբեր բաղադրիչների փոխհարաբերությունների խանգարման հետևանք։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տարբեր տեղակայման սրտամկանի ինֆարկտների դեպքում առաջացող կառուցվածքային փոփոխություններին և դրանց հնարավոր կապին միտրալ հետհոսքի արտահայտվածության հետ։ Քննվում են ձախ փորոքի վերակառուցման, պատերի շարժունակության տեղային խանգարումների, պապիլյար մկանների և փականային փեղկերի փոխադարձ դիրքի փոփոխությունների նշանակությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հետհոսքի դինամիկայի գնահատումը՝ պարզելու համար, թե ինչպես կարող է դրա արտահայտվածությունը փոփոխվել հիվանդության տարբեր փուլերում և ինչպիսի սրտային կառուցվածքային ու գործառութային ցուցանիշներ են կապված այդ փոփոխությունների հետ։ Կլինիկական և գործիքային տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հնարավոր կանխորոշիչները՝ հաշվի առնելով սրտամկանի վնասման տեղակայումը, ձախ փորոքի չափերն ու գործառույթը, տեղային կծկողականության փոփոխությունները և միտրալ ապարատի երկրաչափական բնութագրերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում էխոսրտագրական գնահատումը, որի միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել ինչպես հետհոսքի առկայությունն ու արտահայտվածությունը, այնպես էլ սրտի կառուցվածքային և հեմոդինամիկական փոփոխությունները։ Տարբեր տեղակայման ինֆարկտների համեմատական վերլուծությունը նպաստում է հասկանալու, թե սրտամկանի վնասման անատոմիական առանձնահատկություններն ինչպես կարող են կապված լինել փականային դիսֆունկցիայի ձևավորման հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սրտաբանության, էխոսրտագրության, սրտի պաթոֆիզիոլոգիայի և կլինիկական կանխատեսման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով առավել ամբողջական պատկերացում կազմել հետինֆարկտային միտրալ հետհոսքի առաջացման, զարգացման և կլինիկական նշանակության մասին։

Աշխատությունը նվիրված է կրծքագեղձի in situ քաղցկեղի կլինիկական ընթացքի, բուժման արդյունքների և կանխորոշիչ նշանակություն ունեցող կլինիկամորֆոլոգիական բնութագրերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հիվանդության տարբեր ձևերի առանձնահատկությունների և բուժումից հետո դիտվող արդյունքների միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունների գնահատումն է։ In situ ձևը դիտարկվում է որպես ախտաբանական գործընթաց, որի դեպքում փոփոխված բջիջները սահմանափակված են իրենց սկզբնական անատոմիական կառուցվածքի սահմաններում, և դրա առանձնահատկությունների ճշգրիտ գնահատումը կարևոր նշանակություն ունի հետագա կլինիկական վարքագծի կանխատեսման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ախտահարման չափին և տեղակայմանը, հյուսվածաբանական կառուցվածքին, բջջային տարբերակման աստիճանին, ախտաբանական փոփոխությունների տարածվածությանը և այլ մորֆոլոգիական ցուցանիշներին, որոնք կարող են տարբեր նշանակություն ունենալ հիվանդության ընթացքի գնահատման ժամանակ։ Քննվում է կլինիկական տվյալների, ախտաբանական հետազոտությունների արդյունքների և երկարաժամկետ դիտարկումների համադրման կարևորությունը՝ տարբեր հիվանդների մոտ արդյունքների տարբերությունները բացատրելու նպատակով։ Հետազոտությունը կարող է ներառել կիրառված բուժական մոտեցումների արդյունքների համեմատական գնահատում՝ առանց բուժման արդյունավետությունը մեկ առանձին գործոնով պայմանավորելու, քանի որ կանխորոշումը ձևավորվում է բազմաթիվ կլինիկական և կենսաբանական բնութագրերի համակցությամբ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տեղային կրկնության հավանականության և դրա հետ կապված