Գրձելյան, Ռուզան Ռուբենի

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է բառի իմաստային կառուցվածքի տիպաբանական ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով բառային նշանակության ներքին կազմակերպումը, բաղադրիչները և տարբեր լեզվական միավորներում դրանց դրսևորման օրինաչափությունները։ Հետազոտության առանցքում բառը ներկայացվում է ոչ միայն որպես առանձին հասկացություն անվանող միավոր, այլև որպես բարդ իմաստային համակարգ, որի կառուցվածքում կարող են փոխկապակցվել հիմնական և ածանցյալ նշանակություններ, իմաստային երանգներ, գնահատողական բաղադրիչներ և համատեքստով պայմանավորված իմաստներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բազմիմաստության երևույթին և այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով մեկ բառի տարբեր նշանակությունները ձևավորում են փոխկապակցված իմաստային կառուցվածք։ Քննվում են ուղիղ և փոխաբերական նշանակությունների հարաբերությունները, փոխաբերության ու փոխանունության դերը նոր նշանակությունների առաջացման գործընթացում, ինչպես նաև բառի իմաստային զարգացման պատմական և գործառական գործոնները։ Տիպաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու բառերի իմաստային կազմակերպման տարբեր մոդելներ և համեմատելու դրանք ըստ նշանակությունների քանակի, փոխկապակցվածության աստիճանի, իմաստային կենտրոնի և երկրորդային նշանակությունների ձևավորման սկզբունքների։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բառի նշանակության բաղադրիչային վերլուծությունը, որի միջոցով հնարավոր է բացահայտել տարբեր բառային միավորների ընդհանուր և տարբերակիչ իմաստային հատկանիշները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև բառի և հասկացության, բառային նշանակության և իրականության առարկաների ու երևույթների միջև հարաբերություններին։ Ուսումնասիրության համար կարևոր է համատեքստի դերը, քանի որ բազմիմաստ բառի կոնկրետ նշանակությունը հաճախ բացահայտվում է միայն խոսքային միջավայրում և այլ լեզվական միավորների հետ ունեցած կապերի միջոցով։ Քննվում են նաև հոմանիշության, հականիշության, համանունության և բառային-իմաստային խմբերի հետ առնչվող հարցեր, որոնք օգնում են բառի իմաստային կազմակերպումը դիտարկել լեզվի ընդհանուր բառապաշարային համակարգի շրջանակում։ Նման հետազոտությունը կարևոր է ինչպես տեսական իմաստաբանության և բառագիտության, այնպես էլ բառարանագրության համար, քանի որ բառի իմաստների սահմանազատումն ու դրանց հարաբերությունների ճիշտ ներկայացումը բառարանային նկարագրության հիմնական խնդիրներից են։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համակարգում է բառային իմաստի կառուցվածքի ուսումնասիրության սկզբունքները և նպաստում լեզվական նշանակության կազմակերպման ընդհանուր ու տիպաբանական օրինաչափությունների բացահայտմանը։