Լալայան, Վահրամ Սալիմի

Философия

Աշխատությունը նվիրված է Գրիգոր Նարեկացու հոգևոր և գրական ժառանգության մեկնաբանության առանձնահատկություններին XIII–XVIII դարերի հայ միջնադարյան և վաղ նոր շրջանի մտավոր ու մշակութային միջավայրում։ Քննարկվում են նշանավոր աղոթամատյանի խորհրդաբանական ընկալումները, դրա աստվածաբանական բովանդակության մեկնաբանման սկզբունքները և տարբեր ժամանակաշրջաններում ձևավորված հոգևոր-փիլիսոփայական մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում երկի խորհրդանշական պատկերներին, այլաբանական արտահայտություններին, աստվածաշնչյան հղումներին և դրանց մեկնողական նշանակությանը հայ քրիստոնեական մտածողության համատեքստում։ Ուսումնասիրվում են մեղքի, ապաշխարության, հոգևոր մաքրագործման, աստվածային ողորմության, փրկության և մարդու՝ Աստծու հետ հաղորդակցության գաղափարների խորհրդաբանական մեկնաբանությունները։ Դիտարկվում են Նարեկացու ստեղծագործության ընկալման և մեկնաբանության հնարավոր փոփոխությունները տարբեր դարաշրջաններում, ինչպես նաև դրանց կապը հայ եկեղեցական ավանդույթի, վանական կրթության և աստվածաբանական մտքի զարգացման հետ։ Կարևորվում են միջնադարյան մեկնողական գրականության առանձնահատկությունները, ձեռագրական ավանդույթի դերը և հոգևոր հեղինակների կողմից երկի գաղափարական ու պատկերային համակարգի մեկնաբանման եղանակները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել XIII–XVIII դարերի ձեռագիր աղբյուրները, մեկնությունները, հիշատակարանները և այլ գրավոր վկայություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս բացահայտելու ստեղծագործության ընկալման պատմական ընթացքը։ Անդրադարձ է կատարվում խորհրդաբանական մտածողության և բանաստեղծական արտահայտչամիջոցների փոխհարաբերությանը, հոգևոր ապրումների խորհրդանշական ներկայացմանը և աստվածաբանական գաղափարների գեղարվեստական մարմնավորմանը։ Առանձնացվում են երկի մեկնաբանության մեջ ավանդույթի շարունակականության, նոր իմաստային շերտերի բացահայտման և տարբեր մեկնողական մոտեցումների փոխազդեցության հարցերը։ Կարևորվում է նաև ստեղծագործության ազդեցությունը հայ հոգևոր գրականության, աղոթական մշակույթի և կրոնափիլիսոփայական մտքի հետագա զարգացման վրա։ Աշխատությունը նշանակություն ունի հայ միջնադարյան գրականության, նարեկացիագիտության, քրիստոնեական խորհրդաբանության, աստվածաբանության և հայ ձեռագրական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետների, հայագետների, աստվածաբանների, միջնադարագետների, ձեռագրագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։