Books by this author (1)

Online

Literature

Հին Հունաստանի լեգենդներն ու առասպելները

Գիրքը ներկայացնում է Հին Հունաստանի հարուստ առասպելական աշխարհը՝ բացահայտելով հին հույների պատկերացումները տիեզերքի ծագման, աստվածների ու մարդկանց հարաբերությունների, բնության երևույթների, կյանքի ու մահվան, բարու և չարի, ճակատագրի, արդարության, հերոսության և մարդկային գոյության հիմնարար հարցերի մասին։ Հին հունական դիցաբանությունը մարդկության մշակութային ժառանգության կարևորագույն բաղադրիչներից է, որի միջոցով պահպանվել են հնագույն քաղաքակրթության աշխարհայացքը, կրոնական հավատալիքները, բարոյական պատկերացումները, պատմական հիշողությունն ու գեղարվեստական մտածողությունը։ Ստեղծագործության կենտրոնում հին հույների առասպելական տիեզերքն է՝ իր աստվածներով, աստվածուհիներով, կիսաստվածներով, հերոսներով, առասպելական արարածներով և խորհրդավոր իրադարձություններով։ Ներկայացվող ավանդությունների միջոցով ընթերցողը ծանոթանում է օլիմպիական աստվածների աշխարհին, նրանց ծագմանն ու փոխհարաբերություններին, իշխանության և գերիշխանության համար մղվող պայքարին, ինչպես նաև մարդկային կյանքի վրա աստվածային կամքի և ճակատագրի ազդեցության մասին հնագույն պատկերացումներին։ Առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում Զևսի, Հերայի, Պոսեյդոնի, Աթենասի, Ապոլլոնի, Արտեմիսի, Աֆրոդիտեի, Արեսի, Հերմեսի, Հեփեստոսի և Դիոնիսոսի հետ կապված առասպելական ավանդությունները, որոնցում աստվածները հանդես են գալիս ոչ միայն որպես գերբնական ուժերի մարմնավորումներ, այլև որպես մարդկային բնավորության, ցանկությունների, կրքերի, հակասությունների և ձգտումների խորհրդանշական արտահայտություններ։ Առասպելական պատմությունների կարևոր մասն են կազմում նաև աշխարհի և աստվածների առաջացման, սկզբնական քաոսից տիեզերական կարգի ձևավորման, տիտանների ու օլիմպիական աստվածների հակամարտության, ինչպես նաև աշխարհի կառավարման և աստվածային իշխանության հաստատման մասին պատկերացումները։ Հերոսական առասպելներն իրենց հերթին բացահայտում են հին հունական իդեալները՝ քաջությունը, ուժը, խոհեմությունը, պատիվը, հավատարմությունը, անձնազոհությունը և դժվարությունների դեմ պայքարելու կամքը։ Հատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում Հերակլեսի սխրանքների, Պերսևսի, Թեսևսի, Յասոնի և արգոնավորդների, Բելլերոփոնի, Դեդալոսի և Իկարոսի, ինչպես նաև այլ հայտնի առասպելական հերոսների հետ կապված ավանդությունները, որոնք արտացոլում են մարդու՝ սեփական սահմանները հաղթահարելու, անհնարին թվացող փորձությունների դիմակայելու և անմահ փառքի հասնելու ձգտումը։ Նշանակալի տեղ ունեն նաև Տրոյական պատերազմի հետ կապված առասպելները, որոնցում միահյուսվում են աստվածների ու մարդկանց ճակատագրերը, հերոսական փառքի որոնումը, սիրո և վրեժի հակասությունները, պատերազմի ողբերգական հետևանքներն ու մարդկային կյանքի անցողիկության գաղափարը։ Հին հունական առասպելաբանության առանձնահատուկ աշխարհն ամբողջացնում են անդրաշխարհի, Հադեսի թագավորության, մահվան, հետմահու գոյության, պատժի և փրկության մասին պատկերացումները, ինչպես նաև այնպիսի հայտնի առասպելական կերպարների ու պատմությունների շուրջ ձևավորված ավանդությունները, որոնք դարեր շարունակ պահպանել են իրենց գեղարվեստական և խորհրդանշական նշանակությունը։ Գրքի բովանդակության կարևոր գաղափարական առանցքներից է մարդու և աստվածների փոխհարաբերությունը, որտեղ մարդը մշտապես կանգնած է սեփական կամքի, աստվածային օրենքների և անխուսափելի ճակատագրի միջև։ Առասպելներում հաճախ ընդգծվում է, որ նույնիսկ ամենահզոր հերոսը