Բալայան Պավել Բորիսի

Педагогика

Այս աշխատությունը նվիրված է ռուսերենով բանավոր մենախոսական հաղորդակցության ուսուցման համալիր և համակարգված մոտեցման ուսումնասիրությանը՝ հատկապես բանասիրական մասնագիտությունների ուսանողների շրջանում։ Հետազոտության առանցքում այն գաղափարն է, որ օտար կամ ոչ մայրենի լեզվով ազատ և կառուցվածքային խոսք ձևավորելը չի սահմանափակվում բառապաշարի ու քերականական կանոնների յուրացմամբ․ անհրաժեշտ է միաժամանակ զարգացնել ուսանողի հաղորդակցական, լեզվական, խոսքային, ճանաչողական և մասնագիտական կարողությունները։ Աշխատության մեջ բանավոր մենախոսական խոսքը դիտարկվում է որպես նպատակային հաղորդակցական գործունեություն, որի ընթացքում ուսանողը պետք է կարողանա ինքնուրույն ձևակերպել միտքը, պահպանել խոսքի տրամաբանական հաջորդականությունը, ընտրել իրավիճակին և թեմային համապատասխան լեզվական միջոցներ, կառուցել ամբողջական արտահայտություն և փոխանցել մասնագիտական բովանդակություն։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում մասնագիտությանը վերաբերող տեքստերին, որոնք հանդես են գալիս ոչ միայն որպես լեզվական նյութ, այլև որպես ուսուցման կարևոր գործիք։ Այդպիսի տեքստերի հիման վրա ուսանողները կարող են միաժամանակ ընդլայնել իրենց մասնագիտական գիտելիքները, յուրացնել համապատասխան տերմինաբանությունը, սովորել մասնագիտական ոճի առանձնահատկությունները և զարգացնել ստացած տեղեկատվությունը սեփական խոսքում վերարտադրելու ու վերակազմակերպելու կարողությունը։ Համալիր մոտեցումը ենթադրում է ուսումնական գործընթացի տարբեր բաղադրիչների փոխկապակցում՝ ընթերցանություն, տեքստի ըմբռնում և վերլուծություն, բառապաշարի աշխատանք, քերականական նյութի կիրառություն, վերարտադրողական և ստեղծագործական խոսքային առաջադրանքներ, քննարկումներ, հարցադրումներ, վերապատմում, մասնագիտական թեմաների ներկայացում և ինքնուրույն մենախոսական արտահայտություններ։ Այս համակարգի նպատակն է ուսանողին աստիճանաբար տեղափոխել պատրաստի լեզվական նմուշների վերարտադրումից դեպի ինքնուրույն և գիտակցված խոսքային գործունեություն։ Աշխատության կարևոր կողմերից մեկն այն է, որ ուսուցման նյութը կապվում է ապագա բանասերի մասնագիտական գործունեության հետ։ Այդ պատճառով շեշտադրվում է այնպիսի խոսքային հմտությունների ձևավորումը, որոնք կարող են անհրաժեշտ լինել ակադեմիական և մասնագիտական միջավայրում՝ գիտական կամ մասնագիտական տեքստի բովանդակության ներկայացում, երևույթի նկարագրություն, տեսակետների համեմատություն, փաստարկում, եզրահանգում, տեղեկատվության համակարգում և սեփական կարծիքի հիմնավորում։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս լեզվի ուսուցումը դարձնել ավելի նպատակային և գործնական, քանի որ ուսանողը սովորում է լեզուն ոչ թե մեկուսացված վարժությունների միջոցով, այլ իրական մասնագիտական հաղորդակցության համար։ Հետազոտության մեթոդական արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ բանավոր մենախոսական խոսքի զարգացումը դիտարկվում է փուլային գործընթացի տեսանկյունից․ սկզբնական փուլում հնարավոր է հենվել տեքստի, բառային հուշումների և հարցերի վրա, իսկ հետագա փուլերում աստիճանաբար նվազեցնել արտաքին աջակցությունը և խթանել ինքնուրույն խոսքի ստեղծումը։ Այսպիսի կազմակերպումը նպաստում է խոսքի կառուցվածքային ամբողջականությանը, տրամաբանական կապակցվածությանը, լեզվական ճշգրտությանը և հաղորդակցական նպատակահարմարությանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ռուսաց լեզվի դասավանդմամբ զբաղվող մասնագետներին, բուհերի դասախոսներին, ապագա ուսուցիչներին, բանասիրական ֆակուլտետների ուսանողներին և օտար լեզվի կամ ռուսերենի՝ որպես ոչ մայրենի լեզվի ուսուցման մեթոդաբանությամբ հետաքրքրվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ներկայացված մոտեցումը կարևորում է լեզվական և մասնագիտական պատրաստվածության միասնությունը՝ նպատակ ունենալով ձևավորել այնպիսի սովորող, որը ոչ միայն հասկանում է ռուսերեն մասնագիտական տեքստերը, այլև կարողանում է դրանց հիման վրա ինքնուրույն, հետևողական, բովանդակալից և մասնագիտական առումով համապատասխան բանավոր խոսք կառուցել։