Մկրտչյան, Մանե Գառնիկի

Культура

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի վերջից XX դարի սկզբին հայ կերպարվեստում սիմվոլիստական մտածողության և գեղարվեստական արտահայտությունների ձևավորման ու զարգացման ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն գործընթացներն են, որոնց միջոցով եվրոպական արվեստում ձևավորված նոր գեղագիտական գաղափարները ներթափանցեցին հայկական մշակութային միջավայր և ստացան ազգային պատմական, հոգևոր ու մշակութային առանձնահատկություններով պայմանավորված ինքնատիպ դրսևորումներ։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում է սիմվոլիզմի հիմնական գաղափարական հիմքը՝ տեսանելի իրականության միջոցով անտեսանելիի, ներքին ապրումների, հոգևոր վիճակների, երազային պատկերների և փիլիսոփայական գաղափարների արտահայտումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խորհրդանիշի գեղարվեստական նշանակությանը, քանի որ տվյալ ժամանակաշրջանի ստեղծագործություններում առարկաները, կերպարները, բնության երևույթները և գունային լուծումները կարող են հանդես գալ ոչ միայն իրենց անմիջական իմաստով, այլև ունենալ խորքային ու բազմաշերտ խորհրդանշական նշանակություն։ Հայ կերպարվեստի ուսումնասիրության համատեքստում կարևոր է ազգային մշակութային ժառանգության դերը, մասնավորապես՝ քրիստոնեական պատկերագրության, ժողովրդական ավանդույթների, առասպելաբանության, պատմական հիշողության և հայկական բնաշխարհի ազդեցությունը գեղարվեստական մտածողության վրա։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ այն ձևերին, որոնց միջոցով հայ արվեստագետները համադրել են նորարարական եվրոպական գեղարվեստական սկզբունքները ազգային թեմատիկայի և պատկերային համակարգի հետ՝ ստեղծելով ինքնատիպ գեղարվեստական լեզու։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են վերլուծվել կերպարների հոգեբանական մեկնաբանությունը, բնանկարի խորհրդանշական գործառույթը, գույնի և լուսաստվերի արտահայտչական նշանակությունը, կոմպոզիցիայի պայմանականությունը և դեկորատիվ տարրերի դերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև ժամանակաշրջանի սոցիալ-քաղաքական և մշակութային միջավայրը, քանի որ XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի ազգային ու հասարակական փոփոխությունները, ինքնության որոնումները և պատմական իրադարձությունները նշանակալի ազդեցություն են ունեցել արվեստագետների թեմատիկ և գաղափարական ընտրությունների վրա։ Սիմվոլիստական գեղարվեստական մտածողությունը այս պայմաններում կարող էր դառնալ ոչ միայն անհատի ներաշխարհի արտահայտման միջոց, այլև ազգային հիշողության, հոգևոր արժեքների և պատմական փորձի վերաիմաստավորման ձև։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել հայ կերպարվեստը համաեվրոպական արվեստի զարգացման ընդհանուր համատեքստում՝ բացահայտելով նմանություններն ու տարբերությունները և գնահատելով հայկական արվեստի ինքնատիպ ներդրումը ժամանակաշրջանի գեղարվեստական գործընթացներում։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել արվեստաբանների, մշակույթի պատմաբանների, կերպարվեստի մասնագետների, ուսանողների և XIX–XX դարերի սահմանագծի հայկական մշակույթով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։