Ադամյան, Ծովինար Ալեքսանդրի

Химия

Աշխատությունը նվիրված է տանտալի և նիոբիումի բարձր ջերմաստիճանային դիֆուզիոն փոխակերպումների կինետիկական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով ազոտի և ածխածնի փոխազդեցությունը հրակայուն մետաղների հետ նյութագիտության ու ֆիզիկական քիմիայի տեսանկյունից։ Հետազոտության կենտրոնում մետաղական համակարգերում ատոմների ներթափանցման, տարածման և նոր ֆազային վիճակների ձևավորման գործընթացներն են, ինչպես նաև դրանց արագության և զարգացման բնույթի վրա ջերմաստիճանի, ժամանակի, նյութի սկզբնական կառուցվածքի և ֆազային կազմի ազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել դիֆուզիոն շերտերի առաջացման և աճի օրինաչափություններին, քանի որ ազոտի կամ ածխածնի ներթափանցումը մետաղական մատրից կարող է ուղեկցվել նիտրիդային և կարբիդային ֆազերի ձևավորմամբ ու նյութի մերձմակերևութային կառուցվածքի փոփոխությամբ։ Կինետիկական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզաբանելու, թե տարբեր փուլերում ինչ գործոններ կարող են սահմանափակել գործընթացի արագությունը և ինչպիսի կապ գոյություն ունի ատոմային տեղափոխության ու ֆազային փոխակերպումների միջև։ Տանտալի դեպքում ուշադրությունը կենտրոնանում է ազոտի հետ փոխազդեցության առանձնահատկությունների վրա, մինչդեռ նիոբիումի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համադրելու ազոտացման և կարբիդացման ժամանակ դիտվող երևույթները և բացահայտելու դրանց ընդհանուր ու տարբեր հատկանիշները։ Կարևոր ուղղություն է ձևավորվող շերտերի կառուցվածքի, ֆազային կազմի և հատկությունների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը, քանի որ դիֆուզիոն փոփոխությունները կարող են էականորեն ազդել նյութերի կարծրության, ջերմային կայունության, մաշակայունության և արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ դիմադրության վրա։ Փորձարարական տվյալների տեսական մեկնաբանությունը կարող է իրականացվել պինդ մարմիններում դիֆուզիայի ընդհանուր օրինաչափությունների, ջերմային ակտիվացմամբ պայմանավորված ատոմային տեղաշարժերի և ֆազային սահմանների շարժման վերաբերյալ պատկերացումների հիման վրա։ Տարբեր մետաղների և ներթափանցող տարրերի համեմատական ուսումնասիրությունը նպաստում է նաև հրակայուն մետաղների կառուցվածք-հատկություն փոխհարաբերությունների ավելի խորքային ըմբռնմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բարձր ջերմաստիճանային նյութագիտության, մետաղագիտության, դիֆուզիոն կինետիկայի և ֆազային փոխակերպումների ուսումնասիրության մոտեցումները՝ գիտական հիմք ստեղծելով տանտալի և նիոբիումի հիմքով նյութերի կառուցվածքային ու ֆունկցիոնալ հատկությունների նպատակային փոփոխությունների ըմբռնման համար։