Աբրահամյան, Աշոտ Արտաշեսի

Информатика

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ֆինանսական համակարգերում տեղեկատվական անվտանգության կառավարման գործընթացների մոդելավորմանն ու տարբեր կառավարման մոդելների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում այն խնդիրն է, թե ինչպես կարելի է ֆինանսական կազմակերպությունների տեղեկատվական համակարգերում ձևավորել անվտանգության կառավարման արդյունավետ մեխանիզմներ, որոնք կպաշտպանեն տվյալները, տեղեկատվական ենթակառուցվածքները և ֆինանսական գործառնությունները տարատեսակ սպառնալիքներից՝ միաժամանակ ապահովելով համակարգերի բնականոն, շարունակական և վերահսկելի աշխատանքը։ Ֆինանսական համակարգերի առանձնահատկությունը պայմանավորված է դրանց մշակած և պահպանած տեղեկատվության բարձր արժեքով, գործարքների մեծ ծավալով և անվտանգության խախտումների դեպքում հնարավոր զգալի ֆինանսական ու կազմակերպական հետևանքներով։ Աշխատանքում տեղեկատվական անվտանգությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տեխնիկական պաշտպանության միջոցների ամբողջություն, այլև որպես կառավարչական գործընթաց, որը ներառում է ռիսկերի բացահայտում և գնահատում, անվտանգության քաղաքականության ձևավորում, վերահսկողության միջոցների ընտրություն, դրանց արդյունավետության մշտադիտարկում և հնարավոր միջադեպերին արձագանքում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է տեղեկատվական անվտանգության կառավարման տարբեր մոդելների համադրական վերլուծությունը։ Դիտարկվում են այն մոտեցումները, որոնց միջոցով հնարավոր է կառուցակարգել անվտանգության գործընթացները, սահմանել պատասխանատվության մակարդակները, կազմակերպել վերահսկողությունը և կապել անվտանգության միջոցառումները ֆինանսական համակարգի ընդհանուր նպատակների հետ։ Մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս ձևականորեն ներկայացնել անվտանգության կառավարման գործընթացները, դրանց միջև փոխկապակցվածությունը, մուտքային և ելքային տվյալները, որոշումների կայացման փուլերը և վերահսկողության մեխանիզմները։ Աշխատանքում առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում տեղեկատվական ռիսկերի կառավարմանը։ Ֆինանսական համակարգերում ռիսկերը կարող են կապված լինել չարտոնված հասանելիության, տվյալների փոփոխման կամ կորստի, տեղեկատվական համակարգերի խափանման, ծրագրային խոցելիությունների, ներքին և արտաքին սպառնալիքների, ինչպես նաև մարդկային գործոնի հետ։ Ռիսկերի կառավարման մոդելները հնարավորություն են տալիս ոչ միայն արձանագրել հնարավոր վտանգները, այլև գնահատել դրանց հավանականությունն ու ազդեցությունը և համապատասխանեցնել պաշտպանության միջոցները հայտնաբերված ռիսկերի մակարդակին։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր է նաև տեղեկատվական անվտանգության հիմնական սկզբունքների ապահովումը՝ տեղեկատվության գաղտնիություն, ամբողջականություն և հասանելիություն։ Այս սկզբունքների համադրումը հատկապես կարևոր է ֆինանսական համակարգերի համար, քանի որ նույնիսկ մեկ բաղադրիչի խախտումը կարող է հանգեցնել գործարքների խափանման, ֆինանսական կորուստների կամ վստահության նվազման։ Այդ պատճառով կառավարման մոդելներում անհրաժեշտ է հաշվի առնել ինչպես տեխնիկական պաշտպանության, այնպես էլ կազմակերպական և ընթացակարգային վերահսկողության միջոցները։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև անվտանգության կառավարման գործընթացների ավտոմատացման և մշտադիտարկման հնարավորություններին։ Ժամանակակից ֆինանսական համակարգերում մեծածավալ տեղեկատվության և գործարքների մշտական հոսքը պահանջում է արագ հայտնաբերում, գնահատում և արձագանքում անվտանգության միջադեպերին։ Այդ նպատակով մոդելները կարող են ներառել մոնիթորինգի, ազդանշանների մշակման, միջադեպերի դասակարգման, արձագանքման և վերականգնման գործընթացներ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում կառավարման որոշումների հիմնավորմանը։ Արդյունավետ մոդելը պետք է հնարավորություն տա պատասխանատու անձանց գնահատել տարբեր պաշտպանության միջոցների անհրաժեշտությունը, դրանց ծախսերը, ռիսկերի նվազեցման ազդեցությունը և համակարգի ընդհանուր անվտանգության մակարդակը։ Այս մոտեցումը տեղեկատվական անվտանգությունը կապում է ոչ միայն տեխնիկական, այլև տնտեսական և կառավարչական նպատակների հետ։ Հետազոտությունը կարևորում է նաև անվտանգության կառավարման գործընթացների շարունակական կատարելագործումը։ Տեղեկատվական սպառնալիքները, տեխնոլոգիաները և ֆինանսական ծառայությունների ձևերը մշտապես փոփոխվում են, ուստի անվտանգության կառավարման համակարգը չի կարող մնալ անփոփոխ։ Անհրաժեշտ է պարբերաբար վերագնահատել ռիսկերը, վերանայել անվտանգության քաղաքականությունները, կատարելագործել վերահսկողության մեխանիզմները և հարմարեցնել կառավարման մոդելները նոր պայմաններին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը տեղեկատվական անվտանգությունը ներկայացնում է որպես ֆինանսական համակարգերի կառավարման անբաժանելի բաղադրիչ և ուսումնասիրում է դրա կազմակերպման տարբեր մոդելային մոտեցումները։ Այն կարող է օգտակար լինել կիբերանվտանգության մասնագետների, տեղեկատվական համակարգերի նախագծողների, ֆինանսական կազմակերպությունների անվտանգության պատասխանատուների, ՏՏ կառավարման մասնագետների, ռիսկերի կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչների և տեղեկատվական անվտանգության տեսական ու կիրառական խնդիրներով զբաղվող հետազոտողների համար։