գործոնների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև այն հատկանիշների բացահայտումը, որոնք կարող են նպաստել հիվանդների ռիսկային խմբերի ավելի հիմնավորված տարբերակմանը։ Կլինիկամորֆոլոգիական տվյալների համակարգված վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու, թե որ ցուցանիշներն ունեն առավել նշանակալի կանխորոշիչ արժեք և ինչպես կարող են դրանք լրացնել հիվանդության ընդհանուր կլինիկական գնահատումը։ Աշխատությունում կարող է քննարկվել նաև ախտորոշման ճշգրտության, մորֆոլոգիական դասակարգման և հիվանդների հետագա հսկողության նշանակությունը բուժման արդյունքների գնահատման համար։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է ուռուցքաբանության, մամոլոգիայի, ախտաբանական անատոմիայի և կլինիկական կանխատեսման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել հիվանդության տարբեր կլինիկամորֆոլոգիական տարբերակների ընթացքի և բուժման արդյունքների մասին։

Աշխատությունը նվիրված է Իրանում փոքր և միջին ձեռնարկությունների ֆինանսավորման ու վարկավորման համակարգի տնտեսական և ինստիտուցիոնալ հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիության բարելավման հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության կենտրոնում ՓՄՁ-ների գործունեության համար անհրաժեշտ կապիտալի ձևավորման աղբյուրներն են, բանկային վարկավորման պայմանները, սեփական և ներգրավված միջոցների հարաբերակցությունը, ֆինանսական կազմակերպությունների ու ձեռնարկությունների փոխհարաբերությունները և վարկային ռիսկերի գնահատման առանձնահատկությունները։ Փոքր և միջին ձեռնարկատիրությունը դիտարկվում է որպես տնտեսական ակտիվության, զբաղվածության, արտադրության և նորարարական նախաձեռնությունների զարգացման կարևոր հատված, որի կայուն գործունեությունը զգալիորեն կախված է ֆինանսական միջոցների հասանելիությունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն գործոններին, որոնք կարող են սահմանափակել ձեռնարկությունների վարկային ռեսուրսներից օգտվելու հնարավորությունները՝ գրավային ապահովման պահանջներ, տեղեկատվական անհամաչափություն, վարկունակության գնահատման դժվարություններ, ֆինանսական հաշվետվողականության սահմանափակումներ և ֆինանսավորման արժեք։ Քննվում են առևտրային բանկերի և այլ ֆինանսական հաստատությունների դերը, վարկային ռիսկերի կառավարման մոտեցումները և ՓՄՁ-ների առանձնահատկություններին համապատասխան ֆինանսական գործիքների զարգացման հնարավորությունները։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև պետական աջակցության ծրագրերին, վարկային երաշխիքների մեխանիզմներին, զարգացման ֆինանսավորման կառույցներին, միկրոֆինանսավորմանը և ֆինանսավորման այլընտրանքային ձևերին՝ գնահատելով դրանց հնարավոր նշանակությունը ֆինանսական հասանելիության ընդլայնման տեսանկյունից։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ձեռնարկությունների ֆինանսական կառավարման որակի, բիզնես պլանավորման, հաշվետվողականության և վարկունակության միջև կապի ուսումնասիրությունը։ Դիտարկվում է նաև մակրոտնտեսական միջավայրի ազդեցությունը ֆինանսավորման պայմանների վրա, քանի որ գնային անկայունությունը, տոկոսադրույքների փոփոխությունները և ֆինանսական համակարգի ընդհանուր պայմանները կարող են անդրադառնալ ինչպես վարկատուների, այնպես էլ վարկառուների վարքագծի վրա։ Միջազգային փորձի համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու այն մոտեցումները, որոնք համապատասխան հարմարեցման դեպքում կարող են օգտակար լինել տեղական ֆինանսական համակարգում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ձեռնարկատիրության