Чалымян, Нубар Трдатович

Чалымян, Нубар Трдатович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Սիրիա-իրաքյան հարաբերությունները (1961–1967 թթ.)

Աշխատությունը նվիրված է Սիրիայի և Իրաքի միջև քաղաքական, դիվանագիտական, ռազմական և առևտրատնտեսական հարաբերությունների ձևավորման, զարգացման և փոփոխության համակողմանի ուսումնասիրությանը 1961–1967 թվականներին՝ արաբական աշխարհի պատմության կարևորագույն ու բարդ ժամանակաշրջաններից մեկում։ Այս ժամանակահատվածում երկու երկրներն անցնում էին ներքաղաքական և արտաքին քաղաքական նշանակալի վերափոխումների միջով, որոնք անմիջական ազդեցություն էին ունենում ոչ միայն նրանց երկկողմ հարաբերությունների, այլև ամբողջ Մերձավոր Արևելքի ուժերի քաղաքական հավասարակշռության վրա։ Ուսումնասիրության առանցքում Սիրիայի և Իրաքի միջև համագործակցության հաստատման, արաբական միասնության գաղափարի իրագործման փորձերի, քաղաքական տարաձայնությունների առաջացման և հաղթահարման, ինչպես նաև տարածաշրջանային ու միջազգային ուժերի ազդեցության հարցերն են։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում 1961 թվականին Սիրիայի՝ Եգիպտոսի հետ կազմած Միացյալ Արաբական Հանրապետությունից դուրս գալուց հետո ստեղծված քաղաքական իրավիճակին և Իրաքի հետ դիվանագիտական հարաբերությունների վերականգնմանը։ Երկու պետությունների մերձեցման գործընթացը պայմանավորված էր ինչպես սեփական քաղաքական և տնտեսական դիրքերն ամրապնդելու անհրաժեշտությամբ, այնպես էլ արաբական աշխարհում նոր համագործակցային հարաբերություններ ձևավորելու ձգտմամբ։ Ուսումնասիրության մեջ ներկայացվում են 1962 թվականին ռազմական և քաղաքական համագործակցության հաստատման ուղղությամբ ձեռնարկված քայլերը, համատեղ ռազմական կառավարման մարմին ստեղծելու նախաձեռնությունները, արտաքին քաղաքականության համակարգման ծրագրերը և տնտեսական կապերի ընդլայնմանն ուղղված պայմանավորվածությունները։ Քննության են առնվում նաև մաքսային սահմանափակումների մեղմացման, մուտքի արտոնագրային ռեժիմի վերացման, կապիտալի տեղաշարժի խրախուսման և համատեղ ներդրումների իրականացման հարցերը։ Առանձին կարևոր տեղ է զբաղեցնում 1963 թվականին Սիրիայում և Իրաքում Արաբական սոցիալիստական վերածննդի կուսակցության՝ Բաասի իշխանության գալը, որը նոր փուլ բացեց երկու երկրների հարաբերություններում։ Բաասի գաղափարախոսության առանցքային սկզբունքներից մեկը արաբական միասնության հաստատումն էր, և այդ նպատակով առաջ քաշվեցին մի շարք քաղաքական ծրագրեր՝ ուղղված արաբական պետությունների միջև համագործակցության խորացմանը։ Ներկայացվում են Սիրիայի, Իրաքի, Եգիպտոսի, Ալժիրի և Եմենի մասնակցությամբ ռազմաքաղաքական համագործակցության ձևավորման նախաձեռնությունը, Սիրիայի, Իրաքի և Եգիպտոսի դաշնային պետություն ստեղծելու ծրագիրը, ինչպես նաև Սիրիայի և Իրաքի միավորման գաղափարը։ Վերլուծվում են այդ նախաձեռնությունների քաղաքական նպատակները, դրանց շուրջ ծավալված բանակցությունները, կողմերի դիրքորոշումների տարբերությունները և ծրագրերի ձախողման պատճառները։ Հատկապես ընդգծվում է, որ արաբական միասնության գաղափարական ընդհանրությունը բավարար չէր պետական միավորման համար, քանի որ երկու երկրների ղեկավար շրջանակների միջև առկա էին իշխանության բաշխման, քաղաքական ազդեցության և պետական կառավարման սկզբունքների վերաբերյալ լուրջ տարաձայնություններ։ Աշխատության հաջորդ կարևոր ուղղությունը 1963 թվականի նոյեմբերին Իրաքում տեղի ունեցած պետական հեղաշրջումից հետո Սիրիա-իրաքյան հարաբերությունների կտրուկ վատթարացման ուսումնասիրությունն է։ Իրաքում Բաասի իշխանության տապալումը, երկու երկրների քաղաքական ղեկավարությունների միջև հակասությունների խորացումը, փոխադարձ քաղաքական մեղադրանքներն ու քարոզչական պայքարը հանգեցրին նախկինում ձեռք բերված համաձայնությունների սառեցմանը և դիվանագիտական հարաբերությունների լարվածության աճին։ Քննարկվում են նաև Իրաքի մերձեցումը Եգիպտոսի հետ, Սիրիայի քաղաքական մեկուսացման վտանգը և տարածաշրջանային ուժերի ազդեցությունը երկկողմ հարաբերությունների վրա։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում 1966 թվականին Սիրիայում տեղի ունեցած քաղաքական փոփոխություններին, երբ իշխանության եկավ Բաաս կուսակցության ձախ թևը, ինչի արդյունքում նոր հնարավորություններ ստեղծվեցին