Մելքոնյան, Գևորգ Գագիկի

История

Այս աշխատությունը նվիրված է Արևմտյան Հայաստանի խնդրի և դրա նկատմամբ Գերմանիայի քաղաքականության ուսումնասիրությանը Առաջին աշխարհամարտի տարիներին՝ 1914 թվականի օգոստոսից մինչև 1918 թվականի մարտը։ Հետազոտության կենտրոնում Օսմանյան կայսրության տարածքում գտնվող հայկական նահանգների նկատմամբ Գերմանիայի ռազմաքաղաքական և դիվանագիտական մոտեցումներն են, ինչպես նաև այդ քաղաքականության ձևավորման վրա ազդող գերմանական, օսմանյան և եվրոպական շահերի փոխհարաբերությունները։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում է Առաջին աշխարհամարտի նախօրեին և պատերազմի ընթացքում Գերմանիայի ու Օսմանյան կայսրության միջև ձևավորված ռազմավարական համագործակցությունը, որի պայմաններում հայկական հարցը ձեռք էր բերում ոչ միայն մարդասիրական և ազգային, այլև աշխարհաքաղաքական նշանակություն։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Արևմտյան Հայաստանի տարածքների ռազմավարական դիրքին, գերմանական քաղաքական և ռազմական շրջանակների հետաքրքրություններին, ինչպես նաև տարածաշրջանում ազդեցության ընդլայնման ձգտումներին։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է պատերազմի ընթացքում հայ բնակչության նկատմամբ իրականացված բռնությունների, տեղահանությունների և զանգվածային կոտորածների վերաբերյալ գերմանական իշխանությունների, դիվանագետների և ռազմական շրջանակների դիրքորոշումների վերլուծությունը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել այն հակասությունները, որոնք առաջանում էին քաղաքական և ռազմական դաշնակցային շահերի ու հայկական բնակչության նկատմամբ տեղի ունեցող հանցագործությունների արձագանքման միջև։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում գերմանական դիվանագիտական փաստաթղթերին, պաշտոնական հաղորդագրություններին, հուշագրություններին և այլ աղբյուրներին, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական որոշումների և դիրքորոշումների ձևավորման ընթացքը։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև Բեռլինի և Կոստանդնուպոլսի հարաբերություններին, Օսմանյան կայսրության ներքին քաղաքականությանը, ռազմական գործողությունների զարգացմանը և դրանց ազդեցությանը հայկական բնակչության վիճակի վրա։ 1917 թվականի ռուսական հեղափոխություններից հետո տարածաշրջանում ստեղծված նոր ռազմաքաղաքական իրավիճակը և 1918 թվականի Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագիրը նույնպես կարևոր նշանակություն ունեն հետազոտության ժամանակագրական շրջանակում, քանի որ դրանք փոխեցին Կովկասում ուժերի հարաբերակցությունը և ազդեցության հնարավորությունները։ Աշխատության արդյունքները հնարավորություն են տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել Առաջին աշխարհամարտի տարիներին Արևմտյան Հայաստանի շուրջ ընթացող միջազգային քաղաքականության մասին և գնահատել Գերմանիայի դերը այդ գործընթացներում։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն Հայոց ցեղասպանության պատմության, այլև Առաջին աշխարհամարտի դիվանագիտական և աշխարհաքաղաքական պատմության տեսանկյունից։ Նյութը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, միջազգային հարաբերությունների և դիվանագիտության պատմության մասնագետներին, ցեղասպանագիտությամբ զբաղվող հետազոտողներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։