ֆինանսավորման, բանկային վարկավորման, ֆինանսական կառավարման և ՓՄՁ քաղաքականության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել փոքր ու միջին ձեռնարկությունների ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիության բարձրացման և վարկավորման համակարգի արդյունավետության կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է լայնական իզոտրոպ հատկություններով օժտված էլեկտրահաղորդիչ թիթեղների մագնիսաառաձգական տատանումների տեսական ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով ինդուկցված էլեկտրամագնիսական դաշտի և լայնական սահքային դեֆորմացիաների ազդեցությունը։ Հետազոտության կենտրոնում մեխանիկական և էլեկտրամագնիսական երևույթների փոխկապակցվածությունն է, երբ հաղորդիչ առաձգական մարմնի շարժումը արտաքին մագնիսական միջավայրում առաջացնում է լրացուցիչ էլեկտրամագնիսական ազդեցություններ, որոնք իրենց հերթին կարող են փոփոխել մարմնի տատանողական վարքը։ Քննվում են նյութի անիզոտրոպ հատկությունների, թիթեղի երկրաչափական պարամետրերի, մագնիսական դաշտի և դեֆորմացիոն բաղադրիչների ազդեցությունները համակարգի դինամիկական բնութագրերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում լայնական սահքային դեֆորմացիաներին, որոնց հաշվառումը հատկապես կարևոր է այն դեպքերում, երբ դասական բարակ թիթեղների պարզեցված տեսությունը բավարար ճշգրտությամբ չի նկարագրում իրական դեֆորմացիոն վիճակը։ Հետազոտության շրջանակում մեխանիկական շարժման հավասարումները դիտարկվում են էլեկտրադինամիկական հարաբերությունների հետ փոխկապակցված ձևով՝ հնարավորություն տալով նկարագրել մագնիսական, էլեկտրական և առաձգական դաշտերի համատեղ ազդեցությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տատանումների սեփական հաճախականությունների, ձևերի և դիսպերսիոն հատկությունների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև դրանց կախվածությունը նյութի առաձգական ու էլեկտրահաղորդական բնութագրերից։ Տրանսվերսալ իզոտրոպիայի հաշվառումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել թիթեղի հարթության մեջ և դրան ուղղահայաց ուղղությամբ նյութի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները և գնահատել դրանց ազդեցությունը ալիքային ու տատանողական գործընթացների վրա։ Ինդուկցված էլեկտրամագնիսական դաշտի ներգրավումը մոդելում թույլ է տալիս առավել ամբողջական ներկայացնել հաղորդիչ մարմնի արձագանքը մագնիսաառաձգական փոխազդեցության պայմաններում։ Տարբեր տեսական մոտեցումների և մոտարկումների համեմատությունը կարող է ցույց տալ, թե լայնական սահքի ու էլեկտրամագնիսական կապակցվածության անտեսումը ինչպիսի տարբերություններ է առաջացնում հաշվարկային արդյունքներում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է առաձգականության տեսության, թիթեղների մեխանիկայի, էլեկտրադինամիկայի և մագնիսաառաձգականության մեթոդները՝ էլեկտրահաղորդիչ անիզոտրոպ կառուցվածքների տատանողական վարքի առավել ամբողջական մաթեմատիկական նկարագրության նպատակով։

Նյութը վերաբերում է 2023 թվականի սեպտեմբերին Հարավային Կովկասում տեղի ունեցած զարգացումներից մեկին՝ Լեռնային Ղարաբաղի նախկին պաշտպանության նախարար Լևոն Մնացականյանի ձերբակալությանը Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից։ Իրադարձությունը ներկայացվում է տարածաշրջանում ռազմական գործողություններին հաջորդած քաղաքական, իրավական և հումանիտար գործընթացների համատեքստում։ Մնացականյանը, որը նախկինում զբաղեցրել էր Լեռնային Ղարաբաղի պաշտպանության նախարարի պաշտոնը, ձերբակալվել էր այն ժամանակ, երբ փորձում էր Լեռնային Ղարաբաղից մեկնել Հայաստան, որից հետո