Իրաքի հետ հարաբերությունների կարգավորման համար։ Ուսումնասիրության մեջ ներկայացվում է, թե ինչպես արտաքին քաղաքական սպառնալիքների ուժեղացումը, արաբական երկրների անկախության պահպանման անհրաժեշտությունը և ընդհանուր տարածաշրջանային մարտահրավերները նպաստեցին նախկին հակասությունների երկրորդ պլան մղվելուն և համագործակցության նոր միտումների ձևավորմանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում 1966 թվականի վերջին Սիրիայի կառավարության և «Իրաքի նավթային ընկերության» միջև ծագած հակամարտությանը, որի ընթացքում Իրաքը աջակցություն ցուցաբերեց Սիրիայի ազգային և տնտեսական պահանջներին։ Այս իրադարձությունը դիտարկվում է որպես երկու պետությունների համագործակցության նշանակալի դրսևորում և օտարերկրյա տնտեսական մենաշնորհների ազդեցությանը համատեղ դիմակայելու օրինակ։ Աշխատության եզրափակիչ հատվածում ուսումնասիրվում են 1967 թվականի արաբա-իսրայելական պատերազմի ընթացքում Սիրիայի և Իրաքի փոխհարաբերությունները, ռազմական համագործակցության զարգացումը և Իրաքի կողմից Սիրիային ցուցաբերված աջակցությունը։ Ներկայացվում է, թե ինչպես արտաքին ռազմական վտանգի պայմաններում երկու պետությունները կարողացան համակարգել իրենց գործողությունները՝ չնայած նախկինում կուտակված քաղաքական հակասություններին։ Քննարկվում է նաև տնտեսական, գիտատեխնիկական և հաղորդակցային համագործակցության ընդլայնումը, որը նպաստում էր երկկողմ կապերի ամրապնդմանը։ Պատմագիտական տեսանկյունից աշխատության կարևոր առանձնահատկություններից է Սիրիա-իրաքյան հարաբերությունների զարգացումը երեք հաջորդական փուլերով ներկայացնելը՝ 1961–1963 թվականների դիվանագիտական հարաբերությունների վերականգնման և համագործակցության հաստատման շրջանը, 1963 թվականի փետրվարից նոյեմբեր ընկած ժամանակահատվածում Բաասի իշխանության օրոք արաբական միասնության ծրագրերի իրականացման փորձերը և 1963 թվականի նոյեմբերից մինչև 1967 թվականի հունիսը տևած հակասությունների, քաղաքական լարվածության ու հետագա մերձեցման ժամանակաշրջանը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն հետևելու առանձին քաղաքական իրադարձություններին, այլև բացահայտելու երկու երկրների հարաբերությունների փոփոխության խորքային պատճառները, ներքին քաղաքական զարգացումների ազդեցությունը արտաքին քաղաքական որոշումների վրա և տարածաշրջանային իրադրության դերը միջպետական համագործակցության ձևավորման գործում։ Աշխատանքի արժեքը պայմանավորված է նաև դրա փաստագրական և վերլուծական հիմքով․ ուսումնասիրության մեջ օգտագործվել են արաբական պաշտոնական փաստաթղթեր, միջպետական համաձայնագրեր, համատեղ հայտարարություններ, կուսակցական որոշումներ, քաղաքական գործիչների ելույթներ և տարածաշրջանային մամուլի նյութեր, որոնք հնարավորություն են տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական գործընթացների մասին։ Պատմական նշանակությամբ այս ուսումնասիրությունը կարևոր նյութ է ներկայացնում Սիրիայի և Իրաքի նորագույն պատմության, արաբական ազգայնականության, Բաաս կուսակցության քաղաքական գործունեության, արաբական միասնության գաղափարախոսության և Մերձավոր Արևելքի միջազգային հարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Այն բացահայտում է, թե ինչպես կարող են գաղափարական ընդհանրությունները, տնտեսական շահերը և արտաքին քաղաքական մարտահրավերները նպաստել պետությունների մերձեցմանը, սակայն ներքաղաքական մրցակցությունը, իշխանության պահպանման ձգտումը և ազգային շահերի տարբեր ընկալումները խոչընդոտել երկարաժամկետ միավորմանը։ Միաժամանակ աշխատությունը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ խոր տարաձայնությունների պայմաններում ընդհանուր արտաքին վտանգները կարող են հիմք ստեղծել համագործակցության վերականգնման և համատեղ գործողությունների համար։ Այն արժեքավոր ուսումնասիրություն է արաբական աշխարհի պատմությամբ, Սիրիայի և Իրաքի քաղաքական զարգացումներով, միջազգային հարաբերություններով, տարածաշրջանային հակամարտություններով և 20-րդ դարի Մերձավոր Արևելքի աշխարհաքաղաքական գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների և հետազոտողների համար։

Updated: 2026-11-21
Սիրիա-իրաքյան հարաբերությունները (1961–1967 թթ.)

Free

Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Read more