չի կարող լիովին խուսափել ճակատագրի սահմանած փորձություններից, իսկ չափազանց ինքնավստահությունը, ամբարտավանությունը և աստվածային կամ բնական կարգի խախտումը կարող են հանգեցնել կործանման։ Միևնույն ժամանակ, հին հունական առասպելները փառաբանում են մարդկային բանականությունը, հնարամտությունը, ստեղծագործական ուժը և գիտելիքի ձգտումը՝ ցույց տալով, որ մարդն իր խիզախությամբ ու մտավոր կարողություններով կարող է դիմակայել բազմաթիվ դժվարությունների։ Գրական առումով նյութն առանձնանում է պատկերավորությամբ, խորհրդանշական մտածողությամբ, արտահայտիչ կերպարներով, դրամատիկ հակամարտություններով և գեղարվեստական հարուստ երևակայությամբ։ Առասպելական պատումներում իրականությունն ու երևակայությունը միահյուսվում են՝ ստեղծելով մի աշխարհ, որտեղ բնության երևույթները ստանում են մարդկային հատկանիշներ, կենդանիներն ու առասպելական արարածները դառնում են խորհրդանշական կերպարներ, իսկ սովորական մարդկային ապրումներն ու հասարակական հարաբերությունները ներկայացվում են աստվածային և հերոսական իրադարձությունների միջոցով։ Հատկանշական են նաև առասպելների բազմաշերտ կառուցվածքը, դրանցում առկա բարոյախոսական ենթատեքստերը, հակադրությունների կիրառումը և խորհրդանիշների համակարգը, որոնց շնորհիվ յուրաքանչյուր պատմություն կարող է ընկալվել ինչպես ինքնուրույն գեղարվեստական պատում, այնպես էլ ավելի խորքային փիլիսոփայական իմաստ ունեցող ավանդություն։ Պատմամշակութային տեսանկյունից հին հունական դիցաբանությունը բացառիկ նշանակություն ունի եվրոպական և համաշխարհային մշակույթի ձևավորման համար։ Այն խորապես ազդել է անտիկ գրականության, թատրոնի, քանդակագործության, ճարտարապետության, կերպարվեստի և փիլիսոփայական մտքի զարգացման վրա, իսկ հետագա դարերում դարձել է Վերածննդի, կլասիցիզմի, ռոմանտիզմի և ժամանակակից արվեստի բազմաթիվ ստեղծագործությունների ոգեշնչման աղբյուր։ Հոմերոսի, Հեսիոդոսի, Էսքիլեսի, Սոֆոկլեսի և Եվրիպիդեսի գրական ժառանգության հետ սերտորեն առնչվող այս առասպելական աշխարհը կարևոր բանալի է անտիկ մշակույթի, նրա արժեքային համակարգի և գեղարվեստական մտածողության ընկալման համար։ Դիցաբանական կերպարներն ու պատմությունները մինչ օրս լայնորեն կիրառվում են գրականության, արվեստի, կինոյի, երաժշտության, հոգեբանության և գիտական տարբեր ոլորտներում՝ պահպանելով իրենց արդիականությունն ու մեկնաբանական հնարավորությունները։ Գիրքը արժեքավոր ընթերցանության նյութ է ինչպես հին աշխարհի պատմությամբ և մշակույթով հետաքրքրվողների, այնպես էլ գրականության, դիցաբանության, փիլիսոփայության և արվեստի ուսումնասիրությամբ զբաղվողների համար։ Այն հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն գաղափարական ու գեղարվեստական հիմքերը, որոնց վրա ձևավորվել են եվրոպական քաղաքակրթության բազմաթիվ մշակութային պատկերացումներ, ճանաչելու համաշխարհային գրականության մեջ հաճախ հանդիպող առասպելական կերպարներն ու խորհրդանիշները և ավելի խորությամբ հասկանալու հին հունական հասարակության հոգևոր աշխարհը։ Միաժամանակ այն զարգացնում է պատմական մտածողությունը, երևակայությունը, մշակութային համեմատության և խորհրդանշական պատկերները մեկնաբանելու կարողությունը՝ ընթերցողին ներկայացնելով մի քաղաքակրթության աշխարհայացք, որի ստեղծած առասպելները հազարամյակներ շարունակ շարունակում են մնալ մարդկության ընդհանուր մշակութային հիշողության անբաժանելի մասը։

Updated: 2026-11-17
Հին Հունաստանի լեգենդներն ու առասպելները

Free

Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Read more Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more