տեղափոխվել էր Բաքու։ Նյութի առանցքային թեմաներից է նախկին պաշտոնատար անձանց նկատմամբ իրականացվող գործողությունների նշանակությունը և դրանց կապը հակամարտությունից հետո ձևավորված նոր իրավիճակի հետ։ Դիտարկվում է նաև ձերբակալության ժամանակային համատեքստը․ այն տեղի էր ունենում Լեռնային Ղարաբաղից հայ բնակչության զանգվածային հեռանալու ընթացքում, երբ Հայաստանի կառավարության տվյալներով տասնյակ հազարավոր մարդիկ արդեն տեղափոխվել էին Հայաստան։ Ներկայացվող իրադարձությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել ոչ միայն մեկ անձի ձերբակալությունը, այլև դրան զուգահեռ ընթացող ավելի լայն քաղաքական և իրավական գործընթացները, նախկին ղեկավարների ու պաշտոնատար անձանց կարգավիճակի հարցերը և տարածաշրջանում անվտանգության համակարգի փոփոխությունները։ Նյութում կարևոր նշանակություն ունի նաև միջազգային արձագանքի համատեքստը՝ կապված բնակչության անվտանգության, մարդասիրական իրավիճակի և միջազգային դիտորդական ներկայության վերաբերյալ քննարկումների հետ։ Իրադարձությունների լուսաբանումը միաժամանակ առնչվում է տեղեկատվական դիսկուրսի խնդրին, քանի որ տարբեր կողմերի պաշտոնական հաղորդագրություններն ու լրատվամիջոցների մեկնաբանությունները կարող են նույն գործընթացները ներկայացնել տարբեր շեշտադրումներով։ Այդ պատճառով նյութը կարող է դիտարկվել որպես աղբյուր 2023 թվականի սեպտեմբերյան զարգացումների, հետհակամարտային քաղաքական գործընթացների, նախկին պաշտոնատար անձանց նկատմամբ իրականացված գործողությունների և դրանց միջազգային արձագանքի ուսումնասիրման համար։ Ընդհանուր առմամբ այն ներկայացնում է Հարավային Կովկասի քաղաքական և անվտանգային միջավայրի կտրուկ փոփոխությունների մի դրվագ՝ հնարավորություն տալով այն դիտարկել հայ-ադրբեջանական հակամարտության, տարածաշրջանային քաղաքականության, իրավական գործընթացների և միջազգային հարաբերությունների ավելի լայն շրջանակում։

Աշխատությունը նվիրված է խաղողագործության զարգացման տնտեսական, կազմակերպական, ագրոտնտեսական և տարածքային հիմնախնդիրների համեմատական ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի և Գերմանիայի Բադեն-Վյուրտեմբերգ երկրամասի օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում խաղողագործական տնտեսությունների արդյունավետ գործունեության վրա ազդող բնական, արտադրական և շուկայական գործոններն են, ինչպես նաև տարբեր տարածաշրջաններում ձևավորված փորձի համադրման միջոցով ոլորտի զարգացման հնարավոր ուղղությունների բացահայտումը։ Ուսումնասիրվում են հողակլիմայական պայմանների, հողային ռեսուրսների, խաղողի այգիների կառուցվածքի, արտադրության կազմակերպման, աշխատանքի և նյութական ռեսուրսների օգտագործման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում խաղողագործության տարածքային մասնագիտացմանը, տնտեսությունների արտադրողականությանը, արտադրական ծախսերին, բերքի իրացման հնարավորություններին և արտադրողի ու վերամշակող կազմակերպությունների միջև տնտեսական հարաբերություններին։ Երկու տարածաշրջանների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու խաղողագործության կազմակերպման տարբեր մոդելներ, գյուղատնտեսական տնտեսությունների կառավարման առանձնահատկություններ և տեղական պայմաններով պայմանավորված զարգացման սահմանափակումներ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև խաղողի տնկարկների արդյունավետ օգտագործմանը, արտադրության տեխնոլոգիական արդիականացմանը, որակի կառավարմանը, մասնագիտացված աշխատուժի նշանակությանը և գյուղատնտեսական ենթակառուցվածքների զարգացմանը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում շուկայավարման