Книги автора (1)

Онлайн

Литература

Հին Հունաստանի լեգենդներն ու առասպելները

Գիրքը ներկայացնում է Հին Հունաստանի հարուստ առասպելական աշխարհը՝ բացահայտելով հին հույների պատկերացումները տիեզերքի ծագման, աստվածների ու մարդկանց հարաբերությունների, բնության երևույթների, կյանքի ու մահվան, բարու և չարի, ճակատագրի, արդարության, հերոսության և մարդկային գոյության հիմնարար հարցերի մասին։ Հին հունական դիցաբանությունը մարդկության մշակութային ժառանգության կարևորագույն բաղադրիչներից է, որի միջոցով պահպանվել են հնագույն քաղաքակրթության աշխարհայացքը, կրոնական հավատալիքները, բարոյական պատկերացումները, պատմական հիշողությունն ու գեղարվեստական մտածողությունը։ Ստեղծագործության կենտրոնում հին հույների առասպելական տիեզերքն է՝ իր աստվածներով, աստվածուհիներով, կիսաստվածներով, հերոսներով, առասպելական արարածներով և խորհրդավոր իրադարձություններով։ Ներկայացվող ավանդությունների միջոցով ընթերցողը ծանոթանում է օլիմպիական աստվածների աշխարհին, նրանց ծագմանն ու փոխհարաբերություններին, իշխանության և գերիշխանության համար մղվող պայքարին, ինչպես նաև մարդկային կյանքի վրա աստվածային կամքի և ճակատագրի ազդեցության մասին հնագույն պատկերացումներին։ Առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում Զևսի, Հերայի, Պոսեյդոնի, Աթենասի, Ապոլլոնի, Արտեմիսի, Աֆրոդիտեի, Արեսի, Հերմեսի, Հեփեստոսի և Դիոնիսոսի հետ կապված առասպելական ավանդությունները, որոնցում աստվածները հանդես են գալիս ոչ միայն որպես գերբնական ուժերի մարմնավորումներ, այլև որպես մարդկային բնավորության, ցանկությունների, կրքերի, հակասությունների և ձգտումների խորհրդանշական արտահայտություններ։ Առասպելական պատմությունների կարևոր մասն են կազմում նաև աշխարհի և աստվածների առաջացման, սկզբնական քաոսից տիեզերական կարգի ձևավորման, տիտանների ու օլիմպիական աստվածների հակամարտության, ինչպես նաև աշխարհի կառավարման և աստվածային իշխանության հաստատման մասին պատկերացումները։ Հերոսական առասպելներն իրենց հերթին բացահայտում են հին հունական իդեալները՝ քաջությունը, ուժը, խոհեմությունը, պատիվը, հավատարմությունը, անձնազոհությունը և դժվարությունների դեմ պայքարելու կամքը։ Հատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում Հերակլեսի սխրանքների, Պերսևսի, Թեսևսի, Յասոնի և արգոնավորդների, Բելլերոփոնի, Դեդալոսի և Իկարոսի, ինչպես նաև այլ հայտնի առասպելական հերոսների հետ կապված ավանդությունները, որոնք արտացոլում են մարդու՝ սեփական սահմանները հաղթահարելու, անհնարին թվացող փորձությունների դիմակայելու և անմահ փառքի հասնելու ձգտումը։ Նշանակալի տեղ ունեն նաև Տրոյական պատերազմի հետ կապված առասպելները, որոնցում միահյուսվում են աստվածների ու մարդկանց ճակատագրերը, հերոսական փառքի որոնումը, սիրո և վրեժի հակասությունները, պատերազմի ողբերգական հետևանքներն ու մարդկային կյանքի անցողիկության գաղափարը։ Հին հունական առասպելաբանության առանձնահատուկ աշխարհն ամբողջացնում են անդրաշխարհի, Հադեսի թագավորության, մահվան, հետմահու գոյության, պատժի և փրկության մասին պատկերացումները, ինչպես նաև այնպիսի հայտնի առասպելական կերպարների ու պատմությունների շուրջ ձևավորված ավանդությունները, որոնք դարեր շարունակ պահպանել են իրենց գեղարվեստական և խորհրդանշական նշանակությունը։ Գրքի բովանդակության կարևոր գաղափարական առանցքներից է մարդու և աստվածների փոխհարաբերությունը, որտեղ մարդը մշտապես կանգնած է սեփական կամքի, աստվածային օրենքների և անխուսափելի ճակատագրի միջև։ Առասպելներում հաճախ ընդգծվում է, որ նույնիսկ ամենահզոր հերոսը չի կարող լիովին խուսափել ճակատագրի սահմանած փորձություններից, իսկ չափազանց ինքնավստահությունը, ամբարտավանությունը և աստվածային