Կոստիկյան, Քրիստինե Պետրոսի

Կոստիկյան, Քրիստինե Պետրոսի

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (2)

Онлайн

История

Մատենադարանի պարսկերեն վավերագրերը հայոց պատմության սկզբնաղբյուր (XVII դարի II կես-XIX դարի I կես)

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Մատենադարանում պահպանվող պարսկերեն վավերագրերի՝ որպես հայոց պատմության սկզբնաղբյուրների համակարգված քննությանը՝ ընդգրկելով XVII դարի երկրորդ կեսից մինչև XIX դարի առաջին կեսն ընկած ժամանակահատվածը և բացահայտելով դրանց տեղեկատվական, քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և մշակութային արժեքը։ Աշխատությունում վերլուծվում են տարբեր տեսակի պարսկական պաշտոնական փաստաթղթեր՝ հրամանագրեր, հարկային գրառումներ, վարչական կարգադրություններ և դիվանագիտական նյութեր, որոնք լուսաբանում են այդ շրջանի Արևելյան Հայաստանի վարչական կարգավիճակը, սոցիալական կառուցվածքը, հարկային համակարգը և տարածաշրջանային իշխանությունների փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում աղբյուրների լեզվաբանական առանձնահատկություններին, տերմինաբանությանը և դրանց պատմագիտական մեկնաբանության մեթոդներին՝ ցույց տալով, թե ինչպես են պարսկերեն վավերագրերը լրացնում և ճշգրտում հայկական և այլ լեզուներով պահպանված պատմական տվյալները։ Հրատարակությունը ընդգծում է նաև Մատենադարանի ձեռագրային հավաքածուի կարևորությունը որպես տարածաշրջանային պատմության ուսումնասիրության բացառիկ աղբյուրային բազա և առաջարկում է նոր մոտեցումներ այս փաստաթղթերի գիտական շրջանառության և հետազոտական կիրառման համար։

Обновлено. 2026-09-10
Մատենադարանի պարսկերեն վավերագրերը հայոց պատմության սկզբնաղբյուր (XVII դարի II կես-XIX դարի I կես)

Бесплатно

Онлайн

История

Միրզա Յուսուֆ Ներսեսովի «Թարիխ-ե Սաֆի» պատմագրական երկը որպես Ղարաբաղի XVII-XIX դարերի պատմության սկզբնաղբյուր

Աշխատանքը նվիրված է Միրզա Յուսուֆ Ներսեսովի պատմագրական երկի՝ որպես Ղարաբաղի XVII–XIX դարերի պատմության կարևոր սկզբնաղբյուրի ուսումնասիրությանը և դրա պատմագիտական արժեքի գնահատմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել երկում պահպանված տեղեկությունները, պարզել դրանց բնույթը, հավաստիության աստիճանը և նշանակությունը Ղարաբաղի քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական, ժողովրդագրական ու մշակութային պատմության վերականգնման համար։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ աղբյուրը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պատմական իրադարձությունների նկարագրություն, այլև որպես որոշակի ժամանակաշրջանի քաղաքական և հասարակական իրականությունն արտացոլող պատմագրական հուշարձան։ Ուսումնասիրության ընթացքում ուշադրություն է դարձվում Ղարաբաղի տարածքում տեղի ունեցած քաղաքական գործընթացներին, տեղական իշխանությունների և վարչական կառույցների գործունեությանը, տարբեր իշխանական խմբերի փոխհարաբերություններին, պատերազմներին, արտաքին ուժերի ազդեցությանը և տարածաշրջանի քաղաքական կարգավիճակի փոփոխություններին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի աղբյուրի տեղեկությունների համադրումը այլ հայկական, պարսկական, ռուսական և տարածաշրջանային գրավոր վկայությունների հետ, ինչը հնարավորություն է տալիս պարզելու առանձին հաղորդումների հավաստիությունը և վերականգնելու ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանի պատմական իրադարձությունների առավել ամբողջական պատկերը։ Աշխատանքը կարևոր է նաև աղբյուրագիտական տեսանկյունից, քանի որ պատմական երկի օգտագործումը պահանջում է հաշվի առնել հեղինակի ժամանակաշրջանը, տեղեկությունների ստացման հնարավոր աղբյուրները, հեղինակային դիրքորոշումները և պատմական իրադարձությունների մեկնաբանման առանձնահատկությունները։ Ղարաբաղի XVII–XIX դարերի պատմության ուսումնասիրության համար աղբյուրի արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու տարածաշրջանի բնակչության, հասարակական հարաբերությունների, տնտեսական կյանքի, վարչական համակարգի և մշակութային միջավայրի վերաբերյալ տեղեկություններին։ Հետազոտության շրջանակում կարող է կարևորվել նաև պատմական տեղանունների, անձնանունների, իշխանական տոհմերի և իրադարձությունների ժամանակագրության ուսումնասիրությունը, քանի որ նման տվյալները հնարավորություն են տալիս ճշգրտելու տարբեր պատմական գործընթացների ընթացքն ու փոխկապակցվածությունը։ Աղբյուրի քննադատական վերլուծությունը միաժամանակ թույլ է տալիս առանձնացնել այն տեղեկությունները, որոնք ունեն անմիջական սկզբնաղբյուրային նշանակություն, և դրանք տարբերակել հեղինակի մեկնաբանություններից կամ ավելի վաղ պատմական ավանդույթներից փոխանցված նյութերից։ Այս մոտեցումը կարևոր է հատկապես այն դեպքում, երբ ուսումնասիրության առարկան բազմաշերտ և հակասական պատմական գործընթացներ ունեցող տարածաշրջան է։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ տվյալ պատմագրական երկի համակարգված ուսումնասիրությունն ու այլ աղբյուրների հետ համադրումը կարող են էականորեն ընդլայնել Ղարաբաղի XVII–XIX դարերի պատմության վերաբերյալ գիտական պատկերացումները՝ արժեքավոր նյութ տրամադրելով տարածաշրջանի քաղաքական և հասարակական կյանքի, պատմական իրադարձությունների ժամանակագրության և պատմական հիշողության ձևավորման գործընթացների ուսումնասիրման համար։

Обновлено. 2026-09-15
Միրզա Յուսուֆ Ներսեսովի «Թարիխ-ե Սաֆի» պատմագրական երկը որպես Ղարաբաղի XVII-XIX դարերի պատմության սկզբնաղբյուր

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Подробнее Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Подробнее Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Подробнее Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Подробнее Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Подробнее Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Подробнее