և իրացման համակարգերի ուսումնասիրությունը, քանի որ ոլորտի տնտեսական կայունությունը կախված է ոչ միայն արտադրության ծավալից, այլև արտադրանքի որակից, պահանջարկից, շուկայական դիրքավորումից և արտադրական շղթայի տարբեր մասնակիցների համագործակցությունից։ Դիտարկվում են նաև գյուղատնտեսական քաղաքականության, խորհրդատվական համակարգերի, մասնագիտական կրթության և արտադրողների համագործակցության հնարավոր ազդեցությունները խաղողագործության մրցունակության վրա։ Բադեն-Վյուրտեմբերգի փորձի ուսումնասիրությունը կարող է ծառայել որպես համեմատական նյութ՝ Հայաստանի պայմաններում կիրառելի մոտեցումների առանձնացման համար՝ հաշվի առնելով երկու տարածաշրջանների տնտեսական, բնական և ինստիտուցիոնալ տարբերությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, խաղողագործության, տարածաշրջանային զարգացման և գյուղատնտեսական կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ոլորտի արդյունավետության, կայունության և մրցունակության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է 1950–1980-ական թվականների հայ բանաստեղծության զարգացման հիմնական միտումների, գեղարվեստական որոնումների և բանաստեղծական մտածողության փոփոխությունների գրականագիտական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում տվյալ ժամանակաշրջանի պոեզիայի թեմատիկ, ժանրային, ոճական և պատկերային համակարգերի զարգացումն է՝ դիտարկված հասարակական ու մշակութային միջավայրի փոփոխությունների համատեքստում։ Քննվում է նախորդ գրական ավանդույթների շարունակականությունը և դրանց վերաիմաստավորումը նոր սերնդի հեղինակների ստեղծագործություններում, ինչպես նաև անհատական գեղարվեստական ոճերի ձևավորման գործընթացը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մարդու ներաշխարհի, հայրենիքի, պատմական հիշողության, բնության, սիրո, ժամանակի, անհատի և հասարակության հարաբերությունների գեղարվեստական արտահայտման եղանակներին։ Դիտարկվում է, թե ինչպես են տարբեր փուլերում փոխվում բանաստեղծական խոսքի կառուցվածքը, քնարական հերոսի կերպարը, պատկերային մտածողությունը և հեղինակային աշխարհընկալման արտահայտման ձևերը։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել դասական չափածոյի ավանդույթների և ազատ բանաստեղծական ձևերի հարաբերակցությունը, տաղաչափական որոնումները, լեզվական նորարարությունները, փոխաբերական համակարգի հարստացումը և խորհրդանշական մտածողության զարգացումը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ազգային պատմության և մշակութային հիշողության թեմաների վերաիմաստավորումը, ինչպես նաև անհատական փորձառության և հասարակական իրականության հարաբերակցության խնդիրը։ Տարբեր սերունդների բանաստեղծների ստեղծագործությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու գրական զարգացման շարունակականությունն ու ներքին հակասությունները, նոր գեղագիտական սկզբունքների ձևավորումը և բանաստեղծական լեզվի փոփոխությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող է դիտարկվել նաև համաշխարհային գրական գործընթացների և թարգմանական մշակույթի ազդեցությունը հայ պոեզիայի արտահայտչական հնարավորությունների ընդլայնման վրա։ Առանձին ուշադրության է արժանանում բանաստեղծական անհատականության խնդիրը, քանի որ ժամանակաշրջանի ընդհանուր գեղարվեստական միտումները տարբեր հեղինակների ստեղծագործություններում դրսևորվում են յուրահատուկ լեզվական, պատկերային և գաղափարական լուծումներով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գրականության պատմության, պոետիկայի, ոճագիտության և համեմատական գրականագիտության մոտեցումները՝ ներկայացնելով տվյալ ժամանակաշրջանի հայ բանաստեղծությունը որպես բազմաշերտ և շարունակաբար վերափոխվող գեղարվեստական համակարգ։

