Khurshudian, Eduard

Khurshudian, Eduard

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Պարթևական և Սասանյան վարչական հաստատությունները (մ.թ.ա. III – մ.թ. VII դար)

Աշխատությունը նվիրված է Հին Իրանի պատմության երկու կարևորագույն պետական կազմավորումների՝ Պարթևական (Արշակունյաց) և Սասանյան տերությունների վարչական հաստատությունների, պետական կառավարման համակարգի, իշխանական կառուցվածքի և պաշտոնեական աստիճանակարգության համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտությունն ընդգրկում է մի ժամանակաշրջան, որի ընթացքում Իրանական բարձրավանդակում ձևավորվեցին, զարգացան և հաջորդաբար փոխակերպվեցին պետական կառավարման տարբեր համակարգեր՝ արտացոլելով քաղաքական իշխանության կենտրոնացման, տարածքային կառավարման, արքունական վարչակարգի և հասարակական հարաբերությունների պատմական զարգացումը։ Հեղինակը, հիմնվելով պատմական գրավոր և վիմագրական աղբյուրների համադրության վրա, բացահայտում է երկու տերությունների պետական հաստատությունների կառուցվածքը, դրանց գործառույթները, փոխհարաբերությունները և պատմական շարունակականությունը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով վարչական պաշտոնների անվանումներին, պաշտոնատար անձանց իրավասություններին և պետական կառավարման տարբեր մակարդակներում նրանց ունեցած դերակատարությանը։ Առանձին ուսումնասիրության առարկա են հանդիսանում նահանգների կառավարիչներն ու փոխարքաները, կենտրոնական արքունական վարչակազմի բարձրաստիճան պաշտոնյաները, արքունիքի ներկայացուցիչները, ֆինանսական կառավարման պատասխանատուները, քաղաքների կառավարիչները, ռազմական բարձրագույն հրամանատարները և գրագրական ծառայության աշխատակիցները։ Աշխատության մեջ ներկայացվում է, թե ինչպես էր կազմակերպվում իշխանության իրականացումը կենտրոնական և տարածքային մակարդակներում, ինչպիսի պաշտոնեական հարաբերություններ էին ձևավորվում արքունիքի, ռազմական կառույցների, ֆինանսական հաստատությունների և տեղական իշխանությունների միջև, ինչպես նաև ինչ նշանակություն ունեին վարչական պաշտոններն ու ծառայողական աստիճանները պետական կառավարման արդյունավետության և թագավորական իշխանության ամրապնդման գործում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում վարչական համակարգի ձևավորման և զարգացման պատմական առանձնահատկություններին, պարթևական ու սասանյան կառավարման ավանդույթների փոխկապակցվածությանը, ինչպես նաև այն փոփոխություններին, որոնք պայմանավորված էին քաղաքական իրավիճակի, տարածքային ընդարձակման, իշխանական հարաբերությունների և պետական կառավարման կարիքների փոփոխությամբ։ Հետազոտության կարևոր առանձնահատկություններից է աղբյուրագիտական լայն մոտեցումը. պատմագրական և վիմագրական տեղեկությունները դիտարկվում են համադրության մեջ՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու վարչական պաշտոնների իրական բովանդակության, դրանց կրողների ինքնության և պետական համակարգում ունեցած դիրքի մասին։ Օգտագործված նյութերի շրջանակը ներառում է նաև կնիքներ, կավե դրոշմակնիքներ և տարբեր տեսակի արձանագրություններ, որոնք կարևոր տեղեկություններ են հաղորդում պաշտոնեական տիտղոսների, վարչական գործառույթների և պետական հաստատությունների գործունեության վերաբերյալ։ Աշխատության նշանակալի հատվածը նվիրված է աղբյուրներում հիշատակվող պաշտոնների և տիտղոսների համակարգված ներկայացմանը, դրանց մեկնաբանությանը և համեմատական ուսումնասիրությանը։ Առանձին հավելվածներում քննության են առնվում բարձրագույն իշխանական աստիճանակարգության առանձնահատուկ պաշտոններ, սասանյան վարչական համակարգում գործառույթներ իրականացնող որոշ պաշտոնյաներ, ինչպես նաև ներկայացվում են սասանյան կնիքների պատկերները՝ դրանց արձանագրությունների թարգմանություններով և մեկնաբանություններով։ Ներառված են նաև պարթևական և սասանյան արքաների ցանկեր, որոնք լրացուցիչ պատմական համատեքստ են ապահովում վարչական հաստատությունների զարգացման ժամանակագրական ուսումնասիրության համար։ Ստեղծագործության գիտական արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն առանձին պաշտոնների և հաստատությունների նկարագրությամբ, այլև պետական կառավարման ամբողջական համակարգը վերակազմելու փորձով՝ բացահայտելով իշխանության կենտրոնացման, վարչական ենթակայության, ֆինանսական վերահսկողության, ռազմական կազմակերպման և տեղական կառավարման փոխկապակցված մեխանիզմները։ Պարթևական և Սասանյան տերությունների վարչական կառուցվածքների համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին պահպանվում և վերափոխվում պետական կառավարման ավանդույթները տարբեր պատմական պայմաններում, ինչպես էին ձևավորվում պաշտոնեական համակարգերն ու կառավարման գործելակերպերը, և ինչ դեր ունեին դրանք իրանական պետականության երկարատև զարգացման գործընթացում։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև Իրանի և հարակից տարածաշրջանների քաղաքական պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ պարթևական ու սասանյան իշխանությունները զգալի ազդեցություն են ունեցել Մերձավոր Արևելքի, Կովկասի, Միջագետքի և հարակից տարածքների քաղաքական ու վարչական զարգացումների վրա։ Այս առումով աշխատությունը արժեքավոր տեղեկություններ է տրամադրում նաև Հայաստանի և Իրանի պատմական փոխհարաբերությունների, տարածաշրջանային իշխանական համակարգերի և հարևան պետական կազմավորումների միջև վարչական ու քաղաքական ազդեցությունների ուսումնասիրության համար։ Այն կարևոր գիտական ներդրում է իրանագիտության, հին աշխարհի պատմության, պատմական վարչագիտության, վիմագրագիտության և աղբյուրագիտության բնագավառներում՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով խորությամբ ծանոթանալու հին իրանական պետականության կազմակերպական հիմքերին, իշխանության իրականացման ձևերին և վարչական հաստատությունների պատմական զարգացման օրինաչափություններին։ Աշխատությունը հատկապես արժեքավոր է հին Իրանի պատմությամբ, Արշակունյաց և Սասանյան ժամանակաշրջաններով, պետական կառավարման պատմությամբ և իրանական քաղաքակրթության քաղաքական ինստիտուտներով հետաքրքրվող հետազոտողների, պատմաբանների, արևելագետների, ասպիրանտների և ուսանողների համար։ Այն կարող է ծառայել որպես կարևոր գիտական աղբյուր ինչպես երկու տերությունների ներքին վարչական կառուցվածքի ուսումնասիրության, այնպես էլ հին իրանական պետական համակարգերի համեմատական վերլուծության և տարածաշրջանի քաղաքական պատմության ավելի ամբողջական ընկալման համար։

Updated: 2026-11-17
Պարթևական և Սասանյան վարչական հաստատությունները (մ.թ.ա. III – մ.թ. VII դար)

Free

Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Read more Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Read more