Գաբրիելյան, Յուրի

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի և վերականգնվող նախահնդեվրոպական լեզվի պատմական կապերի, հայերենի ծագման և հնդեվրոպական լեզվաընտանիքում նրա զբաղեցրած դիրքի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում հայերենի հնչյունական, ձևաբանական, բառապաշարային և քերականական առանձնահատկությունները՝ դրանք համադրելով նախահնդեվրոպական վերականգնված ձևերի և մյուս հնդեվրոպական լեզուների համապատասխան տվյալների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կանոնավոր հնչյունական համապատասխանություններին և այն պատմական փոփոխություններին, որոնց միջոցով նախնական հնչյունական համակարգից ձևավորվել են հայերենին բնորոշ հնչյունները։ Ուսումնասիրվում են ձայնավորների և բաղաձայնների պատմական զարգացումը, հնչյունափոխությունների օրինաչափությունները, շեշտադրության հնարավոր ազդեցությունները և տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած լեզվական փոփոխությունները։ Բառապաշարի ուսումնասիրության ընթացքում առանձնացվում են բնիկ հնդեվրոպական ծագում ունեցող բառերը և քննվում դրանց ստուգաբանությունը՝ համեմատելով ազգակցակից լեզուներում պահպանված ձևերի հետ։ Այդպիսի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու բառերի հնագույն ձևերն ու իմաստները և հետևելու դրանց հետագա զարգացմանը հայերենում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև քերականական համակարգի պատմությանը՝ գոյականի հոլովման, թվի և սեռի հնագույն կարգերի, դերանունների, բայական խոնարհման, ժամանակաձևերի և բառակազմական միջոցների ուսումնասիրությանը։ Քննության է առնվում, թե նախահնդեվրոպական քերականական համակարգի որ հատկանիշներն են պահպանվել հայերենում, որոնք են վերափոխվել, և ինչ նոր առանձնահատկություններ են առաջացել հայերենի ինքնուրույն զարգացման ընթացքում։ Միաժամանակ կարևորվում է բնիկ բառաշերտի տարբերակումը իրանական, հունական, ասորական և այլ լեզուներից կատարված պատմական փոխառություններից, քանի որ այդ տարբերակումը հիմնարար նշանակություն ունի հայերենի հնագույն վիճակի վերականգնման համար։ Համեմատական-պատմական մեթոդի կիրառմամբ հայերենի տվյալները դիտարկվում են հնդեվրոպական լեզուների ընդհանուր զարգացման համատեքստում՝ բացահայտելով ինչպես ընդհանուր ժառանգությունը, այնպես էլ հայերենին հատուկ նորամուծությունները։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի հայոց լեզվի վաղ պատմության, ստուգաբանության և պատմական քերականության ուսումնասիրության համար և միաժամանակ նպաստում է նախահնդեվրոպական լեզվական համակարգի վերականգնման ու հնդեվրոպական լեզուների պատմական փոխհարաբերությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։