Հովհաննիսյան, Կարեն Հովհաննեսի

История

Աշխատությունը նվիրված է հայկական ժողովրդական հավատալիքների և ավանդական մշակույթի համակարգում առանձնահատուկ տեղ զբաղեցնող Թուխ Մանուկ սրբավայրերի պատմաազգագրական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում Հայաստանի տարբեր բնակավայրերում հանդիպող այդ սրբավայրերի ծագման վերաբերյալ ավանդությունները, դրանց տարածվածությունը, անվանման առանձնահատկությունները, տեղական համայնքների հետ ունեցած կապերը և ժողովրդական կրոնական պատկերացումներում դրանց նշանակությունը։ Ուսումնասիրվում են սրբավայրերի նյութական ձևերը՝ փոքր մատուռները, քարաշեն կառույցները, խաչքարերի կամ սրբացված բնական վայրերի հետ կապված համալիրները՝ դրանք դիտարկելով պատմական միջավայրի և ժողովրդական մշակույթի փոխազդեցության համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ուխտագնացության, տոնական այցելությունների, նվիրատվությունների և սրբավայրերի շուրջ ձևավորված համայնքային սովորույթների պատմական ու խորհրդանշական իմաստներին։ Հետազոտությունը կարող է համադրել ազգագրական դաշտային նյութերը, բանավոր ավանդությունները, տեղանունները, պատմական աղբյուրները և նյութական մշակույթի հուշարձանների ուսումնասիրությունը՝ փորձելով բացահայտել տարբեր շրջաններում պահպանված ավանդույթների ընդհանրություններն ու տեղային տարբերությունները։ Կարևորվում է նաև նախաքրիստոնեական պատկերացումների և քրիստոնեական մշակույթի հնարավոր փոխազդեցության խնդիրը՝ խուսափելով ժողովրդական սովորույթների ծագումը միանշանակ որևէ մեկ պատմական շերտով բացատրելուց։ Սրբավայրերը դիտարկվում են ոչ միայն որպես կրոնական նշանակություն ունեցող վայրեր, այլև որպես համայնքային հիշողության, տեղական ինքնության և մշակութային ժառանգության պահպանման կենտրոններ։ Դրանց շուրջ ձևավորված պատմությունները և ծեսերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են տարբեր ժամանակաշրջանների պատկերացումները պահպանվել, վերաիմաստավորվել և փոխանցվել սերունդներին։ Առանձին նշանակություն ունի սրբավայրերի աշխարհագրական տեղաբաշխման ուսումնասիրությունը, որը կարող է բացահայտել դրանց կապը բնակավայրերի պատմության, հին ճանապարհների, բնական առանձնահատկությունների և տեղական սրբազան տարածքների համակարգի հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ազգագրության, պատմության, բանագիտության և մշակութային մարդաբանության մոտեցումները՝ նպաստելով հայկական ժողովրդական սրբավայրերի, դրանց շուրջ ձևավորված հավատալիքների և ավանդական կրոնական մշակույթի առավել ամբողջական ըմբռնմանը։