Աշխատությունը նվիրված է Նար-Դոսի ստեղծագործական աշխարհում կյանքի և մահվան գաղափարական, փիլիսոփայական ու գեղարվեստական մեկնաբանությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում մարդկային գոյության իմաստի, անհատի ներաշխարհի, բարոյական ընտրության, հասարակական միջավայրի և մարդու ճակատագրի փոխհարաբերություններն են, որոնք գրողի արձակում արտահայտվում են կերպարների հոգեբանական ապրումների և կենսական հակասությունների միջոցով։ Կյանքն ու մահը դիտարկվում են ոչ միայն որպես հակադիր գոյաբանական հասկացություններ, այլև որպես գրական կերպարների աշխարհընկալումը, արժեքային համակարգը և վարքագիծը բացահայտող կարևոր գաղափարական առանցքներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հոգեբանական վերլուծության միջոցներին, որոնց օգնությամբ ներկայացվում են մարդու ներքին հակասությունները, հույսերն ու հիասթափությունները, պատասխանատվության զգացումը, միայնությունը և հասարակության հետ ունեցած բարդ հարաբերությունները։ Քննվում է այն հարցը, թե սոցիալական միջավայրը, ընտանեկան հարաբերությունները, նյութական պայմանները և բարոյական նորմերը ինչպես են ազդում կերպարների աշխարհընկալման ու կյանքի վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորման վրա։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև ճակատագրի և անձնական ընտրության հարաբերությանը՝ պարզաբանելով, թե գրողի ստեղծագործություններում որքանով է անհատը ներկայացվում սեփական որոշումների հեղինակ և որքանով՝ սոցիալական պայմանների ազդեցությունը կրող անձ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կերպարների հոգեբանական խորության, ներքին մենախոսության, հեղինակային բնութագրումների, խորհրդանշական պատկերների և հակադրությունների ուսումնասիրությունը։ Կյանքի արժեքի խնդիրը դիտարկվում է նաև սիրո, ընտանիքի, արժանապատվության, բարոյական պատասխանատվության և հասարակական արդարության թեմաների հետ փոխկապակցված։ Միաժամանակ մահվան մոտիվի գրական գործառույթը կարող է բացահայտվել որպես կերպարների արժեքային համակարգը և ստեղծագործության ընդհանուր գաղափարական ուղղվածությունը առավել հստակ արտահայտող միջոց։ Տարբեր ստեղծագործությունների համադրական քննությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու այս թեմաների զարգացմանը և պարզելու դրանց տեղը գրողի գեղարվեստական մտածողության ամբողջական համակարգում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գրականագիտական, փիլիսոփայական և հոգեբանական վերլուծության մոտեցումները՝ բացահայտելով մարդկային գոյության հիմնարար հարցերի գեղարվեստական իմաստավորումը Նար-Դոսի արձակում և դրանց նշանակությունը նրա ստեղծագործական աշխարհայացքի ընկալման համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հարություն Ալամդարյանի մանկավարժական գործունեության, կրթական հայացքների և հայ կրթամշակութային կյանքում ունեցած դերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում նրա պատկերացումներն են կրթության և դաստիարակության նպատակների, ուսուցչի առաքելության, սովորողների մտավոր ու բարոյական զարգացման, ինչպես նաև ազգային կրթության կազմակերպման վերաբերյալ։ Նրա մանկավարժական ժառանգությունը դիտարկվում է XIX դարի առաջին կեսի հայ հասարակական և մշակութային կյանքի համատեքստում, երբ կրթական հաստատությունների զարգացումը, աշխարհիկ գիտելիքների տարածումը և նոր ուսուցման սկզբունքների ձևավորումը կարևոր նշանակություն էին ձեռք բերում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում