Миллот, Клод Франсуа Ксавье, 1726-1785

История

Աշխատությունը համաշխարհային պատմության ընդհանրացնող շարադրանք է, որը տարբեր ժողովուրդների և պետությունների անցյալը ներկայացնում է հնագույն ժամանակներից մինչև XIX դարի սկզբի քաղաքական իրադարձությունները։ Այն կապված է ֆրանսիացի պատմագիր և հոգևորական Կլոդ-Ֆրանսուա-Քսավիե Միլոյի պատմագիտական ժառանգության հետ և պատկանում է համընդհանուր պատմության այն ավանդույթին, որի նպատակն էր մեկ միասնական ժամանակագրական ու պատճառահետևանքային համակարգում ներկայացնել մարդկության քաղաքական և քաղաքակրթական զարգացումը։ Շարադրանքի շրջանակում կարող են ընդգրկվել Հին Արևելքի հասարակությունները, Հունաստանի և Հռոմի պատմությունը, միջնադարյան եվրոպական պետությունների ձևավորումը, նոր ժամանակների միապետությունների զարգացումը, պատերազմները, դիվանագիտական հարաբերությունները, պետական կառավարման փոփոխությունները և եվրոպական ուժերի փոխհարաբերությունները։ Հատուկ նշանակություն ունի պատմական նյութի լայն աշխարհագրական ընդգրկումը, որի միջոցով տարբեր ժողովուրդների անցյալը փորձ է արվում ներկայացնել համաշխարհային պատմության ընդհանուր ընթացքի մաս։ Աշխատության հետագա հրատարակություններում և լրացումներում պատմական շարադրանքը հասցվել է հեղինակի սկզբնական ժամանակագրական սահմաններից ավելի ուշ ժամանակաշրջան՝ ներառելով XVIII դարի վերջի և XIX դարի սկզբի խոշոր քաղաքական վերափոխումները։ 1815 թվականով ավարտվող տարբերակի համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն Ֆրանսիական հեղափոխությունից, Նապոլեոնյան ժամանակաշրջանից և եվրոպական քաղաքական համակարգի վերակազմավորումից բխող պատմական զարգացումները։ Նյութի կազմակերպման ընթացքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում իրադարձությունների ժամանակագրական հաջորդականությունը, սակայն պատմությունը ներկայացվում է նաև պատճառների ու հետևանքների բացահայտման, պետական կառավարման ձևերի և քաղաքական գործիչների գործունեության գնահատման միջոցով։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում ոչ միայն այնտեղ ամփոփված պատմական տեղեկությունների, այլև XVIII–XIX դարերի պատմագիտական մտածողության ուսումնասիրման համար։ Դրա միջոցով հնարավոր է դիտարկել, թե եվրոպական պատմագրությունը տվյալ ժամանակաշրջանում ինչպես էր կառուցում «համաշխարհային պատմության» գաղափարը, ինչ ժողովուրդների և տարածաշրջանների էր հատկացնում առավել մեծ ուշադրություն և ինչ սկզբունքներով էր մեկնաբանում քաղաքական ու հասարակական փոփոխությունները։ Ժամանակակից հետազոտության տեսանկյունից աշխատության որոշ պատկերացումներ ու գնահատականներ կարող են համարվել ժամանակաշրջանով պայմանավորված և պահանջել համեմատություն նորագույն պատմագիտական ուսումնասիրությունների հետ։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը արժեքավոր օրինակ է համընդհանուր պատմության դասական պատմագրական ավանդույթի՝ միաժամանակ ծառայելով որպես պատմական գիտելիքի տարածման և XIX դարի սկզբի եվրոպական պատմական աշխարհընկալման ուսումնասիրման աղբյուր։