Բաղդասարյան, Արա Ռուբենի

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտության տեսական և մեթոդաբանական հիմքերի ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև շուկայական հարաբերությունների անցման պայմաններում տնտեսական ու հասարակական ինստիտուտների ձևավորման առանձնահատկությունների վերլուծությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության փորձի հիման վրա։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն կանոնների, նորմերի, կազմակերպությունների և վարքագծային մեխանիզմների վրա, որոնք ձևավորում են տնտեսական գործունեության ինստիտուցիոնալ միջավայրը և ազդեցություն ունեն տնտեսավարող սուբյեկտների որոշումների, շուկայական փոխհարաբերությունների և տնտեսական զարգացման արդյունավետության վրա։ Քննության են առնվում ինստիտուցիոնալիզմի հիմնական տեսական ուղղությունները, ինստիտուտների տնտեսական նշանակությունը, դրանց առաջացման ու փոփոխության օրինաչափությունները և պետական ու շուկայական կառույցների փոխազդեցությունը։ Ինստիտուտները դիտարկվում են ինչպես պաշտոնական կանոնների՝ օրենսդրության, սեփականության իրավունքների, պայմանագրային հարաբերությունների և պետական կարգավորման համակարգի, այնպես էլ ոչ պաշտոնական նորմերի՝ ավանդույթների, հասարակական վստահության, գործարար մշակույթի և վարքագծային սովորույթների համատեքստում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում անցումային տնտեսություններում ինստիտուցիոնալ վերափոխումների առանձնահատկություններին, երբ նախկին տնտեսական համակարգի կառույցների փոխարեն կամ դրանց հիմքի վրա ձևավորվում են շուկայական տնտեսությանը բնորոշ նոր մեխանիզմներ։ Վերլուծվում են սեփականության հարաբերությունների վերափոխումը, մասնավոր հատվածի ձևավորումը, ձեռնարկատիրության զարգացումը, մրցակցային միջավայրի ստեղծումը, ֆինանսական համակարգի կայացումը և պետական կառավարման նոր սկզբունքների ներդրումը։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ շուկայական ինստիտուտների արդյունավետ գործունեությունը կախված է ոչ միայն համապատասխան օրենքների ընդունումից, այլև դրանց իրական կիրարկումից, հասարակական վստահությունից և տնտեսական հարաբերությունների մասնակիցների կողմից նոր կանոնների ընդունումից։ Հայաստանի օրինակով ուսումնասիրվում են տնտեսական համակարգի վերափոխման ընթացքում առաջացած ինստիտուցիոնալ խնդիրները և դրանց ազդեցությունը տնտեսական զարգացման վրա։ Քննության են առնվում պետական կառավարման արդյունավետության, սեփականության իրավունքների պաշտպանության, պայմանագրերի կատարման, մրցակցության, գործարար միջավայրի և շուկայական ենթակառուցվածքների զարգացման հետ կապված հարցերը։ Առանձին նշանակություն է տրվում ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների հաջորդականությանը և փոխկապակցվածությանը, քանի որ առանձին ոլորտներում իրականացվող բարեփոխումների արդյունքները կարող են կախված լինել մյուս ինստիտուտների զարգացման աստիճանից։ Անդրադարձ է կատարվում նաև պետության դերին անցումային փուլում՝ որպես նոր տնտեսական կանոնների ձևավորման, դրանց իրականացման և շուկայական համակարգի կայուն գործունեության համար անհրաժեշտ պայմանների ապահովման կարևոր մասնակցի։ Ուսումնասիրվում է արդյունավետ ինստիտուտների և երկարաժամկետ տնտեսական աճի, ներդրումային ակտիվության, ձեռնարկատիրության ու հասարակական բարեկեցության միջև կապը։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը պայմանավորված է այնպիսի ինստիտուցիոնալ քաղաքականության մշակման անհրաժեշտությամբ, որը կարող է նպաստել տնտեսական հարաբերությունների կանխատեսելիությանը, գործարար միջավայրի բարելավմանը, պետական կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը և կայուն տնտեսական զարգացման համար անհրաժեշտ պայմանների ձևավորմանը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս Հայաստանի տնտեսական վերափոխումները դիտարկել ոչ միայն մակրոտնտեսական ցուցանիշների, այլև տնտեսական համակարգի հիմքում գործող կանոնների, կազմակերպությունների և հասարակական հարաբերությունների փոփոխության տեսանկյունից։ Նյութը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, պետական կառավարման մասնագետների, ինստիտուցիոնալ և անցումային տնտեսությունների խնդիրներով զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։