նրա ուսուցչական և կրթական կազմակերպչական գործունեությանը, դասավանդման նկատմամբ ունեցած մոտեցումներին և կրթությունը հասարակության մտավոր առաջընթացի կարևոր միջոց դիտարկելու գաղափարին։ Քննվում է ուսուցման ու դաստիարակության փոխկապակցվածությունը՝ ցույց տալով, որ կրթական գործընթացը կարող էր ընկալվել ոչ միայն որպես գիտելիքների փոխանցում, այլև որպես սովորողի բարոյական, մշակութային և մտավոր ձևավորման ամբողջական համակարգ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ մայրենի լեզվի, գրականության, պատմության և ընդհանուր գիտելիքների նշանակությանը կրթության մեջ, ինչպես նաև սովորողների ինքնուրույն մտածողության և ճանաչողական հետաքրքրությունների զարգացման հարցերին։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում մանկավարժի և սովորողի փոխհարաբերության խնդիրը, ուսուցչի անձնական օրինակի նշանակությունը և կրթական միջավայրի ազդեցությունը երիտասարդ սերնդի ձևավորման վրա։ Ուսումնասիրվում են նաև նրա գործունեության կապերը ժամանակաշրջանի հայ կրթական կենտրոնների, մշակութային շարժումների և մտավորականության հետ՝ հնարավորություն տալով մանկավարժական հայացքները դիտարկել ավելի լայն պատմամշակութային գործընթացների շրջանակում։ Նրա գործունեության գնահատումը նպաստում է XIX դարի հայ մանկավարժական մտքի զարգացման հիմնական միտումների, ավանդական կրթության և նոր կրթական մոտեցումների փոխհարաբերությունների բացահայտմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանկավարժության պատմության, հայ մշակույթի պատմության և կրթական մտքի ուսումնասիրության մոտեցումները՝ ներկայացնելով Հարություն Ալամդարյանի ներդրումը հայ կրթության զարգացման, ուսուցչական գործունեության և մանկավարժական գաղափարների ձևավորման գործընթացում։

Աշխատությունը նվիրված է առնետների ենթաստամոքսային գեղձում օրնիթինային ցիկլի և պրոլինի կենսասինթեզի հետ կապված ֆերմենտային համակարգերի կենսաքիմիական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ամինաթթուների նյութափոխանակությանը մասնակցող ֆերմենտների ակտիվության, դրանց փոխկապակցվածության և հյուսվածքային նյութափոխանակության գործընթացներում ունեցած նշանակության բացահայտումն է։ Օրնիթինը դիտարկվում է որպես մի շարք փոխկապակցված կենսաքիմիական ուղիների կարևոր միջանկյալ նյութ, իսկ դրա փոխակերպումները կապված են ազոտային միացությունների նյութափոխանակության և այլ ամինաթթուների առաջացման գործընթացների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում օրնիթինի և պրոլինի նյութափոխանակային կապերին, քանի որ այդ միացությունների փոխակերպումները կարող են ընդգրկվել ընդհանուր միջանկյալ նյութափոխանակային համակարգերում և կարգավորվել համապատասխան ֆերմենտների գործունեությամբ։ Քննվում են ենթաստամոքսային գեղձի հյուսվածքում այդ ֆերմենտային համակարգերի առկայությունը և գործառութային առանձնահատկությունները՝ հաշվի առնելով օրգանի նյութափոխանակային մասնագիտացումը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ տարբեր ֆերմենտների հարաբերական ակտիվությանը, դրանց միջև նյութափոխանակային կապերին և այն հարցին, թե ինչպես են առանձին կենսաքիմիական ուղիները ինտեգրվում բջջի ընդհանուր ամինաթթվային նյութափոխանակությանը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պրոլինի կենսասինթեզի ուսումնասիրությունը՝ որպես սպիտակուցների կառուցվածքի և բջջային նյութափոխանակության համար նշանակություն ունեցող ամինաթթվի առաջացման գործընթաց։ Ֆերմենտային ակտիվությունների համադրական գնահատումը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու ենթաստամոքսային