Книги автора (1)

Онлайн

История

Պարթևական և Սասանյան վարչական հաստատությունները (մ.թ.ա. III – մ.թ. VII դար)

Աշխատությունը նվիրված է Հին Իրանի պատմության երկու կարևորագույն պետական կազմավորումների՝ Պարթևական (Արշակունյաց) և Սասանյան տերությունների վարչական հաստատությունների, պետական կառավարման համակարգի, իշխանական կառուցվածքի և պաշտոնեական աստիճանակարգության համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտությունն ընդգրկում է մի ժամանակաշրջան, որի ընթացքում Իրանական բարձրավանդակում ձևավորվեցին, զարգացան և հաջորդաբար փոխակերպվեցին պետական կառավարման տարբեր համակարգեր՝ արտացոլելով քաղաքական իշխանության կենտրոնացման, տարածքային կառավարման, արքունական վարչակարգի և հասարակական հարաբերությունների պատմական զարգացումը։ Հեղինակը, հիմնվելով պատմական գրավոր և վիմագրական աղբյուրների համադրության վրա, բացահայտում է երկու տերությունների պետական հաստատությունների կառուցվածքը, դրանց գործառույթները, փոխհարաբերությունները և պատմական շարունակականությունը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով վարչական պաշտոնների անվանումներին, պաշտոնատար անձանց իրավասություններին և պետական կառավարման տարբեր մակարդակներում նրանց ունեցած դերակատարությանը։ Առանձին ուսումնասիրության առարկա են հանդիսանում նահանգների կառավարիչներն ու փոխարքաները, կենտրոնական արքունական վարչակազմի բարձրաստիճան պաշտոնյաները, արքունիքի ներկայացուցիչները, ֆինանսական կառավարման պատասխանատուները, քաղաքների կառավարիչները, ռազմական բարձրագույն հրամանատարները և գրագրական ծառայության աշխատակիցները։ Աշխատության մեջ ներկայացվում է, թե ինչպես էր կազմակերպվում իշխանության իրականացումը կենտրոնական և տարածքային մակարդակներում, ինչպիսի պաշտոնեական հարաբերություններ էին ձևավորվում արքունիքի, ռազմական կառույցների, ֆինանսական հաստատությունների և տեղական իշխանությունների միջև, ինչպես նաև ինչ նշանակություն ունեին վարչական պաշտոններն ու ծառայողական աստիճանները պետական կառավարման արդյունավետության և թագավորական իշխանության ամրապնդման գործում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում վարչական համակարգի ձևավորման և զարգացման պատմական առանձնահատկություններին, պարթևական ու սասանյան կառավարման ավանդույթների փոխկապակցվածությանը, ինչպես նաև այն փոփոխություններին, որոնք պայմանավորված էին քաղաքական իրավիճակի, տարածքային ընդարձակման, իշխանական հարաբերությունների և պետական կառավարման կարիքների փոփոխությամբ։ Հետազոտության կարևոր առանձնահատկություններից է աղբյուրագիտական լայն մոտեցումը. պատմագրական և վիմագրական տեղեկությունները դիտարկվում են համադրության մեջ՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու վարչական պաշտոնների իրական բովանդակության, դրանց կրողների ինքնության և պետական համակարգում ունեցած դիրքի մասին։ Օգտագործված նյութերի շրջանակը ներառում է նաև կնիքներ, կավե դրոշմակնիքներ և տարբեր տեսակի արձանագրություններ, որոնք կարևոր տեղեկություններ են հաղորդում պաշտոնեական տիտղոսների, վարչական գործառույթների և պետական հաստատությունների գործունեության վերաբերյալ։ Աշխատության նշանակալի հատվածը նվիրված է աղբյուրներում հիշատակվող պաշտոնների և տիտղոսների համակարգված ներկայացմանը, դրանց մեկնաբանությանը և համեմատական ուսումնասիրությանը։ Առանձին հավելվածներում քննության են առնվում բարձրագույն իշխանական աստիճանակարգության առանձնահատուկ պաշտոններ, սասանյան վարչական համակարգում գործառույթներ իրականացնող որոշ պաշտոնյաներ, ինչպես նաև ներկայացվում են սասանյան կնիքների պատկերները՝ դրանց արձանագրությունների թարգմանություններով և մեկնաբանություններով։ Ներառված են նաև պարթևական և սասանյան արքաների ցանկեր, որոնք լրացուցիչ պատմական համատեքստ են ապահովում վարչական հաստատությունների զարգացման ժամանակագրական ուսումնասիրության համար։ Ստեղծագործության գիտական արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն առանձին պաշտոնների և հաստատությունների նկարագրությամբ, այլև պետական կառավարման ամբողջական համակարգը վերակազմելու փորձով՝ բացահայտելով իշխանության կենտրոնացման, վարչական ենթակայության, ֆինանսական վերահսկողության, ռազմական կազմակերպման և տեղական կառավարման փոխկապակցված մեխանիզմները։ Պարթևական և Սասանյան տերությունների վարչական կառուցվածքների համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին պահպանվում և վերափոխվում պետական կառավարման ավանդույթները տարբեր պատմական պայմաններում, ինչպես էին ձևավորվում պաշտոնեական համակարգերն ու կառավարման գործելակերպերը, և ինչ դեր ունեին դրանք իրանական պետականության երկարատև զարգացման գործընթացում։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև Իրանի և հարակից տարածաշրջանների քաղաքական պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ պարթևական ու սասանյան իշխանությունները զգալի ազդեցություն են ունեցել Մերձավոր Արևելքի, Կովկասի, Միջագետքի և հարակից տարածքների քաղաքական ու վարչական զարգացումների վրա։ Այս առումով աշխատությունը արժեքավոր տեղեկություններ է տրամադրում նաև Հայաստանի և Իրանի պատմական փոխհարաբերությունների, տարածաշրջանային իշխանական համակարգերի և հարևան պետական կազմավորումների միջև վարչական ու քաղաքական ազդեցությունների ուսումնասիրության համար։ Այն կարևոր գիտական ներդրում է իրանագիտության, հին աշխարհի պատմության, պատմական վարչագիտության, վիմագրագիտության և աղբյուրագիտության բնագավառներում՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով խորությամբ ծանոթանալու հին իրանական պետականության կազմակերպական հիմքերին, իշխանության իրականացման ձևերին և վարչական հաստատությունների պատմական զարգացման օրինաչափություններին։ Աշխատությունը հատկապես արժեքավոր է հին Իրանի պատմությամբ, Արշակունյաց և Սասանյան ժամանակաշրջաններով, պետական կառավարման պատմությամբ և իրանական քաղաքակրթության քաղաքական ինստիտուտներով հետաքրքրվող հետազոտողների, պատմաբանների, արևելագետների, ասպիրանտների և ուսանողների համար։ Այն կարող է ծառայել որպես կարևոր գիտական աղբյուր ինչպես երկու տերությունների ներքին վարչական կառուցվածքի ուսումնասիրության, այնպես էլ հին իրանական պետական համակարգերի համեմատական վերլուծության և տարածաշրջանի քաղաքական պատմության ավելի ամբողջական ընկալման համար։

Обновлено. 2026-11-17
Պարթևական և Սասանյան վարչական հաստատությունները (մ.թ.ա. III – մ.թ. VII դար)

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Подробнее Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Подробнее Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Подробнее Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Подробнее Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Подробнее Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Подробнее