Чалымян, Нубар Трдатович

Чалымян, Нубар Трдатович

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (1)

Онлайн

История

Սիրիա-իրաքյան հարաբերությունները (1961–1967 թթ.)

Աշխատությունը նվիրված է Սիրիայի և Իրաքի միջև քաղաքական, դիվանագիտական, ռազմական և առևտրատնտեսական հարաբերությունների ձևավորման, զարգացման և փոփոխության համակողմանի ուսումնասիրությանը 1961–1967 թվականներին՝ արաբական աշխարհի պատմության կարևորագույն ու բարդ ժամանակաշրջաններից մեկում։ Այս ժամանակահատվածում երկու երկրներն անցնում էին ներքաղաքական և արտաքին քաղաքական նշանակալի վերափոխումների միջով, որոնք անմիջական ազդեցություն էին ունենում ոչ միայն նրանց երկկողմ հարաբերությունների, այլև ամբողջ Մերձավոր Արևելքի ուժերի քաղաքական հավասարակշռության վրա։ Ուսումնասիրության առանցքում Սիրիայի և Իրաքի միջև համագործակցության հաստատման, արաբական միասնության գաղափարի իրագործման փորձերի, քաղաքական տարաձայնությունների առաջացման և հաղթահարման, ինչպես նաև տարածաշրջանային ու միջազգային ուժերի ազդեցության հարցերն են։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում 1961 թվականին Սիրիայի՝ Եգիպտոսի հետ կազմած Միացյալ Արաբական Հանրապետությունից դուրս գալուց հետո ստեղծված քաղաքական իրավիճակին և Իրաքի հետ դիվանագիտական հարաբերությունների վերականգնմանը։ Երկու պետությունների մերձեցման գործընթացը պայմանավորված էր ինչպես սեփական քաղաքական և տնտեսական դիրքերն ամրապնդելու անհրաժեշտությամբ, այնպես էլ արաբական աշխարհում նոր համագործակցային հարաբերություններ ձևավորելու ձգտմամբ։ Ուսումնասիրության մեջ ներկայացվում են 1962 թվականին ռազմական և քաղաքական համագործակցության հաստատման ուղղությամբ ձեռնարկված քայլերը, համատեղ ռազմական կառավարման մարմին ստեղծելու նախաձեռնությունները, արտաքին քաղաքականության համակարգման ծրագրերը և տնտեսական կապերի ընդլայնմանն ուղղված պայմանավորվածությունները։ Քննության են առնվում նաև մաքսային սահմանափակումների մեղմացման, մուտքի արտոնագրային ռեժիմի վերացման, կապիտալի տեղաշարժի խրախուսման և համատեղ ներդրումների իրականացման հարցերը։ Առանձին կարևոր տեղ է զբաղեցնում 1963 թվականին Սիրիայում և Իրաքում Արաբական սոցիալիստական վերածննդի կուսակցության՝ Բաասի իշխանության գալը, որը նոր փուլ բացեց երկու երկրների հարաբերություններում։ Բաասի գաղափարախոսության առանցքային սկզբունքներից մեկը արաբական միասնության հաստատումն էր, և այդ նպատակով առաջ քաշվեցին մի շարք քաղաքական ծրագրեր՝ ուղղված արաբական պետությունների միջև համագործակցության խորացմանը։ Ներկայացվում են Սիրիայի, Իրաքի, Եգիպտոսի, Ալժիրի և Եմենի մասնակցությամբ ռազմաքաղաքական համագործակցության ձևավորման նախաձեռնությունը, Սիրիայի, Իրաքի և Եգիպտոսի դաշնային պետություն ստեղծելու ծրագիրը, ինչպես նաև Սիրիայի և Իրաքի միավորման գաղափարը։ Վերլուծվում են այդ նախաձեռնությունների քաղաքական նպատակները, դրանց շուրջ ծավալված բանակցությունները, կողմերի դիրքորոշումների տարբերությունները և ծրագրերի ձախողման պատճառները։ Հատկապես ընդգծվում է, որ արաբական միասնության գաղափարական ընդհանրությունը բավարար չէր պետական միավորման համար, քանի որ երկու երկրների ղեկավար շրջանակների միջև առկա էին իշխանության բաշխման, քաղաքական ազդեցության և պետական կառավարման սկզբունքների վերաբերյալ լուրջ տարաձայնություններ։ Աշխատության հաջորդ կարևոր ուղղությունը 1963 թվականի նոյեմբերին Իրաքում տեղի ունեցած պետական հեղաշրջումից հետո Սիրիա-իրաքյան հարաբերությունների կտրուկ վատթարացման ուսումնասիրությունն է։ Իրաքում Բաասի իշխանության տապալումը, երկու երկրների քաղաքական ղեկավարությունների միջև հակասությունների խորացումը, փոխադարձ քաղաքական մեղադրանքներն ու քարոզչական պայքարը հանգեցրին նախկինում ձեռք բերված համաձայնությունների սառեցմանը և դիվանագիտական հարաբերությունների լարվածության աճին։ Քննարկվում են նաև Իրաքի մերձեցումը Եգիպտոսի հետ, Սիրիայի քաղաքական մեկուսացման վտանգը և տարածաշրջանային ուժերի ազդեցությունը երկկողմ հարաբերությունների վրա։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում 1966 թվականին Սիրիայում տեղի ունեցած քաղաքական փոփոխություններին, երբ իշխանության եկավ Բաաս կուսակցության ձախ թևը, ինչի արդյունքում նոր հնարավորություններ ստեղծվեցին Իրաքի հետ հարաբերությունների կարգավորման համար։ Ուսումնասիրության մեջ ներկայացվում է, թե ինչպես արտաքին քաղաքական սպառնալիքների ուժեղացումը, արաբական