գեղձում ազոտային նյութափոխանակության կազմակերպման և առանձին մետաբոլիկ ուղիների փոխհարաբերությունների մասին։ Աշխատանքը կարող է նաև նպաստել տարբեր հյուսվածքներում ամինաթթուների փոխանակության առանձնահատկությունների համեմատական ուսումնասիրությանը՝ ցույց տալով, որ նույն նյութափոխանակային ուղիների նշանակությունը կարող է տարբեր լինել՝ կախված օրգանի ֆունկցիոնալ և կենսաքիմիական առանձնահատկություններից։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է ֆերմենտաբանության, ամինաթթուների կենսաքիմիայի և հյուսվածքային նյութափոխանակության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով պարզաբանել օրնիթինի փոխակերպման և պրոլինի կենսասինթեզի ֆերմենտային հիմքերը ենթաստամոքսային գեղձում։

Աշխատությունը նվիրված է անգլերեն գեղարվեստական դիսկուրսում քննադատական խոսքային գործողությունների ազդեցության ուսումնասիրությանը՝ գործաբանական և դիսկուրսային մոտեցումների համադրությամբ։ Հետազոտության կենտրոնում այն լեզվական և հաղորդակցական միջոցներն են, որոնց միջոցով քննադատություն արտահայտող խոսքը ներգործում է հասցեատիրոջ զգացմունքների, վերաբերմունքի, վարքի կամ հետագա հաղորդակցական գործողությունների վրա։ Պերլոկուտիվ ազդեցությունը դիտարկվում է որպես խոսքային ակտի արդյունքում առաջացող ազդեցություն, որը կարող է տարբեր լինել խոսողի անմիջական հաղորդակցական նպատակից և պայմանավորված լինել համատեքստով, մասնակիցների փոխհարաբերություններով ու արտահայտության լեզվական ձևակերպմամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ուղղակի և անուղղակի քննադատության ձևերին, գնահատողական բառապաշարին, հեգնանքին, ակնարկին, մեղմացման և ուժգնացման միջոցներին, ինչպես նաև դրանց միջոցով ձևավորվող հաղորդակցական ազդեցությանը։ Քննվում է կերպարների սոցիալական կարգավիճակի, հոգեբանական փոխհարաբերությունների, հաղորդակցական իրավիճակի և նախորդ խոսքային համատեքստի նշանակությունը քննադատության ընկալման ու արձագանքի ձևավորման համար։ Գեղարվեստական դիսկուրսը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն առանձին արտահայտություններ, այլև քննադատական խոսքային գործողությունների տեղը երկխոսության, կերպարային հարաբերությունների և ստեղծագործության ընդհանուր հաղորդակցական կառուցվածքի մեջ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ այնպիսի հնարավոր պերլոկուտիվ հետևանքների, ինչպիսիք են համաձայնությունը, առարկությունը, ինքնարդարացումը, հաղորդակցական լարվածությունը, վարքային փոփոխությունը կամ փոխհարաբերությունների վերաիմաստավորումը՝ դրանք դիտարկելով կոնկրետ տեքստային համատեքստի շրջանակում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում խոսողի մտադրության և հասցեատիրոջ փաստացի արձագանքի տարբերակումը, քանի որ նույն քննադատական արտահայտությունը տարբեր իրավիճակներում կարող է առաջացնել տարբեր ազդեցություններ։ Ուսումնասիրվում է նաև հեղինակի դերը կերպարների խոսքային վարքի կառուցման և ընթերցողի կողմից դրանց մեկնաբանման ուղղորդման գործում։ Լեզվական նյութի գործաբանական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են բառային ընտրությունը, շարահյուսական կառուցվածքը, համատեքստային ենթադրությունները և հաղորդակցական ռազմավարությունները միասին ձևավորում քննադատության ներգործական ուժը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գործաբանության, խոսքային ակտերի տեսության, դիսկուրսի վերլուծության և ոճագիտության մոտեցումները՝ բացահայտելու քննադատության՝ որպես հաղորդակցական գործողության գործառույթներն ու ազդեցության մեխանիզմները անգլերեն գեղարվեստական տեքստերում։