Գրիգորյան, Հրաչյա Հայկազի

Сельское хозяйство

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության ոլորտում առկա տնտեսական, բնական, կլիմայական, արտադրական և շուկայական ռիսկերի մեղմմանն ուղղված պետական քաղաքականության հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գյուղատնտեսական արտադրության բարձր ռիսկայնության պայմաններում տնտեսավարողների կայուն գործունեության ապահովման, հնարավոր կորուստների նվազեցման և ոլորտի դիմակայունության բարձրացման խնդիրներն են։ Հայաստանի գյուղատնտեսության առանձնահատկությունները՝ բնական ռեսուրսների սահմանափակությունը, կլիմայական փոփոխությունների ազդեցությունը, ջրային ռեսուրսների խնդիրները, եղանակային անբարենպաստ երևույթները և շուկայի տատանումները, անհրաժեշտություն են առաջացնում ձևավորելու ռիսկերի կանխատեսման, կանխարգելման և հետևանքների հաղթահարման արդյունավետ պետական մեխանիզմներ։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել գյուղատնտեսական ապահովագրության զարգացման, ապահովագրավճարների պետական աջակցության, հակակարկտային պաշտպանության, ոռոգման համակարգերի բարելավման, ջրախնայող տեխնոլոգիաների ներդրման և երաշտի ու սակավաջրության պայմաններում ռիսկերի նվազեցման ուղղությունները։ Ներկայիս պետական քաղաքականության շրջանակում գյուղատնտեսական ապահովագրությունը դիտարկվում է որպես ռիսկերի կառավարման կարևոր գործիք, իսկ 2026 թվականի գյուղատնտեսական տարվա համար նախատեսվել է ապահովագրավճարի 40-60 տոկոսի սուբսիդավորում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև կլիմայական և բնական աղետների կանխարգելմանը, այդ թվում՝ կարկտահարության, գարնանային ցրտահարությունների, հեղեղների, սողանքների և երաշտների հետևանքով գյուղատնտեսությանը հասցվող վնասների նվազեցմանը։ Պետական քաղաքականության մեջ այս ուղղությունները ներառում են կանխարգելիչ ենթակառուցվածքների զարգացում, պաշտպանական տեխնոլոգիաների կիրառում, ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարում և արտադրողների դիմակայունության բարձրացում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև գյուղատնտեսական արտադրության ֆինանսական ռիսկերի մեղմմանը՝ մատչելի վարկավորման, պետական աջակցության ծրագրերի, ներդրումների խթանման և տնտեսավարողների ֆինանսական կայունության բարձրացման միջոցով։ Կարևոր ուղղություն է արտադրության տեխնոլոգիական արդիականացումը, քանի որ ժամանակակից գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաների, ոռոգման արդյունավետ համակարգերի, նոր սորտերի, գյուղատնտեսական տեխնիկայի և թվային լուծումների ներդրումը կարող է նվազեցնել արտադրության կախվածությունը բնական պայմաններից և բարձրացնել արտադրողականությունը։ ՀՀ գյուղատնտեսության զարգացման ռազմավարական մոտեցումները ևս շեշտադրում են ինտենսիվացումը, արտադրողականության բարձրացումը, հողային և ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը, արդիական տեխնոլոգիաների ներդրումը և պարենային անվտանգության ամրապնդումը։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև շուկայական ռիսկերի կառավարումը՝ գյուղատնտեսական արտադրանքի իրացման, գների տատանումների, շուկաների հասանելիության և արտահանման հնարավորությունների ընդլայնման միջոցով։ Այս համատեքստում կարևորվում են գյուղատնտեսական կոոպերացիայի զարգացումը, արտադրողների և վերամշակողների միջև կապերի ամրապնդումը, պահեստավորման ու լոգիստիկ ենթակառուցվածքների զարգացումը և ամբողջ արժեշղթայի արդյունավետության բարձրացումը։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև պետական աջակցության ծրագրերի արդյունավետությունը՝ գնահատելով դրանց ազդեցությունը գյուղատնտեսական տնտեսությունների եկամուտների, արտադրողականության, ներդրումային ակտիվության և ռիսկերի նկատմամբ դիմակայունության վրա։ Հատուկ նշանակություն ունի ռիսկերի կառավարման համակարգային մոտեցումը, որի դեպքում առանձին միջոցառումները պետք է փոխկապակցվեն կանխատեսման, կանխարգելման, ապահովագրության, ֆինանսական աջակցության և հետաղետային վերականգնման մեխանիզմների հետ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ ՀՀ գյուղատնտեսության ոլորտում ռիսկերի կառավարման պետական քաղաքականության կատարելագործման, աջակցության միջոցառումների հասցեականության բարձրացման և գյուղատնտեսական արտադրության կայունության ապահովման համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել ագրարային տնտեսագետներին, գյուղատնտեսության մասնագետներին, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցներին, ապահովագրական և ֆինանսական ոլորտի մասնագետներին, գյուղատնտեսական քաղաքականություն մշակողներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է ՀՀ գյուղատնտեսական ռիսկերի մեղմման պետական քաղաքականության համալիր ուսումնասիրություն՝ կարևորելով ապահովագրության, բնական աղետների կանխարգելման, ջրային և հողային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, տեխնոլոգիական արդիականացման, ֆինանսական աջակցության և շուկայական ռիսկերի կառավարման համակցված կիրառումը՝ գյուղատնտեսության կայունությունն ու դիմակայունությունը բարձրացնելու նպատակով։