երկրների անկախության պահպանման անհրաժեշտությունը և ընդհանուր տարածաշրջանային մարտահրավերները նպաստեցին նախկին հակասությունների երկրորդ պլան մղվելուն և համագործակցության նոր միտումների ձևավորմանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում 1966 թվականի վերջին Սիրիայի կառավարության և «Իրաքի նավթային ընկերության» միջև ծագած հակամարտությանը, որի ընթացքում Իրաքը աջակցություն ցուցաբերեց Սիրիայի ազգային և տնտեսական պահանջներին։ Այս իրադարձությունը դիտարկվում է որպես երկու պետությունների համագործակցության նշանակալի դրսևորում և օտարերկրյա տնտեսական մենաշնորհների ազդեցությանը համատեղ դիմակայելու օրինակ։ Աշխատության եզրափակիչ հատվածում ուսումնասիրվում են 1967 թվականի արաբա-իսրայելական պատերազմի ընթացքում Սիրիայի և Իրաքի փոխհարաբերությունները, ռազմական համագործակցության զարգացումը և Իրաքի կողմից Սիրիային ցուցաբերված աջակցությունը։ Ներկայացվում է, թե ինչպես արտաքին ռազմական վտանգի պայմաններում երկու պետությունները կարողացան համակարգել իրենց գործողությունները՝ չնայած նախկինում կուտակված քաղաքական հակասություններին։ Քննարկվում է նաև տնտեսական, գիտատեխնիկական և հաղորդակցային համագործակցության ընդլայնումը, որը նպաստում էր երկկողմ կապերի ամրապնդմանը։ Պատմագիտական տեսանկյունից աշխատության կարևոր առանձնահատկություններից է Սիրիա-իրաքյան հարաբերությունների զարգացումը երեք հաջորդական փուլերով ներկայացնելը՝ 1961–1963 թվականների դիվանագիտական հարաբերությունների վերականգնման և համագործակցության հաստատման շրջանը, 1963 թվականի փետրվարից նոյեմբեր ընկած ժամանակահատվածում Բաասի իշխանության օրոք արաբական միասնության ծրագրերի իրականացման փորձերը և 1963 թվականի նոյեմբերից մինչև 1967 թվականի հունիսը տևած հակասությունների, քաղաքական լարվածության ու հետագա մերձեցման ժամանակաշրջանը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն հետևելու առանձին քաղաքական իրադարձություններին, այլև բացահայտելու երկու երկրների հարաբերությունների փոփոխության խորքային պատճառները, ներքին քաղաքական զարգացումների ազդեցությունը արտաքին քաղաքական որոշումների վրա և տարածաշրջանային իրադրության դերը միջպետական համագործակցության ձևավորման գործում։ Աշխատանքի արժեքը պայմանավորված է նաև դրա փաստագրական և վերլուծական հիմքով․ ուսումնասիրության մեջ օգտագործվել են արաբական պաշտոնական փաստաթղթեր, միջպետական համաձայնագրեր, համատեղ հայտարարություններ, կուսակցական որոշումներ, քաղաքական գործիչների ելույթներ և տարածաշրջանային մամուլի նյութեր, որոնք հնարավորություն են տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական գործընթացների մասին։ Պատմական նշանակությամբ այս ուսումնասիրությունը կարևոր նյութ է ներկայացնում Սիրիայի և Իրաքի նորագույն պատմության, արաբական ազգայնականության, Բաաս կուսակցության քաղաքական գործունեության, արաբական միասնության գաղափարախոսության և Մերձավոր Արևելքի միջազգային հարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Այն բացահայտում է, թե ինչպես կարող են գաղափարական ընդհանրությունները, տնտեսական շահերը և արտաքին քաղաքական մարտահրավերները նպաստել պետությունների մերձեցմանը, սակայն ներքաղաքական մրցակցությունը, իշխանության պահպանման ձգտումը և ազգային շահերի տարբեր ընկալումները խոչընդոտել երկարաժամկետ միավորմանը։ Միաժամանակ աշխատությունը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ խոր տարաձայնությունների պայմաններում ընդհանուր արտաքին վտանգները կարող են հիմք ստեղծել համագործակցության վերականգնման և համատեղ գործողությունների համար։ Այն արժեքավոր ուսումնասիրություն է արաբական աշխարհի պատմությամբ, Սիրիայի և Իրաքի քաղաքական զարգացումներով, միջազգային հարաբերություններով, տարածաշրջանային հակամարտություններով և 20-րդ դարի Մերձավոր Արևելքի աշխարհաքաղաքական գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների և հետազոտողների համար։

Обновлено. 2026-11-21
Սիրիա-իրաքյան հարաբերությունները (1961–1967 թթ.)

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Подробнее Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Подробнее Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Подробнее Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Подробнее Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Подробнее Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Подробнее