Կիկերոն, Մարկոս Տուղղիոս

Философия

Մարդու բարոյական վարքագծի, հասարակական հարաբերությունների և պատշաճ կեցվածքի սկզբունքներին նվիրված այս աշխատությունը ներկայացնում է պատշաճության գաղափարը՝ որպես անհատի անձնական, բարոյական և հասարակական կյանքի կարևորագույն հիմքերից մեկը։ Ստեղծագործության թեմատիկ առանցքը մարդու վարքի համապատասխանությունն է բարոյական սկզբունքներին, հասարակական ընդունված կանոններին և մարդկային հարաբերությունների արժանապատիվ դրսևորումներին։ Պատշաճությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես արտաքին քաղաքավարություն կամ ձևական վարքականոնների պահպանում, այլև որպես ներքին դաստիարակության, ինքնազսպման, բարոյական գիտակցության և ուրիշների նկատմամբ հարգալից վերաբերմունքի արտահայտություն։ Աշխատության գաղափարական ուղղվածությունը կապված է այն համոզման հետ, որ մարդու արժանիքները բացահայտվում են ոչ միայն նրա գիտելիքներով և մտավոր կարողություններով, այլև առօրյա վարքով, խոսքի ձևով, շրջապատի նկատմամբ վերաբերմունքով և հասարակական պարտականությունների գիտակցմամբ։ Պատշաճության սկզբունքները կարևոր նշանակություն ունեն ինչպես անհատական ինքնակատարելագործման, այնպես էլ հասարակական համակեցության կազմակերպման համար, քանի որ նպաստում են փոխադարձ հարգանքի, վստահության և ներդաշնակ հարաբերությունների ձևավորմանը։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը շոշափում է բարոյագիտության և վարքագիտության մի շարք հիմնարար խնդիրներ։ Դրանցից կարևորագույնը մարդու ներքին արժանապատվության և արտաքին վարքագծի փոխկապակցվածությունն է։ Բարեկիրթ մարդը պետք է կարողանա իր խոսքն ու գործողությունները համապատասխանեցնել իրավիճակին՝ պահպանելով չափավորություն, զսպվածություն և հարգանք այլ մարդկանց նկատմամբ։ Խոսքի մշակույթը, պատշաճ դիմելաձևերը, հասարակական հարաբերություններում ընդունված վարվելակերպը և սեփական զգացմունքների կառավարումը դիտարկվում են որպես քաղաքակիրթ համակեցության կարևոր պայմաններ։ Մյուս կարևոր գաղափարը ինքնակրթության և ինքնադաստիարակության անհրաժեշտությունն է։ Պատշաճ վարքագիծը չի սահմանափակվում արտաքին կանոնների մեխանիկական յուրացմամբ, այլ պահանջում է մարդու գիտակցված ձգտումը դեպի բարոյական կատարելագործում։ Այդ գործընթացում կարևոր են սեփական թերությունների ճանաչումը, սխալների ուղղումը, ուրիշների կարծիքի նկատմամբ հարգանքը և հասարակական պատասխանատվության գիտակցումը։ Աշխատության դաստիարակչական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ պատշաճության կանոնները դիտարկվում են որպես ընտանեկան, կրթական և հասարակական միջավայրերում մարդու ձևավորման անհրաժեշտ բաղադրիչ։ Ընտանիքում դրանք նպաստում են փոխադարձ հարգանքի և բարեկիրթ հարաբերությունների հաստատմանը, կրթական միջավայրում՝ ուսուցիչների ու սովորողների միջև պատշաճ հաղորդակցությանը, իսկ հասարակական կյանքում՝ տարբեր մարդկանց և խմբերի միջև խաղաղ ու կազմակերպված համակեցությանը։ Պատշաճության սկզբունքների կիրառումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնելու անհարկի հակասությունները, զարգացնելու հանդուրժողականությունը և ամրապնդելու հասարակական վստահությունը։ Փիլիսոփայական տեսանկյունից աշխատությունը վերաբերում է բարոյականության և հասարակական վարքագծի փոխհարաբերությանը։ Այն ներկայացնում է այն գաղափարական մոտեցումը, ըստ որի քաղաքավարությունը, բարեկրթությունը և պատշաճությունը մարդու ընդհանուր բարոյական նկարագրի անբաժանելի մասերն են։ Արտաքին վարվելակերպը արժեք է ձեռք բերում այն ժամանակ, երբ բխում է ներքին համոզմունքներից և հիմնվում է բարության, արդարության, չափավորության ու պատասխանատվության վրա։ Այսպիսով, պատշաճության գաղափարը կապվում է ոչ միայն անհատի անձնական կատարելագործման, այլև հասարակության բարոյական առաջընթացի հետ։ Գրական-ժանրային առումով աշխատությունը պատկանում է բարոյագիտական և վարքաբանական գրականության ավանդույթին։ Այս բնույթի ստեղծագործություններին հատուկ է խրատական ու բացատրական շարադրանքը, բարոյական հասկացությունների մեկնաբանումը և ընթերցողի վարքագծի ուղղորդման ձգտումը։ Դրանց հիմնական նպատակն է տեսական գաղափարները դարձնել գործնականորեն կիրառելի՝ ընթերցողին ներկայացնելով հասարակական հարաբերություններում պատշաճ գործելու կարևորությունը։ Աշխատության նշանակությունը հատկապես ուշագրավ է 19-րդ դարի հայ լուսավորական և կրթական մտքի համատեքստում։ Այդ ժամանակաշրջանում հայ մտավորական շրջանակներում մեծ ուշադրություն էր դարձվում կրթության ընդլայնմանը, բարոյական դաստիարակությանը, եվրոպական լուսավորական գաղափարների յուրացմանը և հասարակական կյանքի բարեփոխմանը։ Մարդու վարքի, քաղաքավարության և հասարակական հարաբերությունների կանոնների վերաբերյալ գրականությունը կարևոր դեր ուներ նոր կրթական ու մշակութային արժեքների տարածման գործում։ Վենետիկի Սուրբ Ղազարի Մխիթարյան միաբանությունը հայերեն կրթական, փիլիսոփայական և բարոյագիտական գրականության հրատարակման կարևոր կենտրոններից էր։ Միաբանության գործունեությունը նպաստում էր եվրոպական մտավոր ժառանգության տարածմանը, հայերեն գիտական ու գրական լեզվի զարգացմանը և ազգային կրթական մտածողության հարստացմանը։ Այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ բարոյագիտական մտքի, դաստիարակչական գրականության, հասարակական վարքականոնների և 19-րդ դարի հայ լուսավորական շարժման ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր է հատկապես այն տեսանկյունից, որ բացահայտում է մարդու բարոյական կատարելագործման և քաղաքակիրթ հասարակության ձևավորման վերաբերյալ ժամանակաշրջանի պատկերացումները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել փիլիսոփայության, մանկավարժության, մշակույթի պատմության և հայ գրականության ուսումնասիրողներին, ինչպես նաև այն ընթերցողներին, որոնք հետաքրքրված են բարոյական արժեքների, մարդկային հարաբերությունների և հասարակական վարքագծի պատմական ընկալումներով։