Գևորգյան, Խաչիկ Գագիկի

Литература

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ֆոթովվաթնամեների՝ որպես իրանական դպրության կարևոր գրական և մշակութապատմական հուշարձանների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն գրավոր աղբյուրներն են, որոնք ձևավորվել են ֆոթովվաթի՝ ասպետականության, բարոյական վարքականոնի, առաքինության և փոխօգնության գաղափարների շուրջ և արտացոլում են իրանական հասարակության հոգևոր, բարոյական ու մշակութային պատկերացումների մի ամբողջ համակարգ։ Աշխատանքում ֆոթովվաթնամեները դիտարկվում են ոչ միայն որպես առանձին գրական երկեր, այլև որպես պատմական սկզբնաղբյուրներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու միջնադարյան և հետագա իրանական հասարակության արժեքային համակարգը, սոցիալական հարաբերությունները և մշակութային միջավայրը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ֆոթովվաթի գաղափարական հիմքերի բացահայտումը։ Քննարկվում են առաքինության, ազնվության, առատաձեռնության, քաջության, համեստության, հյուրասիրության, հավատարմության և կարիքավորին օգնություն ցուցաբերելու սկզբունքները, որոնք տարբեր ձևերով արտահայտվում են այդ երկերում։ Այս արժեքները ներկայացվում են ոչ միայն որպես անհատական վարքականոն, այլև որպես հասարակական հարաբերությունների կարգավորման բարոյական հիմք։ Հետազոտության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում ֆոթովվաթնամեների կառուցվածքային և ժանրային առանձնահատկություններին։ Դրանք կարող են ներառել բարոյական կանոնների, պատվիրանների, վարքագծային նորմերի, ծիսական կամ արարողակարգային նկարագրությունների, առակների, պատմությունների և օրինակելի կերպարների ներկայացում։ Այս բազմաբաղադրիչ կառուցվածքը թույլ է տալիս ֆոթովվաթնամեները դիտարկել միաժամանակ որպես գրական, դաստիարակչական և սոցիալական բնույթի տեքստեր։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է հատկացվում իրանական դպրության զարգացման պատմության մեջ այդ ստեղծագործությունների ունեցած դերին։ Դրանց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել պարսկերեն գրավոր մշակույթի տարբեր շերտերի, գրական լեզվի զարգացման, բարոյափիլիսոփայական գաղափարների տարածման և ավանդույթների փոխանցման մասին։ Ֆոթովվաթնամեները նաև արժեքավոր են լեզվաբանական տեսանկյունից, քանի որ կարող են պարունակել ժամանակաշրջանին բնորոշ բառապաշար, դարձվածքներ, մասնագիտական արտահայտություններ և սոցիալ-մշակութային հասկացություններ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ֆոթովվաթի և իրանական հասարակության տարբեր մասնագիտական ու սոցիալական խմբերի փոխհարաբերության դիտարկումը։ Ֆոթովվաթական ավանդույթները տարբեր ժամանակաշրջաններում կարող էին կապված լինել արհեստավորների, առևտրականների և այլ քաղաքային խմբերի հետ, ինչի արտացոլումը որոշ տեքստերում հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու մասնագիտական էթիկայի և համայնքային ինքնակազմակերպման պատմական ձևերը։ Այս համատեքստում ֆոթովվաթնամեները կարող են արժեքավոր տեղեկություններ տրամադրել ոչ միայն կրոնական կամ բարոյական գաղափարների, այլև առօրյա կյանքի, աշխատանքի մշակույթի և սոցիալական վարքականոնի վերաբերյալ։ Աշխատանքում դիտարկվում է նաև ֆոթովվաթի կապը իսլամական բարոյական և հոգևոր մտածողության հետ։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում այն տեղական և նախաիսլամական ավանդույթներին, որոնք տարբեր ձևերով կարող էին ներգործել ֆոթովվաթական պատկերացումների ձևավորման վրա։ Այդ փոխազդեցությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել իրանական մշակույթի պատմական շարունակականության և տարբեր գաղափարական շերտերի փոխներթափանցման մասին։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է նաև ֆոթովվաթնամեների աղբյուրագիտական նշանակությունը։ Տարբեր ժամանակաշրջաններում կազմված տեքստերի համեմատությունը կարող է բացահայտել գաղափարների շարունակականությունը, փոփոխությունները և նոր սոցիալական պայմաններին դրանց հարմարեցումը։ Ձեռագրերի, տարբեր խմբագրությունների և տեքստային տարբերակների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել ստեղծագործությունների թվագրման, հեղինակության, տարածման և փոխազդեցությունների վերաբերյալ հարցերի պարզաբանմանը։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում նաև գրական և պատմական կերպարների դերին։ Ֆոթովվաթական տեքստերում օրինակելի անձանց ներկայացումը ծառայում է որոշակի բարոյական իդեալի ձևավորմանը։ Նրանց վարքագիծը, որոշումները և փոխհարաբերությունները կարող են օգտագործվել որպես առաքինի վարքի օրինակներ, ինչի միջոցով տեքստերը կատարում են նաև դաստիարակչական գործառույթ։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը ֆոթովվաթնամեները ներկայացնում է որպես իրանական գրավոր մշակույթի բազմաշերտ հուշարձաններ, որոնց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ անդրադառնալ գրականության, լեզվի, բարոյական փիլիսոփայության, սոցիալական պատմության և մշակութային ավանդույթների խնդիրներին։ Դրանք արժեքավոր նյութ են իրանական քաղաքային մշակույթի, մասնագիտական էթիկայի, հասարակական փոխհարաբերությունների և բարոյական պատկերացումների պատմական զարգացման ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել իրանագետներին, արևելագետներին, բանասերներին, գրականագետներին, մշակույթի պատմաբաններին և պարսկերեն միջնադարյան գրավոր ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։