Բաբայան, Անետա Կարոյի

Экономика

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում արտահանման աճի և աղքատության կրճատման միջև առկա փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը և այդ ազդեցության գնահատմանը։ Հետազոտության հիմքում այն մոտեցումն է, որ փոքր ներքին շուկա ունեցող Հայաստանի համար արտահանման ընդլայնումը կարող է հանդիսանալ տնտեսական աճի, արտադրության ծավալների ավելացման, ներդրումների ներգրավման, նոր աշխատատեղերի ստեղծման և բնակչության եկամուտների բարձրացման կարևոր աղբյուր։ Աշխատանքը դիտարկում է այն տնտեսական մեխանիզմները, որոնց միջոցով արտահանման աճը կարող է վերածվել բնակչության կենսամակարդակի բարելավման և աղքատության նվազման՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով զբաղվածությանը, աշխատավարձերին, արտադրողականությանը, ձեռնարկությունների զարգացմանը և պետական եկամուտների ձևավորմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել Հայաստանի արտահանման ծավալների և կառուցվածքի փոփոխությունները, հիմնական արտահանվող ապրանքներն ու ծառայությունները, արտաքին շուկաների աշխարհագրությունը, արտահանման մրցունակության մակարդակը և դրա զարգացման հիմնական սահմանափակումները։ Միաժամանակ գնահատվում է, թե արտահանման ընդլայնումից ստացվող տնտեսական օգուտներն ինչ չափով են փոխանցվում տարբեր սոցիալական խմբերին և տարածաշրջաններին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ արտահանման աճն ինքնին դեռևս չի երաշխավորում աղքատության համաչափ կրճատում․ դրա ազդեցությունը կախված է ստեղծվող աշխատատեղերի բնույթից, աշխատուժի պահանջարկից, աշխատանքի արտադրողականությունից, եկամուտների բաշխումից և սոցիալական պաշտպանության արդյունավետությունից։ Այս տեսանկյունից աշխատանքը կարևորում է ներառական տնտեսական աճի գաղափարը, որի դեպքում արտաքին շուկաներում մրցունակության բարձրացումը պետք է ուղեկցվի բնակչության ավելի լայն խմբերի համար տնտեսական հնարավորությունների ընդլայնմամբ։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև արտահանման աճի ազդեցության գնահատման քանակական մեթոդները՝ վիճակագրական ցուցանիշների, ժամանակային շարքերի, հարաբերակցությունների, տնտեսական մոդելների և այլ վերլուծական գործիքների կիրառմամբ։ Կարևոր է նաև տարբերակել արտահանման աճի ուղղակի և անուղղակի ազդեցությունները․ ուղղակի ազդեցությունը կարող է դրսևորվել արտահանող ընկերություններում արտադրության և զբաղվածության ընդլայնմամբ, իսկ անուղղակի ազդեցությունը՝ տեղական մատակարարների, տրանսպորտային, լոգիստիկ, ֆինանսական և այլ հարակից ծառայությունների զարգացման միջոցով։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև արտահանման կառուցվածքի որակական կողմին՝ բարձր ավելացված արժեք ունեցող արտադրանքի և ծառայությունների արտահանման ընդլայնման նշանակությանը, քանի որ ավելի բարձր արտադրողականությամբ և որակյալ զբաղվածությամբ արտահանման զարգացումը կարող է ավելի մեծ ազդեցություն ունենալ բնակչության եկամուտների և աղքատության նվազեցման վրա։ Հայաստանի պայմաններում առանձնահատուկ նշանակություն ունի արտահանման շուկաների դիվերսիֆիկացումը, քանի որ արտաքին պահանջարկի կամ առանձին շուկաների փոփոխությունները կարող են էական ազդեցություն ունենալ արտահանման վրա և, հետևաբար, արտահանմանը կապված աշխատատեղերի ու եկամուտների կայունության վրա։ Աշխատանքը կարող է դիտարկել նաև գյուղատնտեսական արտադրանքի, վերամշակող արդյունաբերության, բարձր տեխնոլոգիական ոլորտների և ծառայությունների արտահանման հնարավորությունները՝ գնահատելով դրանց ներուժը աղքատության նվազեցման գործում։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը նպատակ ունի պարզելու, թե որքանով և ինչ պայմաններում է արտահանման ընդլայնումը նպաստում Հայաստանում աղքատության կրճատմանը, տնտեսական հնարավորությունների ընդլայնմանը և բնակչության բարեկեցության բարձրացմանը։ Թեման արդիական է հատկապես այն պատճառով, որ տնտեսական աճի սոցիալական արդյունքները կախված են ոչ միայն աճի տեմպերից, այլև դրա կառուցվածքից և ներառականությունից․ վերջին գնահատականներով Հայաստանում աղքատությունը նվազել է, սակայն զգալի թվով տնային տնտեսություններ շարունակում են խոցելի մնալ տնտեսական ցնցումների նկատմամբ, իսկ ավելի որակյալ և արտադրողական աշխատատեղերի ստեղծումը շարունակում է կարևոր խնդիր լինել։