կամ բնական կարգի խախտումը կարող են հանգեցնել կործանման։ Միևնույն ժամանակ, հին հունական առասպելները փառաբանում են մարդկային բանականությունը, հնարամտությունը, ստեղծագործական ուժը և գիտելիքի ձգտումը՝ ցույց տալով, որ մարդն իր խիզախությամբ ու մտավոր կարողություններով կարող է դիմակայել բազմաթիվ դժվարությունների։ Գրական առումով նյութն առանձնանում է պատկերավորությամբ, խորհրդանշական մտածողությամբ, արտահայտիչ կերպարներով, դրամատիկ հակամարտություններով և գեղարվեստական հարուստ երևակայությամբ։ Առասպելական պատումներում իրականությունն ու երևակայությունը միահյուսվում են՝ ստեղծելով մի աշխարհ, որտեղ բնության երևույթները ստանում են մարդկային հատկանիշներ, կենդանիներն ու առասպելական արարածները դառնում են խորհրդանշական կերպարներ, իսկ սովորական մարդկային ապրումներն ու հասարակական հարաբերությունները ներկայացվում են աստվածային և հերոսական իրադարձությունների միջոցով։ Հատկանշական են նաև առասպելների բազմաշերտ կառուցվածքը, դրանցում առկա բարոյախոսական ենթատեքստերը, հակադրությունների կիրառումը և խորհրդանիշների համակարգը, որոնց շնորհիվ յուրաքանչյուր պատմություն կարող է ընկալվել ինչպես ինքնուրույն գեղարվեստական պատում, այնպես էլ ավելի խորքային փիլիսոփայական իմաստ ունեցող ավանդություն։ Պատմամշակութային տեսանկյունից հին հունական դիցաբանությունը բացառիկ նշանակություն ունի եվրոպական և համաշխարհային մշակույթի ձևավորման համար։ Այն խորապես ազդել է անտիկ գրականության, թատրոնի, քանդակագործության, ճարտարապետության, կերպարվեստի և փիլիսոփայական մտքի զարգացման վրա, իսկ հետագա դարերում դարձել է Վերածննդի, կլասիցիզմի, ռոմանտիզմի և ժամանակակից արվեստի բազմաթիվ ստեղծագործությունների ոգեշնչման աղբյուր։ Հոմերոսի, Հեսիոդոսի, Էսքիլեսի, Սոֆոկլեսի և Եվրիպիդեսի գրական ժառանգության հետ սերտորեն առնչվող այս առասպելական աշխարհը կարևոր բանալի է անտիկ մշակույթի, նրա արժեքային համակարգի և գեղարվեստական մտածողության ընկալման համար։ Դիցաբանական կերպարներն ու պատմությունները մինչ օրս լայնորեն կիրառվում են գրականության, արվեստի, կինոյի, երաժշտության, հոգեբանության և գիտական տարբեր ոլորտներում՝ պահպանելով իրենց արդիականությունն ու մեկնաբանական հնարավորությունները։ Գիրքը արժեքավոր ընթերցանության նյութ է ինչպես հին աշխարհի պատմությամբ և մշակույթով հետաքրքրվողների, այնպես էլ գրականության, դիցաբանության, փիլիսոփայության և արվեստի ուսումնասիրությամբ զբաղվողների համար։ Այն հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն գաղափարական ու գեղարվեստական հիմքերը, որոնց վրա ձևավորվել են եվրոպական քաղաքակրթության բազմաթիվ մշակութային պատկերացումներ, ճանաչելու համաշխարհային գրականության մեջ հաճախ հանդիպող առասպելական կերպարներն ու խորհրդանիշները և ավելի խորությամբ հասկանալու հին հունական հասարակության հոգևոր աշխարհը։ Միաժամանակ այն զարգացնում է պատմական մտածողությունը, երևակայությունը, մշակութային համեմատության և խորհրդանշական պատկերները մեկնաբանելու կարողությունը՝ ընթերցողին ներկայացնելով մի քաղաքակրթության աշխարհայացք, որի ստեղծած առասպելները հազարամյակներ շարունակ շարունակում են մնալ մարդկության ընդհանուր մշակութային հիշողության անբաժանելի մասը։

Обновлено. 2026-11-17
Հին Հունաստանի լեգենդներն ու առասպելները

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Подробнее Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Подробнее Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Подробнее Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Подробнее Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Подробнее Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Подробнее