Ղազարոսյան, Անահիտ Կարապետի

Психология

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է երաժշտության հոգեբանության՝ որպես հոգեբանական գիտության առանձին բնագավառի ձևավորման, զարգացման և տեսամեթոդաբանական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության կենտրոնում երաժշտության և մարդու հոգեկան աշխարհի փոխազդեցության հիմնախնդիրն է՝ հաշվի առնելով երաժշտության ընկալման, զգացմունքային ազդեցության, հիշողության, ուշադրության, երևակայության, մտածողության և ստեղծագործական գործունեության հոգեբանական առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու, թե ինչպես է երաժշտության նկատմամբ հոգեբանական հետաքրքրությունը աստիճանաբար ձևավորվել որպես ինքնուրույն գիտական ուղղություն և ինչպես են տարբեր ժամանակաշրջաններում փոխվել երաժշտական փորձառության, երաժշտական գործունեության և մարդու հոգեկան գործընթացների փոխհարաբերության վերաբերյալ պատկերացումները։ Աշխատության տեսական հատվածում կարող են դիտարկվել երաժշտության հոգեբանության զարգացման հիմնական փուլերը, դրա կապերը ընդհանուր հոգեբանության, արվեստի հոգեբանության, փիլիսոփայության, գեղագիտության, մանկավարժության և երաժշտագիտության հետ, ինչպես նաև այն գիտական մոտեցումները, որոնց հիման վրա ձևավորվել են ոլորտի հիմնական հասկացություններն ու տեսությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում երաժշտական ընկալման հոգեբանական մեխանիզմներին, քանի որ երաժշտությունը մարդու կողմից ընկալվում է ոչ միայն որպես ձայնային կառուցվածքների հաջորդականություն, այլև որպես հուզական և իմաստային փորձառություն։ Այս համատեքստում կարևոր են երաժշտական հնչյունների, ռիթմի, մեղեդու, տեմբրի, ներդաշնակության և այլ արտահայտչամիջոցների ընկալման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց կապը մարդու հուզական արձագանքների և սուբյեկտիվ փորձի հետ։ Աշխատության տեսամեթոդաբանական հիմքերը ներառում են այն սկզբունքների և հետազոտական մոտեցումների վերլուծությունը, որոնց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել երաժշտության ազդեցությունը հոգեկան գործընթացների և անձի վրա։ Կարող են քննարկվել դիտարկման, հոգեբանական փորձի, հարցման, հոգեֆիզիոլոգիական չափումների, գործունեության արդյունքների վերլուծության և այլ մեթոդների կիրառման հնարավորությունները երաժշտական փորձառության ուսումնասիրման ընթացքում։ Միաժամանակ կարևոր է տարբերակել երաժշտության ազդեցության օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ բաղադրիչները, քանի որ նույն երաժշտական նյութը տարբեր մարդկանց մոտ կարող է առաջացնել տարբեր հուզական և հոգեբանական արձագանքներ՝ պայմանավորված անհատական փորձով, տարիքով, մշակութային միջավայրով, երաժշտական պատրաստվածությամբ և անձնային առանձնահատկություններով։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև երաժշտական ընդունակությունների, երաժշտական գործունեության և ստեղծագործականության հոգեբանական հիմքերին՝ ցույց տալով, թե ինչպես են ձևավորվում և զարգանում երաժշտական լսողությունը, ռիթմի զգացողությունը, երաժշտական հիշողությունը և կատարողական կամ ստեղծագործական հմտությունները։ Աշխատանքը կարևոր է նրանով, որ երաժշտության հոգեբանությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես երաժշտության ազդեցության նկարագրություն, այլև որպես ինքնուրույն գիտական բնագավառ՝ իր ուսումնասիրության առարկայով, հասկացությունների համակարգով, տեսական մոտեցումներով և մեթոդաբանական գործիքակազմով։ Այն կարող է հետաքրքրել հոգեբաններին, երաժշտագետներին, մանկավարժներին, երաժշտական կրթության մասնագետներին, արվեստի հոգեբանությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև երաժշտության ընկալման և մարդու հոգեկան գործունեության փոխհարաբերությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին ու ասպիրանտներին։ Աշխատությունը հատկապես արժեքավոր է երաժշտության հոգեբանության գիտական զարգացման տրամաբանությունը հասկանալու և ոլորտի հետագա տեսական ու փորձարարական ուսումնասիրությունների համար անհրաժեշտ մեթոդաբանական հիմքերը պատկերացնելու տեսանկյունից։